دستگاه چشایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

دستگاه چشایی یک دستگاه حسی برای چشیدن و حس مزه می‌باشد.[۱]

زبان، مهم‌ترین عضو در چشایی

چشایی یکی از حواس پنجگانه است.[۲] (چهار حس دیگر عبارتند از:بویایی، لامسه، بینایی، شنوایی) چشایی درک مولکولهای خاصی در مواد است. در موجودات زنده به مولکول‌های خاصی حساسیت وجود دارد مثلاً ترش بودن یک ماده یعنی وجود حالت اسیدی در آن.

ساختار دستگاه چشایی[ویرایش]

زبان با هزاران برآمدگی کوچک، که برای چشم غیرمسلح قابل مشاهده است، به نام پاپیلا پوشیده شده‌است. درون هر پاپیلا صدها جوانه طعم‌دار وجود دارد.[۳] به استثنای پاپیلارهای کریستالی که جوانه‌های چشایی ندارند. بین ۲۰۰۰ تا ۵۰۰۰ جوانه طعم دار وجود دارد که در پشت و جلو زبان قرار دارد.[۴] مابقی در سقف، دو طرف و پشت دهان و در گلو قرار دارند. هر طعم جوانه شامل ۵۰ تا ۱۰۰ سلول گیرنده طعم است.

چشایی در انسان[ویرایش]

در انسان‌ها، در حدود ۵۰ سالگی، به دلیل از دست دادن پاپیلای زبان و کاهش کلی تولید بزاق، تضعیف درک احساس طعم شروع می‌شود. انسان‌ها همچنین می‌توانند اختلالاتی در تحریک طعم از طریق نارسایی چشایی داشته باشند.[۵]

چشایی در جانوران[ویرایش]

همه پستانداران احساسات طعم مشابهی ندارند؛ بعضی از جوندگان می‌توانند مزه نشاسته را، که انسان نمی‌تواند آن را بخورد، بچشند. گربه‌ها نمی‌توانند شیرینی را تشخیص دهند.[۶]

تصورات اشتباه[ویرایش]

یک تصویر تادرست از زبان که قسمت‌های حس کنندهٔ (۱) تلخی، (۲) ترشی، (۳) شوری و (۴) شیرینی را نشان می‌دهد. در حقیقت همهٔ مزه‌ها توسط همهٔ قسمت‌های زبان قابل احساس هستند.

بر خلاف تصور عامه مردم، همهٔ مزه‌ها توسط همهٔ قسمت‌های زبان قابل احساس هستند. هرچند بسته به شخص هر قسمت کمی از قسمت‌های دیگر بیشتر یک مزهٔ خاص را حس می‌کند.[۷] همچنین، پنج مزه اصلی وجود دارد که علاوه بر شوری و ترشی و شیرینی و تلخی شامل مزه گوشتی (مامی) می‌شود.[۸][۹][۱۰][۱۱]

نگارخانه[ویرایش]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Gustatory system». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۳ مهر ۱۳۹۳.
  2. «چشایی». لغت نامهٔ دهخدا. بازبینی‌شده در ۱۹ اوت ۲۰۱۳. 
  3. Schacter, Daniel (2009). Psychology Second Edition. United States of America: Worth Publishers. p. 169. ISBN 978-1-4292-3719-2. 
  4. Boron, W.F. , E.L. Boulpaep. 2003. Medical Physiology. 1st ed. Elsevier Science USA.
  5. Henry M Seidel; Jane W Ball; Joyce E Dains (1 February 2010). Mosby's Guide to Physical Examination. Elsevier Health Sciences. p. 303. ISBN 978-0-323-07357-8. 
  6. Scully, Simone M. "The Animals That Taste Only Saltiness". Nautilus. Retrieved 8 August 2014. 
  7. Huang AL; Chen X; Hoon MA; Chandrashekar, Jayaram; Guo, Wei; Tränkner, Dimitri; Ryba, Nicholas J. P.; Zuker, Charles S. (۲۰۰۶). "The cells and logic for mammalian sour taste detection". Nature. ۴۴۲ (۷۱۰۵): ۹۳۴–۸. Bibcode:2006Natur.442..934H. doi:10.1038/nature05084. PMC ۱۵۷۱۰۴۷Freely accessible Check |pmc= value (help). PMID ۱۶۹۲۹۲۹۸ Check |pmid= value (help).  Unknown parameter |month= ignored (help); Unknown parameter |author-separator= ignored (help); Check date values in: |date= (help); Invalid |display-authors=۳ (help)
  8. http://www.bbc.co.uk/persian/world/2013/01/121221_an_magazine_food_eating_senses.shtml
  9. Campbell-Platt, Geoffrey (۲۰۰۹). Food Science and Technology. Wiley. p. ۳۱. ISBN ۹۷۸-۰-۶۳۲-۰۶۴۲۱-۲ Check |isbn= value: invalid character (help). Retrieved January 5, 2011.  Check date values in: |date= (help)
  10. "Senses Notes" (PDF). Retrieved January 13, 2011. 
  11. Krulwich, Robert (November 5, 2007). "Sweet, Sour, Salty, Bitter … and Umami". Krulwich Wonders, an NPR Science Blog. NPR. Retrieved January 13, 2011.