تیگلت‌پیلسر یکم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تیگلت پیلسر یکم
پادشاه آشور
دوران۱۱۱۵ - ١٠٧٧ پ.م
زادگاهشهر آشور
پیش ازاَشَرید-پال-اِکور
پس ازآشور-رش-ایشی یکم
دودمانآشور میانه
پدرآشور-رش-ایشی یکم
فرزنداناَشَرید-پال-اِکور ، آشور-بعل-کالا
دینادیان طبیعی

تیگلت پیلسر یکم در سال ۱۱۱۵ پ.م. جلوس بر تخت آشور و در سال ۱۱۰۰ پ.م. بر هیتی ها پیروز شد. قرن یازدهم پیش از میلاد دوران اعتلای آشور بوده است. در آن زمان پادشاه تیگلت پیلسر یکم بابل را تصرف کرد و کشور بابل پس از آن مدتی مدید از زُمرهٔ دول بزرگ خارج شد. ولی در ایلام نیز در طی مدتی دراز شاهان فاتح پدید نیامدند. چون در پایان قرن یازدهم پ.م. آشور در نتیجهٔ مبارزه با صحرانشینان آرامی که از صحاری سوریه آمده بودند[۱] بسیار ضعیف شد، در طی چندین قرن، لشکر کشی‌های کشور گشایانه و حملات و دستبردهایی که تا آنزمان از جهات مختلف متوجه سرزمین ماد آینده بود،موقوف گشت.

نام تیگلت‌پیلسر به معنای «توکل می‌کنم بر پسر اشارا» است (اشارا معبد بزرگ ایزد آشور و واقع در شهر آشور بود).[۲]

زندگینامه تیگلت پیلسر یکم[ویرایش]

تیگلت پیلسر یکم پس از پدرش آشور-رش-ایشی یکم به پادشاهی آشور رسید . تیگلت پیلسر یکم؛ یکی از بزرگترین فاتحان آشور بود. او قلمرو خود را در هر سه جبهه (شمال، باختر، جنوب) گسترش داد.

او در جبهه شمال علیه هیتی ها دست به تهاجماتی زد و در کلیکیه متصرفاتی دایر نمود.

تیگلت پیلسر یکم در جبهه باختر، علیه آرامیان به پا خاست، آن ها را از فرات دور ساخت و برخی از پایگاه های آن ها را تسخیر کرد. او در این عملیات جنگی موفق شد تا به رؤیای دیرینه-ی آشوریان در مورد دستیابی به سواحل مدیترانه تحقق ببخشد، و از بیبلوس ، صیدون و دیگر شهرهای فنیقی خراج بگیرد.

شاه آشور در جبهه جنوب نیز با حمله به بابل وجهه زیادی به دست آورد اما در ظاهر از این حمله چیز زیادی به دست نیاورد.

تیگلت پیلسر یکم ، با موفقیت، مرزهای آشور را تا بزرگترین حد آن تا آن زمان، گسترش داد. او در کتیبه ای اعلام می دارد که:

«آشور و خدایان بزرگ، که پادشاهی مرا بزرگ ساخته اند و به من قدرت و توانایی اعطا کرده اند، فرمان دادند که محدوده-ی سرزمین آن ها را گسترش دهم، و جنگ افزار نیرومندشان را در اختیارم گذاشتند، نبرد غافلگیرانه؛ و من سرزمین ها، کوهستان ها، شهرها، و شاهزادگان، دشمنان آشور را، به زیر سلطه-ی خود آوردم؛ و بر قلمروشان دست یافتم. به سرزمین آشور زمین و به مردمانش، جمعیت افزودم. محدوده-ی سرزمینم را وسعت بخشیدم، و تمام سرزمین های آن ها را به زیر سلطه-ی خود درآوردم».

وضعیت داخلی آشور[ویرایش]

در این میان جریان داخلی تکامل جامعه در آن سامان در مسیر خویش سیر می‌کرد و در آغاز هزارهٔ اول پ.م. جامعهٔ آشور وارد مرحلهٔ جدیدی شد و دوران پیدایش طبقات و ایجاد جامعهٔ برده داری آغاز و نیز جریان برده داری در نواحی ۵ و ۶ و ۷ نقشهٔ ما پدید آمده بود[۳]. از آنجایی که در زمان لشکر کشی دول برده دار آشور به کوهستان زاگرس موقوف شده بود، متأسفانه مراحل بدوی آن دوران را هیچیک از منابع مکتوب روشن نکرده است، زیرا تنها مأخذ ما همانا شرح لشکر کشی‌هاست که تا قرن نهم پ.م. یعنی حدود دویست سال بعد گزارشی وجود ندارد.

پانویس[ویرایش]

  1. و بیشتر بر اثر وضع سخت اجتماعی داخلی
  2. Kriwaczek, Paul. 2012. Babylon: Mesopotamia and the birth of civilization. New York: Thomas Dunne Books/St. Martin's Press. p.235
  3. نواحی کردستان، کرمانشاه و ایلام

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]