ماهیچه ذوزنقهای
| ماهیچهٔ ذوزنقهای | |
|---|---|
 موقعیت ماهیچه ذوزنقهای و بخشهای آن. نواره بالایی ماهیچه ذوزنقهای نواره میانی ماهیچه ذوزنقهای نواره پایینی ماهیچه ذوزنقهای | |
| جزئیات | |
| خاستگاه | یکسوم میانی خط پسسری بالایی، برجستگی بیرونی پسسری، مهرههای سی۷ تا تا۱۲، رباط پسگردنی[۱] |
| پیوندگاه | لبهٔ پشتی یکسوم بیرونی ترقوه، زائده سرشانهای و خار کتف |
| سرخرگها | شاخه سطحی سرخرگ عرضی گردنی یا سرخرگ گردنی سطحی[۲] |
| عصبدهی | عصب فرعی (حرکتی) عصب نخاعیهای C3 و C4 (حرکتی و حسی)[۳] |
| حرکت | چرخش، بالا بردن و پایین آوردن کتف |
| ماهیچه مخالف | ماهیچه دندانهای پیشین، ماهیچه پشتی بزرگ، ماهیچه سینهای بزرگ |
| شناسهها | |
| لاتین | musculus trapezius |
| TA98 | A04.3.01.001 |
| TA2 | 2226 |
| FMA | 9626 |
ماهیچه ذوزنقهای (به انگلیسی: Trapezius muscle) یک ماهیچهٔ بزرگ، جفت و سطحی بهشکل ذوزنقه است که بهطور طولی از استخوان پسسری تا مهرههای سینهای پایینی ستون مهرهها و بهصورت افقی تا خار کتف کشیده شده است. این ماهیچه، کتف را جابهجا کرده و از بازو پشتیبانی میکند.
ماهیچه ذوزنقهای ماهیچهای تخت و سطحی است که در ناحیه بالای پشت قرار دارد و به راحتی بین استخوان کتف و ستون فقرات قابل لمس است؛ و دارای چهار قسمت است. در بعضی منابع آن را به سه قسمت بالایی، میانی و تحتانی تقسیم کردهاند.
ماهیچه ذوزنقهای از خط پسگردنی فوقانی،[۴] رباط پسگردنی، برجستگی پسسری بیرونی[۵] و زوائد خاری مهرههای سی۷ تا تی۱۲ منشأ میگیرد.
انتهای این ماهیچه در سطح خلفی یک سوم خارجی ترقوه (کلاویکول)، زائده سرشانهای (آکرومیون) و خار کتف است.
ماهیچهٔ ذوزنقهای سه بخش عملکردی دارد:
- بخش بالایی (نزولی) که وزن بازو را نگه میدارد.
- بخش میانی (عرضی) که کتف (اسکاپولا) را به عقب میکشد.
- بخش پایینی (صعودی) که کتف را بهسمت داخل میچرخاند و پایین میآورد.
نام و پیشینه
[ویرایش]ماهیچهٔ ذوزنقهای بهسبب شباهت به ذوزنقه یا چهارضلعی لوزیشکل، اینگونه نامیده شده است. واژهٔ «خاریذوزنقهای» (spinotrapezius) در گذشته به این ماهیچه در انسان اشاره داشت، هرچند امروزه کمکاربرد است. در دیگر پستانداران، این نام به بخشی از ماهیچهٔ مشابه گفته میشود.
ساختار
[ویرایش]الیاف میانی (عرضی) از مهره گردنی هفتم و زوائد خاری تی۱، تی۲ و تی۳ آغاز شده و به لبهٔ میانی زائده سرشانهای و لبهٔ بالایی بخش پشتی خار کتف متصل میشوند.
الیاف پایینی (صعودی) از زوائد خاری تی۴ تا تی۱۲ آغاز شده و بهسمت بالا و خارج رفته، نزدیک کتف همگرا میشوند و در زردپی پهن پایان مییابند که بر سطح سهگوش صاف انتهای داخلی خار کتف لغزیده و به تکمهٔ رأس این سطح متصل میشود.
در بخش پسسری، ماهیچه توسط لایهای نازک از بافت لیفی به استخوان متصل است. غشای روماهیچهای (اپیمیسیای) سطحی و عمقی با نیام عمقی گردن پیوستهاند و ماهیچههای جناغیپستانکی را نیز دربرمیگیرند.
در بخش میانی، ماهیچه به زوائد خاری با زردپی پهن نیمهبیضوی وسیعی متصل است که از سی۶ تا تی۳ امتداد یافته و با زردپی ماهیچهٔ مقابل، بیضی تاندونی تشکیل میدهد. سایر بخشها با رشتههای کوتاه تاندونی به استخوان وصل میشوند.
عصبدهی
[ویرایش]عملکرد حرکتی توسط عصب فرعی تأمین میشود. حس، شامل درد و حس موقعیت مفصل (حس عمقی)، از طریق شاخه شکمی عصب نخاعی سوم (سی۳) و چهارم (سی۴) منتقل میشود. این ماهیچه بهدلیل وابستگی عملکردی به اندام بالایی، با وجود قرارگیری سطحی در پشت، توسط شاخههای پشتی عصبگیری نمیشود.
کارکرد
[ویرایش]انقباض ماهیچهٔ ذوزنقهای میتواند دو اثر داشته باشد: جابهجایی کتفها در زمانی که نقاط آغازین ستون فقرات ثابت باشند، و جابهجایی ستون فقرات هنگامی که کتفها ثابت باشند. کارکرد اصلی آن پایدارسازی و حرکت کتف است.
حرکتهای کتف
[ویرایش]
الیاف بالایی، کتفها را بالا میبرند، الیاف میانی، کتفها را به عقب میکشند و الیاف پایینی، کتفها را پایین میآورند.
افزون بر جابهجایی کتف، ماهیچهٔ ذوزنقهای باعث چرخش آن نیز میشود. الیاف بالایی و پایینی گرایش دارند که کتف را پیرامون مفصل جناغیترقوهای بچرخانند بهگونهای که زائده سرشانهای و زاویههای پایینی به سمت بالا و لبهٔ میانی به سمت پایین حرکت کنند (چرخش به سمت بالا). الیاف بالایی و پایینی همراه با ماهیچه دندانهای پیشین برای چرخش به سمت بالای کتفها کار میکنند و در برابر ماهیچه بالابرنده کتف و ماهیچههای لوزی که باعث چرخش به سمت پایین میشوند، عمل میکنند.
نمونهای از کارکرد ماهیچهٔ ذوزنقهای در پرس بالای سر دیده میشود. هنگامی که الیاف بالایی و پایینی با هم فعال شوند، همراه با الیاف میانی (و ماهیچههای دیگر مانند ماهیچههای لوزی) به جمعکردن/نزدیککردن کتفها کمک میکنند.
ماهیچهٔ ذوزنقهای همچنین در دورکردن بازو از بدن بالاتر از ۹۰ درجه با چرخاندن رو به بالای حفرهٔ گلنوئید نقش دارد. آسیب به عصب جمجمهای یازدهم باعث ضعف در دورکردن بازو بالاتر از ۹۰ درجه میشود.
حرکتهای ستون فقرات
[ویرایش]هنگامی که کتفها ثابت باشند، انقباض همزمان دو سوی ماهیچه میتواند گردن را باز کند (اکستانسیون دهد).
اهمیت بالینی
[ویرایش]اختلال در عملکرد ماهیچهٔ ذوزنقهای میتواند باعث نشانگان کتف بالدار شود که گاهی بهطور مشخصتر «بالدار شدن جانبی» نامیده میشود[۶] و نیز میتواند موجب جابهجایی یا ناهنجاری حرکتی کتف شود.[۷] دلایل گوناگونی برای اختلال عملکرد این ماهیچه وجود دارد.
فلج
[ویرایش]فلج ذوزنقهای که بهعلت آسیب عصب فرعی رخ میدهد، با دشواری در حرکتهای بازو، افتادگی شانه و درد شانه و درد گردن همراه است.[۸] در موارد مقاوم به درمان، میتوان آن را با عمل جراحی رویه ادن–لانگه مدیریت کرد.
دیستروفی ماهیچهای چهرهایکتفیبازویی
[ویرایش]ماهیچهٔ ذوزنقهای از ماهیچههایی است که بهطور شایع در دیستروفی ماهیچهای چهرهایکتفیبازویی (FSHD) گرفتار میشود. الیاف میانی و پایینی در مراحل نخست دچار آسیب میشوند و الیاف بالایی معمولاً تا مراحل پایانی بیماری درگیر نمیشوند.[۹]
کمرشدی
[ویرایش]هرچند نادر است، کمرشدی یا نبود ماهیچهٔ ذوزنقهای میتواند با درد گردن و کنترل ضعیف کتف همراه باشد که به فیزیوتراپی پاسخ نمیدهد.[۱۰] نبود این ماهیچه در پیوند با سندرم لهستانی نیز گزارش شده است.[۱۱]
جامعه و فرهنگ
[ویرایش]تمرینها
[ویرایش]- بخش بالایی ماهیچهٔ ذوزنقهای با بالا بردن شانهها تقویت میشود. تمرینهای رایج برای این حرکت شامل گونههای مختلف دوضرب، بهویژه هنگ کلین و شراگ شانه است. ناحیهٔ بالاییتر را میتوان با بازکردن گردن تمرین داد.
- الیاف میانی با بههم رساندن کتفها تقویت میشوند. این نزدیککردن، از الیاف بالایی و پایینی نیز بهره میبرد.
- بخش پایینی با پایین آوردن کتفها در حالی که بازوها تقریباً صاف و بیحرکت هستند، تقویت میشود.
این ماهیچه بیشتر در حرکات پرتابی، همراه با ماهیچه دالی و کلاهک گرداننده بهکار گرفته میشود.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ Rockwood, Charles A. (2009-01-01). [(https://books.google.com/books?id=7ca8iqAPo2UC&pg=PA54) The Shoulder]. ISBN 978-1-4160-3427-8.
{{cite book}}: Check|url=value (help) - ↑ [(https://archive.today/20030422234442/http://iris3.med.tufts.edu/headneck/Triangles/Posterior%20Triangle%20of%20the%20Neck.htm) "Tufts"]. Archived from [(http://iris3.med.tufts.edu/headneck/Triangles/Posterior%20Triangle%20of%20the%20Neck.htm) the original] on 2003-04-22. Retrieved 2007-12-11.
{{cite web}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - ↑ Dalley, Arthur F.; Moore, Keith L.; Agur, Anne M.R. (2010). Clinically oriented anatomy (6th [International] ed.). Philadelphia [etc.]: Lippincott Williams & Wilkins, Wolters Kluwer. p. 700. ISBN 978-1-60547-652-0.
- ↑ sup. nuchal line
- ↑ Ext. occipital protuberance
- ↑ Martin, RM; Fish, DE (March 2008). "Scapular winging: anatomical review, diagnosis, and treatments". Current Reviews in Musculoskeletal Medicine. 1 (1): 1–11. doi:10.1007/s12178-007-9000-5. PMC 2684151. PMID 19468892.
- ↑ Panagiotopoulos AC, Crowther IM (2019). "Scapular Dyskinesia, the forgotten culprit of shoulder pain and how to rehabilitate". SICOT-J. 5: 29. doi:10.1051/sicotj/2019029. PMC 6701878. PMID 31430250.
- ↑ Wiater JM, Bigliani LU (1999). "(https://journals.lww.com/clinorthop/abstract/1999/11000/spinal_accessory_nerve_injury.3.aspx) Spinal accessory nerve injury]". Clinical Orthopaedics & Related Research. 368 (1): 5–16. doi:10.1097/00003086-199911000-00003.
- ↑ Parada, Stephen; Girden, Alex; Warner, Jon JP (17 January 2019). [(https://www.cancertherapyadvisor.com/home/decision-support-in-medicine/shoulder-and-elbow/evaluation-and-management-of-scapular-winging-due-to-facioscapulohumeral-dystrophy-fsh/) "Evaluation and Management of Scapular Winging due to Facioscapulohumeral dystrophy (FSH)"]. Cancer Therapy Advisor. [(https://web.archive.org/web/20231104011020/https://www.cancertherapyadvisor.com/home/decision-support-in-medicine/shoulder-and-elbow/evaluation-and-management-of-scapular-winging-due-to-facioscapulohumeral-dystrophy-fsh/) Archived] from the original on Nov 4, 2023.
{{cite web}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - ↑ Bergin, Michael; Elliott, James; Jull, Gwendolen (2011). [(https://www.jospt.org/doi/epdf/10.2519/jospt.2011.0416) "The Case of the Missing Lower Trapezius Muscle"]. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 41 (8): 614. doi:10.2519/jospt.2011.0416. PMID 21808102. [(https://archive.today/20231202002317/https://www.jospt.org/doi/epdf/10.2519/jospt.2011.0416) Archived] from the original on 2 Dec 2023.
{{cite journal}}: Check|archive-url=value (help); Check|url=value (help) - ↑ Yiyit, N; Işıtmangil, T; Oztürker, C (November 2014). "The abnormalities of trapezius muscle might be a component of Poland's syndrome". Medical Hypotheses. 83 (5): 533–6. doi:10.1016/j.mehy.2014.09.007. PMID 25257706.
- Williams & Warwick/ Gray's Anatomy; ۱۹۸۹.
- این مقاله در بردارندهٔ بخشهایی از صفحه page 432 چاپ ۲۰ام آناتومی گری (۱۹۱۸) است که در مالکیت عمومی قرار دارد.