سرانه مطالعه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

عام‌ترین تعریف از سرانه مطالعه میانگین مدت زمان مطالعه یک نفر در یک شبانه‌روز است[۱]. اما لزوماً همیشه این تعریف صادق نیست و می‌توان به جای مدت زمان از تعداد کتاب‌های خوانده شده یا تعداد صفحات خوانده شده در طول روز نیز برای تعریف سرانه مطالعه بهره جست.[۲]

در ساده‌ترین حالت می‌توان میزان مطالعه همه افراد یک جامعه را با هم جمع نمود و بر تعداد افراد آن جامعه و تعداد روزهای در نظر گرفته شده تقسیم نمود[۱]. برای اندازه‌گیری، متوسط مطالعه در یک جامعه آماری محاسبه نموده و به تمام جامعه تعمیم می‌دهند[۳]. البته عوامل دیگری نیز همچون تیراژ کتاب‌ها بر اندازه‌گیری سرانه مطالعه اثر دارد[۳]. پایین بودن سرانه مطالعه بر تولیدات فرهنگی و نویسندگان نیز به صورت عرضه و تقاضا اثر می‌گذارد[۳].

سنجش سرانه مطالعه[ویرایش]

نگاهی به مفهوم سرانه می‌تواند به ما در سنجش این شاخص یاری دهد. سرانه Per capita مفهومی آماری است و اشاره به وضعیت یک متغیر یا شاخص نسبت به هر فرد در یک مکان خاص در یک دوره زمانی معین (عموماً سال) دارد و اولین کاربرد آن در علم اقتصاد بوده است که شاخص‌هایی نظیر تولید سرانه، درآمد سرانه، تولید ناخالص سرانه، تولید خالص ملی سرانه و … از آن بهره می‌جستند. چنین شاخص‌هایی حاصل کسری است که صورت آن جمع کل متغیر مورد بررسی و مخرج آن جمعیت ساکن در یک محل خاص است. با این توصیف صورت کسر سرانه مطالعه (یا با توجه به شیوه بیان آن در اقتصاد، مطالعه سرانه) ایرانیان، میزان مطالعه مردم در طول یک سالِ معین است. میزان مطالعه می‌تواند بر حسب زمان یا تعداد عناوین مطالعه شده باشد. همچنین مخرج کسر جمعیت ایران (یا در برخی موارد جمعیت باسواد) در سال مورد بررسی است. پژوهش در حوزه میزان مطالعه عموماً به سه صورت عمده است که دو گونه آن پیمایش و یک گونه آن بر مبنای اَسناد است[۴]:

  1. پیمایش مطالعه به عنوان متغیری واحد: در این نوع پژوهش پرسشنامه‌هایی تدارک دیده می‌شود و میزان مطالعه گروه‌های مختلف استخراج می‌شود.
  2. پیمایش مطالعه به‌عنوان بخشی از فعالیت‌های روزانه: در این نوع پیمایش که به پیمایش گذران وقت Time use research یا مصرف فرهنگی مشهورند، پرسشنامه به‌گونه‌ای تنظیم شده است که چندین فعالیت در کنار یکدیگر سنجیده می‌شوند و یکی از فعالیت‌ها مطالعه است.
  3. مطالعات اَسنادی: در این گونه مطالعه، تخمینی از میزان مطالعه مردم بر مبنای بازار کتاب، امانت از کتابخانه‌های عمومی و … به دست می‌آید و می‌توان آن را در رابطه ذیل خلاصه کرد:

میزان مطالعه= میزان فروش کتاب (نشریات و …)× ضریب گردش + میزان امانت+ میزان مطالعه در اینترنت

در این رابطه منظور از ضریب گردش این است که یک نسخه چند بار خوانده می‌شود و برای این ضریب نیز مقداری در دست نیست[۲].

سرانه مطالعه در جهان[ویرایش]

(جدول ۱) سایر کشورها، مربوط به یکی از تحقیق‌ها[۵]
جا دقیقه
فنلاند ۴۴
استونی ۳۶
آلمان ۳۴
هلند ۳۱
نروژ ۳۹
سوئد ۳۱
لاتویا ۲۶
لهستان ۲۵
بلژیک ۲۱
لیتوانی ۲۱
اسلونی ۲۲
انگلیس ۲۱
فرانسه ۲۰
استرالیا ۲۰
ژاپن ۱۷
ایتالیا ۱۶
بلغارستان ۱۵

بر اساس آمارهای اعلام شده در خبرگزاری‌های ایران سرانه مطالعه کشورهای جهان به صورت زیر است.

  • ژاپن:۹۰ دقیقه، انگلستان:۵۵ دقیقه، آمریکا:۲۰ دقیقه (خبرگزاری سیمرغ)[۱]
  • ژاپن:۹۰ دقیقه، ترکیه و مالزی:۵۵ دقیقه (سایت خبری تحلیلی سیماب)[۳]

اما با پیگیری استنادهای این دقایق به منبع موثق و متکی بر پژوهی نمی‌توان رسید. در واقع این آمار و ارقام اعلام شده در خبرگزاری‌های مختلف بیشتر جنبهٔ ژورنالیستی داشته و از پایه علمی محکمی برخوردار نیستند. یکی از منابع موثقی که می‌توان درباره شیوه گذران وقت مردم از آن استفاده کرد و میزان زمان اختصاص داده شده برای مطالعه را استخراج کرد، مرکز بین‌المللی مطالعات گذران وقت است.[۶]. بر اساس تحقیقی که این مرکز در سال ۲۰۱۰ در ۲۲ کشور انجام داده است[۷] بیشترین زمان اختصاص داده شده برای مطالعه در بین مردمان جهان مربوط به کشور فنلاند است و ۴۴ دقیقه در روز است.[۵]

سرانه مطالعه در ایران[ویرایش]

در ایران آمارهای متعددی گفته می‌شود و اندازه‌های اعلام شده از ۲ دقیقه تا ۷۶ دقیقه متغیر است[۱].
زمانه‌های اعلام شده برای مطالعه هر ایرانی:

  • ۲ دقیقه (بدون زمان خواندن قرآن، مفاتیح و روزنامه[۸]) و اگر زمان درس خواندن را هم به آن اضافه کنیم ۶ دقیقه[۱]
  • ۷ دقیقه (در سال ۸۱)[۱]
  • ۱۸ دقیقه[۱] و ۱۲ ثانیه (سال ۱۳۸۸ برای یک جامعه آماری با افراد ۱۲ سال به بالا)
  • ۹۵ دقیقه[۱]
  • ۱۲۰ دقیقه[۱]

یکی از تحقیقات آماری انجام شده در زمینه سرانه مطالعه با عنوان کتابخانه‌های عمومی و سرانه مطالعه»[۲] سعی کرده است بر اساس آمار امانت، عضویت و دیگر شاخص‌های کتابخانه‌ای تخمینی از میزان سرانه مطالعه در ایران انجام دهد. این پژوهش به رابطه زیر میان سرانه مطالعه و میزان امانت از کتابخانه‌های عمومی رسده است.

FR=۱٫۳۳۷ L+۱۴٫۰۷۸

FR: مطالعه آزاد؛ L: امانت

بر این اساس و بر اساس آمار امانت کتاب از کتابخانه‌های عمومی کشور چیزی نزدیک به ۱۴ دقیقه در روز بوده است که شامل انواع مطالعه (کتاب، روزنامه، ادعیه و ...) می‌شود[۹]. یافته‌های پژوهش دیگری که توسط «شورای فرهنگ عمومی» و با عنوان «وضعیت گذران وقت مردم شهری و روستایی کل کشور» در سال ۱۳۹۰ به صورت گذران وقت انجام شده است به تخمین این پژوهش نزدیک است. بر اساس یافته‌های این تحقیق میزان زمان اختصاص داده شده توسط به مطالعه در میان مردم ایران ۱۲ دقیقه است (این زمان شامل مطالعه کتاب، روزنامه، ادعیه و ...) است[۱۰].

تیراژ کتاب[ویرایش]

تیراژ کتاب در ایران در سال‌های اخیر بسیار کاهش داشته. به طوری که تیراژ کتاب از ۳٬۰۰۰ در دهه ۵۰ و ۶۰ خورشیدی با وجود دوبرابر شدن جمعیت به ۵۰۰ عدد در دهه ۹۰ رسیده‌است[۱۱].

عوامل مؤثر بر سرانه مطالعه در ایران[ویرایش]

یکی از عوامل کاهش مطالعه در ایران سانسور و سیاست‌های فرهنگی دولت عنوان می‌شود[۳]، سانسور کتاب در موارد سیاسی، مذهبی و جنسی صورت می‌پذیرد. [۱۱].
همچنین عدم احساس نیاز به مطالعه در ایران از جمله عوامل پایین بودن سرانه مطالعه عنوان می‌شود[۱۲].
یکی از علت‌های دیگر آن عادت تاریخی ایرانیان به ادبیات شفاهی است[۱۱].

و در آخر هزینه ی بالای کتاب های منتشر شده در سال های اخیر برای دانشجویان ، دانش آموزان و علاقمندان به کتاب می باشد .

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ ۱٫۶ ۱٫۷ ۱٫۸ «آماری تامل برانگیز در باب میزان سرانه مطالعه ایرانی‌ها». 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ محبوب سیامک. کتابخانه‌های عمومی و سرانه مطالعه. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی. ۱۳۹۱; ۱۸ (۱) :۱۱۷-۱۳۳
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ ۳٫۴ «سرانه هشدار دهنده مطالعه در ایران». ۳۱ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۰. 
  4. http://www.publij.ir/browse.php?a_id=156&sid=1&slc_lang=fa
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ محبوب، سیامک (۱۳۹۰) نگاهی به سرانه مطالعه در کشورهای پیشرفته. کتاب ماه کلیات، اطلاعات، ارتباطات و دانش‌شناسی. سال سیزدهم، شماره ۱۷۱، اسفند. ص ۱۱۲-۱۱۴
  6. http://www.timeuse.org/
  7. Daily Routines in 22 Counteries: Diary Evidence of Average Daily Time Spent in Thirty Activites [Available in:] http://www.timeuse.org/files/cckpub/CTUR_Technical_Paper_2010-01_0.pdf
  8. «آمار سرانه مطالعه را غلط ندهیم». روزنامه شرق، ۴ مرداد ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۰. 
  9. http://readingandreaders.com/?p=719
  10. http://readingandreaders.com/?p=28
  11. ۱۱٫۰ ۱۱٫۱ ۱۱٫۲ قاسم‌فر، مهرداد. «چرا ایرانی‌ها کتاب نمی‌خوانند؟». رادیوفردا، خرداد ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۰۷ ژوئن ۲۰۱۴. 
  12. «احساس بی‌نیازی به مطالعه مهم‌ترین عامل پایین بودن سرانه مطالعه در کشور است». آزاد اندیش، ۱۹ آبان ۱۳۹۰. بازبینی‌شده در ۱۷ اسفند ۱۳۹۰.