کبریت توکلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
شرکت کبریت توکلی ۱۲۹۷
نوع شرکت سهامی خاص
بنا نهاده

سال ۱۲۹۷ شمسی (۱۰۰ سال)

تبریز
دفتر مرکزی ایران تبریز، ایران
مدیر عامل تقی توکلی
محصولات کبریت
شرکت‌های وابسته [شرکت کبریت توکلی]
وبگاه وبگاه کبریت توکلی

کبریت توکلی اولین کبریت ایرانی ثبت شده‌است. کبریت توکلی نخستین بار در سال ۱۲۹۷ توسط حاج علی عسگر توکلی در تبریز راه اندازی شد.

تاریخچه[ویرایش]

حاج علی عسگر توکلی بنیانگذار کبریت توکلی یا همان حاجی آقا کبریت ساز توکلی ساکن ایروان و تاجر قند و شکر و کبریت بود که به تبریز نقل مکان کرد و در سال ۱۲۹۷ کارخانه کبریت‌سازی توکلی را ایجاد کرد. حاجی آقا کبریت ساز دارای ۲ دختر و ۵ پسر بود که فرزندانش نیز در این راه او را یاری می‌کردند. این کارخانه هم‌اکنون با قدمت یکصد سال، قدیمی‌ترین کارخانه فعال در کشور محسوب می‌شود.

بخشی از مصاحبه مهندس تقی توکلی با بهزاد عطارزاده (ماهنامه كارخانه دار):

{حاج علی عسگر توکلی کارخانه کبریت‌سازی را تأسیس می‌کند، اما پس از چند سال، بعضی دوستان برای ما مشکلاتی ایجاد کردند و کارخانه مدتی بسته شد. کارخانه ما را در تبريز مهروموم کردند و پدرم، در سال 1313، دست مرا گرفت و رفتیم تهران. اما اين مردم بودند که نام کبریت توکلی را در آن سال‌ها زنده نگه داشتند. سقف کارخانه را سوراخ کرده بودند و شب‌ها می‌رفتند صدتا دویست‌تا جعبه کبریت درست می‌کردند می‌دادند به بازار که بگويند هنوز کبریت توکلی هست! پدر من آدم اهل ذوقی بود، شعر می‌گفت، مبتکر بود، متفکر بود. درباره کارخانه هم می‌گفت ما این را ساختیم که همه نان بخوردند. بالاخره، سال 1313 به تهران آمدیم و در خیابان ناصرخسرو کوچه خدابنده‌لوها، منزل معتصم‌الملک، دو تا اتاق اجاره کردیم. تا اينكه در سال 1317، در تهران به پدرم می‌گویند که کار کارخانه‌ات درست شد و می‌توانی دوباره آن را راه‌اندازی کنی.

به یاد می‌آورم که زمان جنگ که قوای اشغال‌گر به ایران آمدند، ما 800 نفر کارگر داشتیم. کار، نیمه دستی و ماشینی بود. خلاصه ما آن وقت هم کتک خوردیم، این دفعه هم آمدیم خدمت کنیم -می‌گویند خیلی خدمت کردی!- باز کتک خوردیم و زندان کشیدیم که مهم نیست. آنچه از پدرم، حاج توکلی، و از پدر توکلی مانده بود، همه را بردند به‌جایش این‌ها را [اشاره به لوح‌های تقدیر فراوان و سردیسی که از او ساخته‌اند] می‌فرستند! در سال 1337 هم‌زمان با درگذشت پدرم، از آمريكا به ایران بازگشتم. البته زمانی هم که برگشتم من را ممنوع‌الخروج کردند. خلاصه آمدم و با متقاعدکردن برادرانم، دست به اصلاح ساختار و نوسازی کارخانه کبریت توکلی و توسعة کارخانة برق توکلی (نخستین کارخانة برق خصوصی ایران) زدیم. برای کارخانه کبریت‌سازی، دستگاه عظیم اتوماتیک را که ترکیبی از تکنولوژی فرانسه، آلمان و آمریکا بود، از آلمان خریداری و نصب کردیم.

کارخانه به مدرن‌ترین و مجهزترین کارخانه کبریت‌سازی کشور تبدیل شده بود. گذشته از این، برای تدارک قطعات یدکی، سالن اختصاصی ساخت قطعات ماشین‌آلات مربوط را دایر کردیم. به غیر از کارخانه کبریت توکلی که نخستین در ایران بود، نخستین کارخانه نئوپان، نخستین کارخانة روکش فورمیکا و نخستین کارخانة آشپزخانه‌سازی (کابینت‌سازی) را که بسیار مدرن بود هم راه‌اندازی کردم. کیفیت محصولات آنقدر بالا بود که به‌سرعت با استقبال بازار ایران مواجه شد. مجموعة بزرگی بود. 127 هزار متر مربع فقط کارخانه آشپزخانه‌سازی بود که 55 هزار متر مربع آن فاز اول بود. همه را بردند!

  • يعني مصادره کردند؟ كل کارخانه‌ها را ؟!

تمام اموال و مایملک من از هرچه حاج‌آقا کبریت‌ساز و قبل آن به میراث گذاشته بود تا آنچه تولید کردیم، مصادره و تصرف شد. بدون هیچ دلیل و محمل قانونی، حتی بدون تشریفات و صدور حکم از جانب مقامات قضایی. بعد از این ناچار به هجرت شدم. دادخواهی و عریضه‌نگاری ما هم به‌جایی نرسید، 13 سال بعد از مصادره، فقط کارخانه کبریت را ، به این عنوان که موروثی بوده به صاحبان اصلی‌اش که من و برادرانم بودیم، مسترد کردند. درحالی که که اين کارخانه دیگر قراضه آهن‌آلات بود، با مبلغ 410 میلیون تومان بدهی و ضرر انباشته! عجیب بود که آقای موسوی تبریزی که همشهری ما هم بود، رسما درباره ما نوشته که تقلب کرده‌اند! نمی‌دانم، لابد استانداردها که پایین برود همین می‌شود.

  • الان كبريت سازي توكلي در چه وضعي است؟

كارخانه داير است اما توليد آن به یک چهارم كاهش يافته است. به هر حال کبریت رفتنی است. به همین علت من 6 تا کارخانه دیگه در كنار کبریت‌سازی داير كرده بودم. کبریت ضعیف می‌شود اما از بین نمی‌رود. ولي مسلما ديگر نمي‌تواند 1000 تا کارگر را کار بدهد یا سه میلیون قوطی بسازد. بنابراین من آن سال‌ها پیش‌بینی کرده بودم و 127 هزار مترمربع زمین در منطقه صنعتی تخصیص داده بودم به کارخانه‌های جدید.

}

در ادبیات عامه[ویرایش]

قدمت کبریت توکلی و درج عبارت بی‌خطر بر روی آن باعث شده تا گاهی افراد و اشیاء بی‌خطر و کم‌اثر نیز به‌کبریت توکلی تشبیه شوند.[۱]

منابع[ویرایش]

گفت‌وگو از بهزاد عطارزاده (ماهنامه كارخانه دار)

پیوند به‌بیرون[ویرایش]

سایت رسمی کبریت توکلی

  1. «محمدتقی توکلی مؤسس و مالک برند کبریت توکلی»(fa-IR)‎. به کوشش مجید صدر کاشانی. 2018-09-28. بازبینی‌شده در 2018-09-30.