عرفان و رندی در شعر حافظ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
عرفان و رندی در شعر حافظ
روی جلد عرفان و رندی در شعر حافظ چاپ نشر مرکز
نویسنده داریوش آشوری
ناشر نشر مرکز
محل نشر ایران
تاریخ نشر ۱۳۷۹
شابک ۹۷۸-۹۶۴-۳۰۵-۵۵۰-۹
تعداد صفحات ۴۱۶
موضوع نقد و تفسیر شعر حافظ
زبان فارسی
نوع رسانه کتاب

عرفان و رندی در شعر حافظ کتابی‌است نوشتۀ داریوش آشوری که توسّط نشر مرکز در سال ۱۳۷۹ منتشر شده‌است.

معرفی کتاب[ویرایش]

کتاب هستی شناسی حافظ نخستین‌بار در سال ۱۳۷۷ منتشر شده و از آنجا که با دیدگاهی نو و با اتکا به مفهوم‌ها و روش‌های علوم انسانی جدید به کندوکاو در اندیشه و جهان‌بینی خواجۀ شیراز می‌پرداخت در میان حافظ‌دوستان و حافظ‌پژوهان باز تابی گسترده و چشمگیر داشت و بحث‌های بسیار بر انگیخت. کتاب حاضر همان کتاب است اما همان دیدگاه و درونمایه را در پرتو مطالعه و پژوهش و تأمل و اندیشۀ بیشتر، با استدلالی پرورده‌تر و پخته‌تر و کامل‌تر عرضه میکند. هدف اصلی این پژوهش نشان دادن پیوند و درهم تنیدگی « عرفان» و « رندی» در شعر حافظ و شناختن آن منطق درونی هدایت کننده‌ای است که تمامی نمادها و مفهوم‌ها و تعبیرهای گوناگون و پر معنای او را یگانگی می‌بخشد و به کمک آن می‌توان جهان معنا و اندیشه حافظ را باز یافت و باز ساخت.[۱]

ساختار و درون‌مایۀ کتاب[ویرایش]

روش پژوهشی آشوری برای معناگشایی دیوان حافظ، مطالعۀ میان‌متنی و مطالعۀ درون‌متنی‌است. کتاب در چهاربخش تنظیم شده‌است:

  • در بخش یکم: «بنیادهای انسان‌شناسی صوفیانه»، ابتدا زیربخشِ اسطوره و سرنمون archetypal معرفی و بررسی می‌شود. سرنمونِ عارف و زاهد «آفرینش آدم»، و تفاوت این دو در تأویلِ راز این آفرینش است.
  • در بخش دوم: «مطالعۀ میان‌متنی» در زیربخش اول، «سرسخن»، توضیحات مبسوط و کافی از خاستگاه‌های متفاوت برداشت‌های صوفیانه ـ عرفانی در دوران‌های مختلف تاریخی، و اشاراتی مبسوط ـ به مثل به حلاج و اناالحقش، انواع تاویل‌ها، رابطۀ بسیار ظریف و پیچیدۀ اهل تصوف وعرفان با قرآن و... داده است، تا خواننده آگاهانه‌تر به زیربخش دوم و سوم: «گزیدۀ کشف‌الاسرار» و «گزیدۀ مرصادالعباد» ورود کند.

زیربخش چهارم: «دو مکتب تأویلی» ست. آشوری پس از تعریف و تفسیر دو واژۀ: «خوانش متکلمانه و فقیهانه» و تأویلِ «خوانش صوفیانۀ» قرآن، دربارۀ تفاوتِ اهل شریعت (زاهد) و اهل طریقت (صوفی) می‌نویسد: «به‌خلاف اهل شریعت که اسرار آفرینش را به علم الهی وامی‌گذارند و فروتنانه بندگی پیشه می‌کنند، صوفی هرگز فاصله‌ای بی‌نهایت و ثابت میان خود و خدا نمی‌بیند.» و در دنبالۀ بحث چگونگیِ پدیداریِ تصوف زاهدانه، تصوفِ عاشقانه، عرفانِ ذوقی، عرفان نظری، خوانش ذوقی، خوانش حکیمانه و... را شرح می‌دهد.

  • بخش سوم «شعر و عرفان» به دو زیربخشِ «از تصوف زاهدانه به تصوف شاعرانه» و «از شعر صوفیانه به شعر رندانه» بخش‌بندی شده است. در زیربخش یکم می‌خوانیم که چگونه با تأویل‌هایی نو و کشفِ راز آفرینش» رفته‌رفته از میان صوفیان پشمینه‌پوشِ ریاضت‌کشِ خشک‌دماغِ عبوسِ خداترس عارفانِ خوش‌ذوقِ شاعرمنش پدید می‌آیند. این پروسه از «بایزید و بوسعید و خواجه عبداله انصاری و احمد غزالی و...» آغاز می‌شود، با «عطار و مولوی و سعدی» ادامه می‌یابد و سرانجام در حافظ با سیرِ کمالِ شاعرانه «ادبیاتی کلان و پربار در زبان فارسی» برجای می‌گذارد.

در زیربخش دوم روند شعر از صوفیانه به رندانه است. «بزرگترین شاعرانش، سعدی و حافظ نه تنها خود را صوفی نمی‌دانند، بلکه با صوفی و (زهدِ ریا)ی او سرجنگ دارند». در همین زیربخش ترادفات منشی و بینشی سعدی و حافظ بررسی می‌شود. سعدی نمایندۀ «نگرش و شیوۀ عرفان رندانه» و حافظ «به اوج رسانندۀ آن» خواهد بود.

  • بخش چهارم:«عرفان و رندی در دیوان حافظ» آخرین بخش از کتاب است. این بخش صحنۀ ورود به مطالعۀ درون‌متنی‌ست.

وضعیت انتشار[ویرایش]

این کتاب ابتدا با عنوان هستی شناسی حافظ: کاوشی در بنیادهای اندیشۀ او در سال ۱۳۷۷ منتشر شد.[۲]، سپس در سال ۱۳۷۹ با بازنگری اساسی و کاست و افزود بسیار با عنوان عرفان و رندی در شعر حافظ توسّط نشر مرکز منتشر شده‌است.[۳]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. عرفان و رندی در شعر حافظ، نوشتۀ داریوش آشوری، نشر مرکز، چاپ اوّل، ۱۳۷۹ (9-550-305-964-978 ISBN) به نقل از پشت جلد کتاب
  2. سایت خانۀ کتاب هستی شناسی حافظ: كاوشی در بنيادهای انديشۀ او
  3. سایت خانۀ کتاب عرفان و رندی در شعر حافظ

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]