پرش به محتوا

خودآموزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

خودآموزی (انگلیسی: Autodidacticism، همچنین خودآموختگی یا انگلیسی: Autodidactism) یا خودآموزش (همچنین یادگیری خودراهبر، خودمطالعه و خودآموزی) به فرایند آموزش بدون هدایت معلم گفته می‌شود. خودآموخته‌ها افرادی هستند که یک موضوع را از طریق مطالعهٔ شخصی فرا می‌گیرند.[۱][۲][۳] خودآموزی می‌تواند مکمل، جایگزین یا بخشی از آموزش رسمی باشد. حتی آموزش رسمی نیز ممکن است دارای برنامه درسی پنهانی باشد که برای درک کامل آن، خودمطالعه ضروری است.

به‌طور کلی، خودآموخته‌ها خودشان موضوع مطالعه، منابع آموزشی، شیوه مطالعه، سرعت و زمان یادگیری را انتخاب می‌کنند. آنان ممکن است دارای آموزش رسمی باشند یا نباشند و خودآموزی آن‌ها می‌تواند مکمل یا جایگزین آموزش رسمی باشد. بسیاری از دستاوردهای برجسته توسط افراد خودآموخته حاصل شده است.

برنامهٔ درسی در خودآموزی محدودیتی ندارد. افراد می‌توانند از مسیرهای جایگزین در آموزش استفاده کرده و از این طریق به شایستگی دست یابند؛ همچنین خودمطالعه می‌تواند برخی از پیش‌نیازهای آموزش تجربی یا کارآموزی را برآورده سازد.

روش‌های خودآموزی[۴] می‌تواند شامل مطالعه کتاب‌ها یا وبگاه‌های آموزشی،[۵] تماشای ویدئوهای آموزشی، گوش دادن به فایل‌های صوتی آموزشی یا مراجعه به اینفوشاپ‌ها باشد. فرد از فضایی به‌عنوان فضای یادگیری استفاده می‌کند و با بهره‌گیری از تفکر انتقادی، مهارت‌های مطالعه را در چارچوب محیط یادگیری پرورش می‌دهد تا به سطحی از تسلط و آسودگی در یادگیری دست یابد.

اصطلاح‌شناسی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

واژهٔ autodidact از دو واژهٔ یونانی باستان αὐτός (autós، به معنای «خود») و διδακτικός (didaktikos، به معنای «آموزش») گرفته شده است. اصطلاح مرتبط تعلیم‌گرایی (Didacticism) به یک فلسفه آموزش اشاره دارد.[۶]

اصطلاح‌های گوناگونی برای توصیف خودآموزی به کار می‌رود. یکی از آن‌ها هوتاگوژی (Heutagogy) است که در سال ۲۰۰۰ توسط استوارت هیز و کریس کنیون از دانشگاه سادرن کراس در استرالیا ابداع شد. اصطلاح‌های دیگری مانند یادگیری خودراهبر (Self-directed learning) و یادگیری خودتعیین‌گر (Self-determined learning) نیز در همین زمینه به کار می‌روند. در الگوی هوتاگوژی، یادگیرنده باید در مرکز فرایند یادگیری خود قرار داشته باشد.[۷] در یک رویکرد واقعاً خودتعیین‌گر، یادگیرنده برای یادگیری به کاوش در شیوه‌های مختلف کسب دانش می‌پردازد و کنجکاوی شخصی، پایه و اساس این فرایند آزمایشی را تشکیل می‌دهد.[۸]

«آندراگوژی» در پی تقویت خودمختاری و خودراهبری در یادگیری است، در حالی که «هوتاگوژی» بر توانایی یادگیرنده برای آموختن از تجربه‌های نو، مدیریت مستقل یادگیری و سازگاری با موقعیت‌های جدید تأکید دارد.[۹]

اوبونتوگوژی (Ubuntugogy) نوعی جهان‌وطنی با اخلاقی جمع‌گرایانه مبتنی بر آگاهی نسبت به دیاسپورای آفریقایی است.[۱۰][۱۱]

دوران معاصر

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
تادائو آندو، معمار برجسته ژاپن از سدهٔ بیستم.

خودآموزی گاهی مکملی برای آموزش رسمیِ نوین به‌شمار می‌رود.[۱۲] به‌عنوان مکمل آموزش رسمی، دانشجویان تشویق می‌شوند بخش بیشتری از یادگیری خود را به‌صورت مستقل انجام دهند.[۱۳] پیش از سدهٔ بیستم، تنها اقلیت کوچکی از مردم از آموزش عالی بهره‌مند می‌شدند. جوزف ویتورث در گزارش تأثیرگذار خود درباره صنعت و نوآوری، که در سال ۱۸۵۳ منتشر شد، بیان کرد که نرخ باسوادی در ایالات متحده آمریکا از انگلستان بالاتر بوده است.با این حال، حتی در ایالات متحده نیز بیشتر کودکان تحصیلات دبیرستان را به پایان نمی‌رساندند. در آن زمان، داشتن تحصیلات دبیرستانی برای معلم شدن ضروری بود. در دوران معاصر، درصد بیشتری از فارغ‌التحصیلان دبیرستان وارد دانشگاه می‌شوند و معمولاً برای دریافت مدارک حرفه‌ای مانند حقوق، پزشکی یا الهیات ادامه تحصیل می‌دهند.[۱۴]

تا اوایل سدهٔ نوزدهم، آموزش دانشگاهی عمدتاً بر علوم کلاسیک، از جمله زبان لاتین، فلسفه، تاریخ باستان و الهیات استوار بود. پیش از سال ۱۸۰۰، مؤسسات آموزش عالی اندکی برای تحصیل در رشته‌های مهندسی یا علوم وجود داشت. نهادهایی مانند انجمن سلطنتی نقش مهمی در ترویج آموزش علوم ایفا کردند و از جمله با برگزاری سخنرانی‌های عمومی به گسترش دانش علمی کمک نمودند. در انگلستان نیز استادان سیار، معمولاً در ازای دریافت دستمزد، خدمات آموزشی ارائه می‌کردند.[۱۵]

پیش از سدهٔ نوزدهم، بسیاری از مخترعان برجسته به‌عنوان آسیاب‌ساز یا مکانیک فعالیت می‌کردند و معمولاً تنها آموزش ابتدایی دیده و دورهٔ شاگردی را گذرانده بودند.[۱۴] مکانیک‌ها، سازندگان ابزار و نقشه‌برداران آموزش‌های گوناگونی در ریاضیات می‌دیدند. جیمز وات نقشه‌بردار و سازندهٔ ابزار بود و از او به‌عنوان فردی «تا حد زیادی خودآموخته» یاد شده است.[۱۶] وات، همچون برخی دیگر از خودآموخته‌های هم‌عصر خود، به عضویت انجمن سلطنتی و انجمن قمری درآمد. در سدهٔ هجدهم، این انجمن‌ها اغلب سخنرانی‌های عمومی برگزار می‌کردند و در آموزش شیمی و دیگر علوم دارای کاربرد صنعتی، که دانشگاه‌های سنتی به آن‌ها توجه چندانی نداشتند، نقش مهمی ایفا می‌کردند. همچنین فرهنگستان‌هایی برای ارائه آموزش‌های علمی و فنی پدید آمدند.

در اوایل سدهٔ بیستم، میانگین سال‌های تحصیل در ایالات متحده به‌طور چشمگیری افزایش یافت. به نظر می‌رسد این پدیده با گسترش مکانیزاسیون و کاهش کار کودکان مرتبط بوده باشد. گفته می‌شود دستگاه خودکار ساخت بطری شیشه‌ای بیش از قوانین منع کار کودکان به گسترش آموزش کمک کرد، زیرا دیگر نیازی به کار پسران در این صنعت نبود.[۱۷] البته شمار پسران شاغل در این صنعت چندان زیاد نبود؛ بلکه این مکانیزه شدن در بخش‌های مختلف صنعت بود که کار کودکان را کاهش داد و آنان را به سوی آموزش سوق داد. برای مردان آمریکایی متولد ۱۸۸۶ تا ۱۸۹۰، میانگین سال‌های تحصیل ۷٫۸۶ سال بود، در حالی که این رقم برای متولدان ۱۹۲۶ تا ۱۹۳۰ به ۱۱٫۴۶ سال رسید.[۱۸]

یکی از جدیدترین گرایش‌ها در آموزش این است که محیط کلاس درس باید متناسب با نیازها، اهداف و علایق فردی دانش‌آموزان طراحی شود. این الگو بر مفهوم یادگیری مبتنی بر کاوش استوار است؛ رویکردی که در آن، موقعیت‌هایی برای دانش‌آموزان فراهم می‌شود تا خودشان پرسش‌های پژوهشی، موضوعات مورد بررسی و دانش موردنیاز درباره یک حوزه را شناسایی کنند. به‌عنوان شکلی از یادگیری اکتشافی، دانش‌آموزان امروزی فرصت بیشتری برای «تجربه کردن و تعامل با دانش» دارند؛ رویکردی که ریشه در خودآموزی دارد.[نیازمند منبع] یادگیری موفق از طریق خودآموزی می‌تواند به خودانضباطی و توانایی تفکر تأملی نیاز داشته باشد. برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که توانایی تنظیم یادگیری شخصی ممکن است برای برخی دانش‌آموزان نیازمند الگوسازی و آموزش باشد تا آنان به یادگیرندگانی فعال تبدیل شوند؛ در حالی که برخی دیگر به‌صورت پویا و از طریق فرایندی خارج از کنترل آگاهانه یاد می‌گیرند.[۱۹] برای تعامل با محیط، چارچوبی برای تعیین مؤلفه‌های هر نظام یادگیری شناسایی شده است که شامل یک تابع پاداش، توابع ارزش کنش افزایشی و روش‌های انتخاب کنش می‌شود.[۲۰] پاداش‌ها زمانی در ایجاد انگیزه برای یادگیری مؤثرتر هستند که به‌طور خاص برای هر دانش‌آموز و متناسب با ویژگی‌های فردی او انتخاب شوند. دانش جدید باید با اطلاعاتی که از پیش وجود دارد ترکیب شود، زیرا ارزش آن از طریق ارتباط با دانش قبلی ارزیابی می‌شود. در نهایت، این فنون داربست آموزشی، همان‌گونه که توسط لِو ویگوتسکی (۱۹۷۸) توصیف شده است، و روش‌های حل مسئله، حاصل تصمیم‌گیری پویا هستند.[نیازمند منبع]

فیلسوف ایوان ایلیچ در کتاب خود با عنوان جامعه بدون مدرسه، فرهنگ آموزشی سدهٔ بیستم و نهادینه شدن دانش و یادگیری را به‌شدت مورد انتقاد قرار داد. او استدلال کرد که آموزش رسمیِ نهادی به‌عنوان یک الگوی آموزشی، اساساً و به‌طور جبران‌ناپذیری دارای نقص است. ایلیچ در مقابل، شبکه‌های همکاریِ خودجوش و غیررسمی را پیشنهاد کرد که در آن‌ها افراد خودآموخته می‌توانند دیگرانی را بیابند که به یادگیری یک مهارت یا موضوع خاص علاقه‌مند هستند و با به‌اشتراک‌گذاری منابع، مواد آموزشی و دانش، از یکدیگر حمایت کنند.[۲۱]

جوامع سکولار و مدرن زمینه را برای شکل‌گیری نظام‌های جدید آموزشی و گونه‌های تازه‌ای از افراد خودآموخته فراهم کرده‌اند. با گسترش دسترسی به اینترنت، وب جهان‌گستر (که از طریق موتورهای جست‌وجویی مانند گوگل مورد استفاده قرار می‌گیرد) به‌طور کلی، و وبگاه‌هایی مانند ویکی‌پدیا (از جمله بخش‌هایی از آن که در قالب کتاب منتشر شده یا در فهرست‌های مطالعاتی به آن‌ها ارجاع داده شده است)، یوتیوب، یودمی، یودسیتی و آکادمی خان به‌طور خاص، به مراکز یادگیری برای بسیاری از افراد تبدیل شده‌اند تا به‌صورت فعالانه و آزادانه در کنار یکدیگر یاد بگیرند. سازمان‌هایی مانند اتحاد برای آموزش خودراهبر (ASDE) برای معرفی و ارائه راهنمایی در زمینه آموزش خودراهبر شکل گرفته‌اند.[۲۲] کارآفرینانی مانند هنری فورد، استیو جابز و بیل گیتس نیز از جمله افراد خودآموختهٔ تأثیرگذار به‌شمار می‌روند.[۲۳]

تاریخچه

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

نخستین ادعای فلسفی در حمایت از یک برنامهٔ خودآموزانه برای مطالعهٔ طبیعت و خدا، در رمان فلسفی حی بن یقظان مطرح شد؛ قهرمان این اثر که نام کتاب از او گرفته شده است، به‌عنوان نمونهٔ آرمانی یک فرد خودآموخته شناخته می‌شود.[۲۴] این داستان، یک آرمان‌شهر خودآموزانهٔ قرون وسطایی و رساله‌ای فلسفی در قالب ادبی است که توسط فیلسوف اندلسی، ابن طفیل، در دههٔ ۱۱۶۰ میلادی در مراکش نوشته شد. داستان دربارهٔ پسری وحشی و نابغه‌ای خودآموخته است که با استفاده از ابزارها و نیروی عقل، طبیعت را می‌شناسد، قوانین طبیعت را از طریق کاوش عملی و آزمایش کشف می‌کند و از طریق ارتباط و میانجی‌گری عرفانی با خداوند به خیر اعلی (summum bonum) دست می‌یابد. قهرمان داستان پس از گذر از تجربه‌های طبیعی ضروری، از حالت اولیهٔ لوح سفید (tabula rasa) به تجربه‌ای عرفانی یا مستقیم از خداوند می‌رسد. محور اصلی داستان این است که عقل انسانی، بدون یاری جامعه و قراردادهای آن یا بدون اتکا به دین، می‌تواند به دانش علمی دست یابد و مسیر را برای رسیدن به عالی‌ترین یا عرفانی‌ترین شکل دانش انسانی آماده کند.

داستان ابن طفیل که معمولاً با عنوان‌هایی مانند «فیلسوف خودآموخته» یا «بهبود عقل انسانی» ترجمه شده است، بحث‌هایی دربارهٔ خودآموزی را در حوزه‌های تاریخی گوناگون، از فلسفهٔ کلاسیک اسلامی تا انسان‌گرایی دورهٔ رنسانس و عصر روشنگری اروپا، برانگیخت. اونر بن‌زاکن در کتاب خود با عنوان Reading Hayy Ibn-Yaqzan: a Cross-Cultural History of Autodidacticism نشان داد که این متن چگونه از اندلسِ اواخر قرون وسطی به اروپای اوایل دوران مدرن راه یافت و شیوه‌های پیچیده‌ای را بررسی کرد که طی آن خودآموزی در محیط‌های فرهنگی گوناگون مورد مناقشه قرار گرفت و با آن‌ها سازگار شد.[۲۴]

خودآموزی ظاهراً با منازعات مربوط به تصوف در مراکش سدهٔ دوازدهم، اختلاف‌نظرها دربارهٔ نقش فلسفه در آموزش در بارسلون سدهٔ چهاردهم، مناقشات مربوط به طالع‌بینی در فلورانس دورهٔ رنسانس ــ که در آن پیکو دلا میراندولا در برابر اقتدار نیرومند دیدگاه‌های نهادهای فکری دربارهٔ تقدیرگرایی از خودآموزی دفاع می‌کرد ــ و همچنین بحث‌های مربوط به تجربه‌گرایی در آکسفورد سدهٔ هفدهم پیوند داشت. دفاع از خودآموزی نه‌تنها در مباحث فلسفی تخصصی بازتاب یافت، بلکه در کشمکش‌های مربوط به کنترل میان افراد و نهادهای رسمی نیز آشکار شد.[۲۴]

در کتاب Self-taught: Black American Education in slavery and freedom، هدر آندریا ویلیامز داستان خودآموزی سیاه‌پوستان آمریکایی را بررسی می‌کند و رابطهٔ آنان با سوادآموزی را در دوران برده‌داری در ایالات متحده، جنگ داخلی آمریکا و نخستین دهه‌های آزادی مورد مطالعه قرار می‌دهد.[۲۵] بسیاری از روایت‌های شخصی این کتاب دربارهٔ افرادی است که به دلیل تبعیض نژادی در آموزش، ناچار بودند خودشان به آموزش خود بپردازند.

نقش آینده

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

نقش یادگیری خودراهبر همچنان در رویکردهای یادگیری، در کنار دیگر اهداف مهم آموزش مانند دانش محتوایی، شیوه‌های معرفتی و همکاری، مورد بررسی قرار می‌گیرد.[۲۶] با ارائهٔ برنامه‌های تحصیلی آموزش از راه دور توسط دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، و فراهم شدن گزینه‌های مدرسه مجازی برای دانش‌آموزان دورهٔ ابتدایی و متوسطه، فناوری منابع فراوانی را فراهم کرده است که به افراد امکان می‌دهد تجربه‌ای از یادگیری خودراهبر داشته باشند. چندین پژوهش نشان می‌دهند که این برنامه‌ها زمانی بیشترین اثربخشی را دارند که «معلم» یا تسهیل‌گر، مالکیت کامل فضای مجازی را بر عهده داشته باشد تا مجموعهٔ گسترده‌ای از تجربه‌ها در یک قالب آنلاین گرد هم آیند.[۲۷] این امر به یادگیری خودراهبر اجازه می‌دهد که هم شامل یک مسیر انتخاب‌شده برای کاوش اطلاعات، روش‌های خودتنظیمی و گفت‌وگوی تأملی میان متخصصان و تازه‌کاران در یک حوزهٔ مشخص باشد. افزون بر این، دوره‌های برخط گسترده همگانی (MOOCها) خودآموزی را آسان‌تر کرده و در نتیجه آن را رایج‌تر ساخته‌اند.

یک نظرسنجی سال ۲۰۱۶ از سوی Stack Overflow[۲۸] گزارش کرد که با توجه به گسترش خودآموزی، به نظر می‌رسد ۶۹٫۱ درصد از توسعه‌دهندگان نرم‌افزار خودآموخته هستند.

افراد برجسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

برخی از افراد برجستهٔ خودآموخته را می‌توان به‌طور کلی در حوزه‌های میان‌رشته‌ای زیر دسته‌بندی کرد:[نیازمند منبع]

  • هنرمندان و نویسندگان
  • بازیگران، موسیقی‌دانان و دیگر هنرمندان
  • معماران
  • مهندسان، مخترعان و توسعه‌دهندگان نرم‌افزار (برنامه‌نویسان رایانه)
  • دانشمندان، تاریخ‌نگاران و آموزشگران

جستارهای وابسته

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]

الگو:فهرست چندستونه

منابع

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  1. ↑ "autodidact". Merriam-Webster Dictionary. 2024. a self-taught person
  2. ↑ "autodidact". Dictionary.com. 2024. a person who has learned a subject without the benefit of a teacher or formal education; a self-taught person.
  3. ↑ "Autodidact". Cambridge Dictionary. Cambridge University Press. 2024. a person who teaches himself or herself, rather than being taught by a teacher
  4. ↑ "self-educated". Cambridge Dictionary. Cambridge University Press. 2024. Retrieved 10 April 2024. A self-educated person has obtained knowledge or skills by themselves rather than being taught by other people
  5. ↑ "self-educated". The Britannica Dictionary. 2024. Retrieved 10 April 2024. educated by your own efforts (such as by reading books) rather than in a school
  6. ↑ Lees, Clare A. Tradition and Belief: Religious Writing in Late Anglo-Saxon England. U of Minnesota Press. ISBN 978-1-4529-0388-0.
  7. ↑ Samantha Chapnick & Jimm Meloy (2005). "From Andragogy to Heutagogy". Renaissance elearning: creating dramatic and unconventional learning experiences. Essential resources for training and HR professionals. John Wiley and Sons. pp. 36–37. ISBN 9780787971472.
  8. ↑ Hase Stewart and Chris Kenyon. Self-Determined Learning: Heutagogy in Action. Bloomsbury Academic, 2015.
  9. ↑ "Pedagogy, Andragogy, & Heutagogy". Center for Online Learning, Research and Service. University of Illinois Springfield. Retrieved 10 April 2024.
  10. ↑ Bangura, A. K. (2005). "Ubuntugogy: An African Educational Paradigm That Transcends Pedagogy, Andragogy, Ergonagy And Heutagogy". Journal of Third World Studies. 22 (2): 13–53. JSTOR 45198556. Retrieved 10 April 2024.
  11. ↑ van der Walt, J. L. (2010). "'Ubuntugogy' for the 21st Century". Journal of Third World Studies. 27 (2): 249–266. JSTOR 45194719. Retrieved 11 April 2024.
  12. ↑ "University lecturers do not guide their students' learning to the same extent; they do not organise their students' private study (no more set homework!); nor do they filter knowledge for you in the same way. There are two reasons for this. The first reason is that you are expected to be independent, capable of organising your life, your time, your studies and your learning, so that when you graduate you are able to function successfully in your chosen profession". Extract from: The student's guide to learning at university, by Geoffrey Cooper, published in 2003 Australia by TheHumanities.com, شابک ‎۱−۸۶۳۳۵−۵۱۰−۳
  13. ↑ J. Scott Armstrong (2012). "Natural Learning in Higher Education". Encyclopedia of the Sciences of Learning. Archived from the original on 28 October 2012.
  14. 1 2 Thomson, Ross (2009). Structures of Change in the Mechanical Age: Technological Invention in the United States 1790–1865. Baltimore, MD: The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-9141-0.
  15. ↑ Musson; Robinson (1969). Science and Technology in the Industrial Revolution. University of Toronto Press. ISBN 9780802016379.
  16. ↑ Robinson, Eric; McKie, Doublas. Partners in Science: Letters of James Watt and Joseph Black. Cambridge, Massachusetts. p. 4.
  17. ↑ Jr, Quentin R. Skrabec (4 May 2012). The 100 Most Significant Events in American Business: An Encyclopedia. ABC-CLIO. ISBN 978-0-313-39862-9. Archived from the original on 30 March 2017. Retrieved 4 February 2013.
  18. ↑ Two Centuries of American Macroeconomic Growth From Exploration of Resource Abundance to Knowledge Driven Development, pp 44 بایگانی‌شده در ۲۳ ژوئیه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine
  19. ↑ Iran-Nejad, Asghar; Brad Chissom (1992). "Contributions of Active and Dynamic Self-Regulation to Learning". Innovative Higher Education. 17 (2): 125. doi:10.1007/bf00917134. S2CID 143153340.
  20. ↑ Arentze, Theo; Harry Timmermans (2003). "Modeling learning and adaptation processes in activity-travel choice: A framework and numerical experiment". Transportation. 30 (1): 37. doi:10.1023/A:1021290725727. S2CID 142721970. Archived from the original on 14 August 2021. Retrieved 25 October 2020.
  21. ↑ Illich, Ivan (1995) [1971]. Deschooling Society. London: Marion Boyars Publishers.
  22. ↑ "About the Alliance". Alliance for Self-Directed Education (in American English). Archived from the original on 27 April 2021. Retrieved 2021-04-27.
  23. ↑ Berger, Rod. "The Rise Of The Autodidactic Millennial As Today's Entrepreneur". Forbes (in English). Retrieved 2024-05-27.
  24. 1 2 3 Ben-Zaken, Avner (2010). Reading Ḥayy Ibn-Yaqẓan: A Cross-Cultural History of Autodidacticism. Baltimore: Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-9739-9. Archived from the original on 14 August 2021. Retrieved 25 October 2020.
  25. ↑ Williams, H.A. (2005). Self-taught: Black American Education in slavery and freedom. University of North Carolina Press. ISBN 9780807829202.
  26. ↑ Hmelo-Silver, C.E.; R.G. Duncan; C.A Chinn (2007). "Scaffolding and achievement in problem-based and inquiry learning: A response to Krischner, Sweller and Clark". Educational Psychologist. 42 (2): 99. doi:10.1080/00461520701263368. S2CID 1360735.
  27. ↑ Barab, S.A.; J.G. MaKinster; J.A. Moore; D.J. Cunningham (2001). "Designing and Building an online-community: The struggle to support sociability in the inquiry learning forum". Educational Technology Research and Development. 49 (4): 71. doi:10.1007/bf02504948. S2CID 17614349.
  28. ↑ "Stack Overflow Developer Survey 2016". Archived from the original on 20 February 2017. Retrieved Nov 16, 2016.

مطالعهٔ بیشتر

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • Hase, Stewart; Kenyon, Chris (January 2000). "From Andragogy to Heutagogy". Original UltiBASE Publication. Southern Cross University. Retrieved 10 April 2024.
  • Llewellyn, Grace (29 September 2021). The Teenage Liberation Handbook: How to Quit School and Get a Real Life and Education. Lowry House Publishers. ISBN 978-0962959196.
  • McAuliffe, M.; Hargreaves, D.; Winter, A.; Chadwick, G. (11 November 2015) [2009]. "Does Pedagogy Still Rule?". Australasian Journal of Engineering Education. 15 (1): 13–18. doi:10.1080/22054952.2009.11464018. {{cite journal}}: پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  • Stark, Kio (10 April 2013). Don't Go Back to School: A Handbook for Learning Anything. Kio Stark. ISBN 978-0988949003.

پیوندهای بیرونی

[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
  • گفتاوردهای مربوط به خودآموزی در ویکی‌گفتاورد 

الگو:کنترل اعتبار

برگرفته از «https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=خودآموزی&oldid=44334832»