سم شناسی شغلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
A man in a hard hat with a clear face plate leans over a conveyor belt with a metal instrument. He is in a factory setting with heavy machinery in the background.
مواجهه با بخارات سمی سرب در کارگران بازیافت باتری اسیدی-سربی.[۱]

سم‌شناسی شغلی (به انگلیسی: Occupational Toxicology) یا سم شناسی صنعتی به رشته ای علمی که به صورت میان رشته ای سم شناسی و بهداشت حرفه ای را به هم مرتبط می‌کند می گویند.[۲]

سم‌شناسی شغلی کاربرد اصول و روشهای سم شناسی در محیط کار جهت پیشگیری از بیماری‌های ناشی از کار در کارگران است. همچنین به اصول و روشهای سم‌شناسی برای مدیریت مخاطرات شیمیایی در محل کار سم‌شناسی شغلی می گویند.[۳]

جملهٔ معروف پاراسلوس که پایه و اساس سم‌شناسی را بنیان گذاشت این بود که همهٔ مواد سمی هستند و تنها میزان دوز و غلظت است که باعث ایجاد تفاوت بین یک مادهٔ سمی و غیر سمی می‌شود.

مسمومیت بهم خوردن تعادل فیزیولوژیک، جسمانی یا روانی موجود زنده که در اثر ورود و تماس با ماده خارجی سمی از راه‌های گوناگون، رخ می‌دهدرا گویند. شدت مسمومیت به نوع ماده سمی، مقدار آن و طول مدت تماس با ماده سمی بستگی دارد.[۴]

تاریخچه سم شناسی شغلی[ویرایش]

چهارصد سال پیش از میلاد مسیح بقراط اثرات سمی مواجهه با فلز سرب را شناسایی کرده‌است.[۵]

درنخستین سدهٔ پس از میلاد، پلنی که یک دانشمند رومی بود، یک ماسک تنفسی از مثانهٔ گوسفند ساخت و کاربرد آن را برای کار در معادن پیشنهاد کرد.[۶]

درقرن شانزدهم آگریکولا و پاراسلسوس آثاری در باره اثرات سمی کارگران ذوب آهن، فلزات و کار در معدن و مسمومیت جیوه به جای گذاشته‌اند. کتاب آگریکولا در سال ۱۵۵۶ یک سال پس از مرگ او و کتاب پاراسلوس در سال ۱۵۶۷ منتشر گردید.

در سال ۱۹۱۸،آلیس هامیلتون بررسی‌های گستردهه ای در زمینه سم‌شناسی شغلی ، به ویژه مسمومیت با فسفر سفید در صنایع کبریت سازی و مسمومیت با سرب انجام داد.

مسمومیت با فلزات سنگین در صنایع[ویرایش]

به فلزاتی گفته می‌شود که دارای اثرات سمی شدید و سرطانزا برای انسان و اثرات مخرب زیست محیطی هستند. بیشتر این فلزات در گروه یک مواد سرطانزا دسته بندی می‌شوند. مواجهه با این فلزات در صنایع می‌تواند موجب سرطان و بیماری‌های صعب العلاج شود.

کروم شش ظفیتی تنها در فرایندهای داغ بوجود می آید.

مواجه با دود و دمه ناشی از فرایندهای گرم در صنایع ذوب فلزات

مسمومیت با دیگر فلزات[ویرایش]

می توان به مسمومیت با فلزهایی مثل بریلیوم ، آلومینیم و آهن اشاره کرد.

مسمومیت با حلاللهای آلی[ویرایش]

به ترکیباتی گفته می‌شود که نسبت به حلالهای معدنی قطبیت کمتری دارند. در صنایع اصولاً از مشتقات نفت خام می‌باشند. می‌توان به موادی مثل بنزن ، تولوئن و زایلن اشاره کرد.

پایش بیولوژیک کارگران[ویرایش]

در پایش بیولوژیک کارگران جهت سنجش میزان مواجهه کارگر با آلاینده‌های محیط کار و میزان آسیبهای ناشی از مواجهه با مواد سمی صنعت و محیط کار معمولاً از خون ، ادرار ، مو ، ناخن و بافت جهت انجام آزمایش‌های تشخیص طبی و آنالیزهای شیمیایی و بیوشیمیایی استفاده می‌شود.

منابع[ویرایش]

  1. Brodkin, E; Copes, R; Mattman, A; Kennedy, J; Kling, R; Yassi, A (2007). "Lead and mercury exposures: interpretation and action". Canadian Medical Association Journal. 176 (1): 59–63. doi:10.1503/cmaj.060790. PMC 1764574Freely accessible. PMID 17200393. 
  2. Casarett and Doull’s ,TOXICOLOGY, The Basic Science of Poisons
  3. سم شناسی صنعتی- دکتر شاه طاهری
  4. سم شناسی صنعتی دکتر ثنایی، جلد اول، انتشارات دانشگاه تهران. 
  5. تیرگر، آرام-کوهپایی، علیرضا-الهیاری، تیمور-علیمحمدی، ایرج، بهداشت حرفه‌ای، انتشارات اندیشه رفیع۱۳۸۶:ص۱۰
  6. چوبینه، علیرضا-امیرزاده، فرید، کلیات بهداشت حرفه‌ای، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شیراز،۱۳۸۷:ص۱۷