سفته

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سَفتِه یا فَتهِٔ طَلَب سندی تجاری است که بر اساس آن شخصی (صادرکننده سفته) تعهد می‌کند مبلغ معینی را در زمان معین یا عندالمطالبه به دیگری (گیرنده سفته) بپردازد.

سفته به علت خطرات نقل و انتقال پول و توسعه تجارت بین‌الملل بین بازرگانان رواج یافت. امروزه از سفته به عنوان یک وسیله اعتباری در سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت در واحدهای تولیدی، صنعتی، تجارتی و خدماتی استفاده می‌شود.[۱]

سفته در لغت به معنای چیزی است که از کسی عاریه یا قرض یا در عوض چیزی بگیرند تا در شهر دیگر پس دهند.[۲]

سفته از جمله اسنادی است که بانک‌ها هنگام پرداخت وام از وام‌گیرنده دریافت می‌کنند و در معاملات بازرگانی نیز کاربرد دارد.[۳] بدهکار با دادن سفته به طلبکار متعهد می‌شود که مبلغ معینی را در زمانی معین به او پرداخت کند. طلبکار می‌تواند سفته را تا زمان آمدن سررسید نزد خود نگاه دارد یا اینکه در صورت نیاز به پول آن، آنچنان که در رساله‌های علمیه آمده، طلبش را در برابر دریافت مبلغی کمتر به یک شخص دیگر انتقال دهد. برای انتقال سفته آن را پشت‌نویسی یا ظهرنویسی می‌کنند، یعنی برای نمونه پشت سفته می‌نویسند: «این سند به آقا/خانم ... انتقال یافت.»[۴] فردی که سفته را در اختیار دارد همچنین می‌تواند در صورت نیاز به پول آن قبل از زمان سررسید، به بانک مراجعه کند و با ارائهٔ سفته مبلغی پایین‌تر از مبلغ آنچه در سند قید شده را دریافت نماید.[۵] در این حالت بانک پس فرارسیدن زمان مقرر، مبلغ را از بدهکار اصلی دریافت خواهد کرد. از شرایط این کار این است که بدهی به سبب امور بازرگانی به وجود آمده باشد و تا زمان سررسید سند بیش از ۹۰ روز نمانده باشد. به این عمل بانک تنزیل می‌گویند.[۶]

سفته در ایران[ویرایش]

سفته در ایران سندی نسبتاً متروک است و اشخاص ترجیح می‌دهند برای اطمینان از دریافت طلب خود از چک استفاده کنند و با تقلب نسبت به قانون به درج تاریخ مؤخر بر روی چک اقدام کنند. از دلایل کاربرد نداشتن سفته می‌توان به وضع ضمانت اجراهای سنگین برای چک در حالی که ضمانت اجرای سفته چندان تفاوتی با ضمانت اجرای اسناد عادی ندارد، دریافت مالیات از سفته از طریق حق تمبر به میزان سه دهم درصد مبلغ سفته[۷]، تشریفات خاص برای اعتراض به پرداخت نشدن سفته و شبهه ربوی بودن تنزیل سفته اشاره کرد.[۸][۹]

در قانون تجارت ایران سفته چنین تعریف شده‌است:[۱۰]

فته‌طلب سندی است که به موجب آن امضاکننده تعهد می‌کند مبلغی در موعد معین یا عندالمطالبه در وجه حامل یا شخص معین و یا به حواله‌کرد آن شخص کارسازی نماید.

محل معمول برای تهیه سفته شعب بانک ملی ایران است که در آن‌ها سفته را به قیمت سه‌هزارم مبلغ اسمی آن می‌فروشند:[۱۱][۱۲]

نرخ‌های سفته به ریال
سفته‌های موجود نرخ فروش سفته‌های موجود نرخ فروش
یک میلیونی ۳۰۰۰ بیست میلیونی ۶۰۰۰۰
یک و نیم میلیونی ۴۵۰۰ پنجاه میلیونی ۱۵۰۰۰۰
دو میلیونی ۶۰۰۰ یک صد میلیونی ۳۰۰۰۰۰
دو و نیم میلیونی ۷۵۰۰ یک صد و پنجاه میلیونی ۴۵۰۰۰۰
پنج میلیونی ۱۵۰۰۰ دویست و پنجاه میلیونی ۷۵۰۰۰۰
ده میلیونی ۳۰۰۰۰ سیصد میلیونی ۹۰۰۰۰۰

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. عرفانی، ۲۱۶
  2. لغت‌نامه دهخدا، سرواژهٔ سفته
  3. فنائی و دیگران، «نهادها و بازارهای مالی»، اقتصاد، ۱۳۱.
  4. فنائی و دیگران، «نهادها و بازارهای مالی»، اقتصاد، ۱۳۲.
  5. فنائی و دیگران، «نهادها و بازارهای مالی»، اقتصاد، ۱۳۳.
  6. فنائی و دیگران، «نهادها و بازارهای مالی»، اقتصاد، ۱۳۴.
  7. ماده ۴۵ قانون مالیات‌های مستقیم
  8. کاویانی، ۲۹
  9. تشکیل کمیته بانک مرکزی برای بررسی حذف جنبه کیفری چک؛ مجتهد: چک می‌رود، سفته و برات می‌آید روزنامه سرمایه، ۱۴ اردیبهشت ۱۳۸۸
  10. ماده ۳۰۷ قانون تجارت ایران «قانون تجارت ایران/فته‌طلب». ویکی‌نبشته. بازبینی‌شده در ۲۸ ژانویه ۲۰۱۲. 
  11. «محل تهیه و خریداری سفته». شرکت بین‌المللی و بازرگانی رها حقوق، ۰۷ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۲. 
  12. «پرسش‌های متداول». وب‌گاه رسمی بانک ملی ایران. بازبینی‌شده در ۱۲ فوریه ۲۰۱۲. 

منابع[ویرایش]

  • کاویانی، کورش. حقوق اسناد تجارتی. تهران: نشر میزان، بهار ۱۳۸۳، ISBN ۹۶۴-۷۸۹۶-۶۱-۱
  • عرفانی، محمود. حقوق تجارت. جلد اول، تهران: جهاد دانشگاهی، سوم، ۱۳۶۷
  • فنائی، سیدمجتبی، ناصر ذاکری، محمود روزبهان و عادل پیغامی. اقتصاد. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۹۱. شابک ‎۹۶۴۰۵۱۶۷۱۶.