تخت سلطنتی

یک طرح کلی از یک تخت سلطنتی با سکو و آسمانه تخت

تخت سلطنتی یا تخت پادشاهی نوعی صندلی و نشستنگاه ویژه یک مونارک است. تخت سلطنتی و تاج از دیرباز دو نماد اصلی سلطنت می‌باشند. اصطلاح تاج‌وتخت از ترکیب این دو واژه پدید آمده است.

تخت‌های سلطنتی اغلب بر فراز یک سکو یا پلکان قرار می‌گیرند و گاهی بالای آنها سایه‌بانی قرار دارد؛ اینها همگی نمایانگر احترام شخصی است که بر روی آن می‌نشیند. در آغاز تاریخ، این دسته تخت‌ها جایگاه خدایان شناخته می‌شدند. در گذر زمان، تخت‌های سلطنتی نشستنگاه نمادین کسانی شدند که قدرت والای دنیوی یا معنوی داشتند. در جهان باستان، به ویژه در شرق، تخت‌های سلطنتی تقریباً همیشه شکوهی نمادین داشتند.

نام‌شناسی

تخت سلطنتی نوعی صندلی می‌باشد. علت تخت نامیدن این دسته از صندلی‌ها در فارسی آن است که در تمدن‌های شرقی، بیشتر به تخت شباهت داشته‌اند و صفت سلطنتی برای آن است تا از دیگر انواع تخت متمایز شوند. تخت‌های سلطنتی در منابع گوناگون، همچنین با نام‌های «تخت سلطنت»، «تخت پادشاهی/شاهی»، «اورنگ پادشاهی/شاهی» و «سَریر پادشاهی/شاهی» نامیده شده‌اند.

تعریف

همچنین ببینید: تاج‌وتخت

تخت سلطنتی یا آنطور که در انگلیسی نامیده می‌شود Throne، صندلی یک مونارک است. این نوع از صندلی اغلب بر فراز یک سکو یا پلکان قرار می‌گیرد و گاهی بالای آن سایه‌بانی قرار دارد؛ اینها همگی نمایانگر احترام شخصی است که بر روی آن می‌نشیند. تخت‌های سلطنتی چنان با جایگاه صاحبان‌شان مرتبط شده‌اند که از نمادهای سلطنت به محسوب می‌شوند. در آغاز تاریخ، تخت‌ها جایگاه خدایان شناخته می‌شدند. خیلی زود تقریباً در تمام فرهنگ‌ها و تمدن‌ها، از آسیا تا آمریکا، این تخت‌ها نشستنگاه نمادین کسانی تعریف شدند که قدرت والای دنیوی یا معنوی داشتند.

در جهان باستان، به ویژه در شرق، تخت‌های سلطنتی تقریباً همیشه شکوهی نمادین داشتند. برای مثال، تخت معروف سلیمان پادشاه یهود چنین توصیف شده است:

«... پادشاه همچنین تخت بزرگی از جنس عاج ساخت و آن را با طلای خالص پوشاند. این تخت شش پله و یک زیرپایی از طلا داشت و در دو سوی تخت، دو ردیف تندیس شیر ایستاده در کنار دسته‌ها بودند، [یعنی مجموعاً] دوازده تندیس شیر ایستاده، یکی بر هر پله در دو سوی تخت بود. [تا آن زمان] چنین چیزی هرگز در هیچ پادشاهی ساخته نشده بود.»

تخت امپراتوران بیزانس هم ظاهراً به الگو از تخت سلیمان ساخته شده بود؛ با این تفاوت که تندیس شیرها مکانیکی بود. در موزه بریتانیا قطعه‌ای وجود دارد که با طلا، عاج، لاجورد و عقیق سرخ روکش شده و گمان می‌رود از تخت سارگون دوم پادشاه آشور آمده باشد. احتمالاً باشکوه‌ترین تخت سلطنتی، تخت طاووس شاهان دهلی بود که سرتاسر با جواهرات تزئین شده و بر روی سکویی با پله‌های نقره‌ای قرار گرفته بود.

ظهور مسیحیت در اروپا، ساخت تخت‌های سلطنتی را در این قاره شدت بخشید؛ زیرا این صندلی‌ها نه تنها بخشی از فرایند الزامی تاج‌گذاری مونارک‌ها شده بودند، بلکه بسیاری از مقامات ارشد کلیسایی مثل کاردینال‌ها و اسقف‌ها می‌توانستند برای خود تختی ترتیب دهند. قدیمی‌ترین آنها یعنی تختی که از بلوط و عاج ساخته شده و در کلیسای سن پیترو باقی مانده، قدمتش به قرن چهارم میلادی می‌رسد و به نمادی از تاج‌وتخت پاپ تبدیل شده است. در اواخر قرن هفدهم و هجدهم میلادی، تخت‌های سلطنتی اغلب از نقره ساخته می‌شدند؛ اما بعدها سازندگان تمایل داشتند آنها را از چوب طلاکاری شده بسازند.

نگارخانه

• نمونه تصاویر از تخت‌های سلطنتی
• 
  تخت نقره‌ای، تخت پادشاهی سوئد
• 
  تخت امپراتور برزیل
• 
  تخت پادشاه لهستان
• 
  تخت پادشاهی هلند
• 
  تخت ققنوس، تخت پادشاهان چوسان کره
• 
  تخت نادری قاجار
• 
  تخت ایوان مخوف تزار روسیه
• 
  تخت سلطان عثمانی
• 
  تخت امپراتور چین

پیوند به بیرون

• مدخل در ویرایش یازدهم دانشنامه بریتانیکا، جلد ۲۶، صص ۸۹۱ و ۸۹۲. (به انگلیسی)
• مدخل در فرهنگ دانشنامه‌ای بروک‌هاوس و اِفرون، جلد XXXIIIa، صص ۸۹۲ و ۸۹۳. (به روسی)