تیله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تیله‌های شیشه‌ای مرمری

تیله یا تشله یا گوله توپ توپُر کوچکی از جنس شیشه است که معمولاً داخل آن رگه‌های شیشهٔ رنگی قرار داده شده‌است. این توپ شیشه‌ای وسیلهٔ بازی «تشر» یا تیله‌بازی است.

پیرامون واژه[ویرایش]

نام این توپ در لهجه‌های مختلف فارسی و در نقاط مختلف ایران متفاوت است. اما متداول‌ترین نام آن همان تیله است که گاهی «گلوله» یا گلول گفته می‌شود. در اورامان به آن «بیل» و به بازی آن «بیلانی» می‌گویند. در ایلام (شهرستان آبدانان) به آن «فِنگ (fəŋ)» گفته می‌شود. در شهر اهواز نیز به آن «فِنگ» می‌گویند. در لار به آن «مایه» گفته می‌شود. در کرمانشاه به آن تَشیله و در همدان «تِشِله» می‌گویند. در خراسان به آن «توشله» گفته می‌شود. در تبریز به آن «مازی» می‌گویند. در ایلام «گُلو» و چاله‌ای که باید ابتدا گلو را در آن انداخت «نِگِر» نام دارد. در سقز به آن «کَللا» و به بازی آن «کَللا مِشان» می‌گویند. در سنندج به آن «هل مات» وبه بازی آن «هل ماتان» می‌گویند. در اصفهان به آن «گولی» وبه بازی آن «گولی بازی» می‌گویند.در لامرد فارس به تیله ها هل و به بازی هل بازی گفته و در میان افراد بزرگسال محبوبیت زیادی داشته و در فصل زمستان و بهار زمان اوج این بازی است.[نیازمند منبع]

تاریخچه[ویرایش]

بچه‌هایی در حال تیله‌بازی در هندوستان

احتمالاً تیله‌های اولیه در تمدن دره سند (در پاکستان کنونی) ساخته شده‌اند. این تیله‌ها گوی‌های شیشه‌ای یا سنگی یا گِلی ساده‌ای بودند.[۱] در مقبره‌های مصر باستان و سرخپوستان آمریکا و اهرام تمدن آزتک‌ها نیز گوی‌های گِلی یافت شده‌است.[۲]

تیله بازی[ویرایش]

تیله‌بازی یا تشیره انواع بازی تفریحی با تیله است. باید با غلتاندن و زدن تیله‌ها به هم و حرکت دادنشان آن‌ها را از محدودهٔ خاصی خارج کرد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Serious Marbles: History, Seriousmarbles website
  2. Marble History, Thinkquest website