بند کجکی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از سد کجکی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سد کجکی
تصویری از سد کجکی
اطلاعات کلی
نام رسمی: سد کجکی
کشور: افغانستان
رودخانه: هیرمند
محل: ولایت هلمند
نزدیک‌ترین شهر: کجکی
نوع سد:
ارتفاع از پی: ۱۰۰ متر
طول تاج: ۲۷۰ متر
تاریخ آغاز ساخت: ۱۹۵۳ میلادی
تاریخ پایان: ۱۹۵۳ میلادی
اطلاعات مخزن
حجم مخزن: ۱٫۸۵ میلیون متر مکعب[۱]
پانویس‌ها

مختصات: ۳۲°۱۶′۵۸″شمالی ۶۵°۰۳′۳۷″شرقی / ۳۲٫۲۸۲۷۸°شمالی ۶۵٫۰۶۰۲۸°شرقی / 32.28278; 65.06028 سد کَجَکی (به فارسی دری: بند برق کجکی، به پشتو: کجکی بند) یکی از دو سد اصلی برق‌آبی در ولایت (استان) هلمند افغانستان است.

این سد بر روی رود هیرمند بسته شده‌است و در فاصلهٔ ۱۶۱ کیلومتری شمال باختری شهر قندهار قرار دارد. کارکرد این سد برای آبیاری ۱۸۰۰ کیلومتر مربع از زمین‌های خشک و هم‌چنین تولید برق است. ظرفیت آبگیری این سد ۲٫۸ میلیارد متر مکعب است یعنی یک سوم ذخیره دریاچه هامون بلندای این سد ۱۰۰ متر، پهنای آن ۲۲۹۰ متر و ظرفیت تخلیهٔ آن ۱٫۲ میلیون متر مکعب است. سد کجکی آب‌خیز اصلی حوضه سیستان است.

آب‌های روان شده از این سد تا ۵۰۰ کیلومتر به سوی پایین‌دست، در کانال‌های کشاورزی منطقه جریان می‌یابد. در طی سال‌های گذشته به جهت خشک‌سالی در افغانستان به عنوان سرچشمه آب هیرمند با بسته شدن دریچه‌های سد کجکی و کاهش ورودی آب به هیرمند در ایران در بین دو کشور اختلافاتی بروز کرد. بنا بر قراردادی که میان ایران و افغانستان در سال ۱۳۵۱بسته‌شده آب باید همواره در جریان و در هر ثانیه ۲۶ مترمکعب آب (معادل ۸۵۰ میلیون مترمکعب در سال) سهم سیستان و دریاچه هامون باشد. تا سهم منطقه سیستان ایران به این منطقه برسد. بسته شدن کامل سد کجکی و نرسیدن سهم سیستان در زمان طالبان از مسائل مورد مناقشه میان دو کشور بوده‌است.[۲] و در حال حاضر در سال ۲۰۱۴ یکی از عوامل اصلی خشکیدن تالاب بین الملی هامون و ایجاد مشکلات فراوان برای مردم منطقه سیستان انتقال آب رودخانه هیرمند برای کشت مزارع خشخاش در افغانستان می‌باشد؛ که تا بحال دولت افغانستان از دادن حق ابه به سیستان و دریاچه هامون شانه خالی می‌کند؛ و این مورد از روابط حسن هم جواری ببن دو کشور کاسته است. در ضمن دولت افغانستان آبی که به هامون روانه می‌کند به صورت سیلاب و سرریز این سد می‌باشد که در سیستان علاوه بر مشکلات زیست‌محیطی مشکلات آب آشامیدنی هم ایجاد کرده‌است؛ و این امر بر نارضایتی بیشتر دولت ایران از افغانستان انجامیده است. از سوی دیگر دولت ایران در اعتراض به سد سازی افغانستان از اهرم هایی چون ناامنی، مهاجرین، حق ترانزیت خلیج فارس از بندر چابهار به دولت افغانستان فشار می آورد که حق آبه بیشتری را از هیرمند داشته باشد. اما نکته حایز اهمیت اینست که دولت ایران با سد سازیهای مختلف در استانهای خراسان جنوبی و رضوی، رودخانه های مشترک دوکشور را خشکانده است. به گونه ای که چندین دره و روستا در افغانستان مجبور به کوچ شده اند. اگر بنا بر تعامل دوکشور درباره آبهای مشترک باشد، قطعا سدهای زیادی در استانهای خراسان رضوی و جنوبی تخریب و تصمیمات جدیدی گرفته خواهد شد.

ساخت سد[ویرایش]

سد کجکی در سال ۱۹۵۳ میلادی توسط شرکت آمریکایی «واشینگتن گروپ اینترنشنال» (موریسون-کنودسن) ساخته‌شد. به هنگام حمله روسیه به افغانستان پیمانکاران این شرکت محل کار را ترک کردند. با ترک این پیمانکاران دو متر آخر تاج سد تکمیل نشد و دریچه تخلیه اضطراری آن نیز نساخته بجا ماند.

به خاطر تکمیل نشدن دریچه‌های سد، سد کجکی همهٔ آب بالاتر از ۱۰۳۳٫۵ را از مخزن خود تخلیه و روان می‌کند.

در سال ۱۳۷۸ خورشیدی حدود پنج هزار نفر از نیروهای خارجی و افغان، موفق شدند پس از سفری پنج روزه و نبرد با شورشیان، یک توربین تولید برق را به سد کجکی در جنوب افغانستان برسانند. چندین فروند هواپیما، این کاروان عظیم را در این مأموریت حمایت می‌کرد. پنج روز طول کشید تا این مسیر خطرناک پیموده شد. این توربین بزرگ، به چهار قسمت تقسیم شده بود، که هر قسمت در کامیون جداگانه‌ای حمل می‌شد.[۳]

تغییرات آب‌گیری دریاچه هامون ایران/افغانستان از رود هیرمند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. It’s dawn, and the shelling starts. Time to go into the Taleban maze - Times Online
  2. روزنامه ایران، اجتماعی، ۲۱ مهر ۱۳۸۱–۱۳ اکتبر ۲۰۰۲. شماره ۲۲۶۹
  3. بی‌بی‌سی فارسی، انتقال موفقیت‌آمیز توربین به سد کجکی افغانستان، سه شنبه ۰۲ سپتامبر ۲۰۰۸–۱۲ شهریور ۱۳۸۷
  • Wikipedia contributors, "Kajaki Dam," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed July ۴، ۲۰۰۹).