تاجلی بیگم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تاجلی بیگم
Tacli-begum 892894.jpg
نگاره‌ای از ملکه تاجلی بیگم
ملکه مادر
تصدی ۱۵۲۴–۱۵۴۰
پیشین حلیمه بیگم
جانشین سلطانم بیگم
شهبانوی ایران
حکمرانی ۱۴۹۴–۱۵۲۴
پیشین ندارد (خودش مؤسس این مقام است)
جانشین سلطانم بیگم
نایب السلطنه
حکمرانی ۱۵۲۳ - ۱۵۴۰
پیشین ندارد (خودش اولین نایب السلطنه بود)
جانشین سلطانم بیگم
همسر شاه اسماعیل
فرزند(ها) تهماسب میرزا
سام میرزا
بهرام میرزا
پریخان خانم
مهین‌بانو خانم
نام کامل
شهبانو نواب علیه تاجلی شاه بیگی خانم
خاندان صفویان
پدر محمد بیگ
زادروز ۱۴۸۸ میلادی
تبریز، آق قویونلو
مرگ ۱۵۴۰ (۵۲ سال)
شیراز، امپراتوری صفوی
خاک‌سپاری شاه چراغ، شیراز
دین و مذهب اسلام، شیعه

تاجلی بیگم، دومین همسر و شهبانوی شاه اسماعیل صفوی و ملکه مادر شاه طهماسب یکم بود. تاجلی یکی از ملکه‌های قدرتمند و تأثیرگذار امپراتوری صفویان بود.

زندگی‌نامه[ویرایش]

تاجلی بیگم دختر محمد بیگ آق قویونلو و از طایفه ترکمان موصلو بود که در سال ۱۴۸۸ میلادی. وی احتمالاً در تبریز به‌ دنیا آمد. تاجلی از نزدیکان عروسش سلطانم بیگم بود.

ازدواج[ویرایش]

تاجلی در سال ۱۵۰۳ زمانی‌که ۱۵ سال داشت با شاه اسماعیل صفوی ازدواج کرد و شهبانوی دربارصفویه شد. حاصل این ازدواج پنج فرزند، سه پسر، شاه طهماسب یکم، سام میرزا، بهرام میرزا و دو دختر، پریخان خانم و مهین‌بانو خانم بود.

شهبانوی ایران[ویرایش]

تاجلی بیگم بسیار زیبا بود و شاه اسماعیل شیفته او بود، وی علاوه براین زنی جنگجو بود و به‌گفته مورخان وی تنها همسر شاه بود که در شمشیرزنی مهارت بسیاری داشت. او همواره همسرش را در سفرها و جنگ‌هایش همراهی می‌کرد که مهم‌ترین این جنگ‌ها نبرد با ازبکان و جنگ چالدران بود اما او در جنگ چالدران بسیار آسیب دید و احتمالاً به‌دست یکی از فرمانده‌های سپاه اسیر شد، اما تاجلی بیگم با دادن یک‌جفت گوشواره لعل گران‌بها به یکی‌از عثمانی‌ها توانست فرار کند و به‌نزد همسرش بازگشت و شاه از آن به‌بعد دیگر او را همراه باخود به‌نبردهایش نمی‌برد.[۱]

ملکه‌مادر و نایب السلطنه[ویرایش]

پس‌از جنگ چالدران، تاجلی بیگم تنها همدم شاه بود و شاه زن‌دیگری را به‌نزدش نمی‌پذیرفت به‌همین دلیل نفوذ تاجلی بردربار و بزرگان کشور و سرانقزلباش افزایش یافت و وی به‌مدت ۱۰ سال یگانه مشاور شاه اسماعیل بود. در سال ۱۵۲۴ شاه اسماعیل ازدنیا رفت و بزرگان کشور و قزلباش با کمک تاجلی مادر طهماسب میرزا را که در آن زمان ۱۰ سال داشت را با نام شاه تهماسب یکم به‌سلطنت رساندند و تاجلی بیگم به‌مقام نواب‌علیه ملکه‌مادر و نایب السلطنه رسید و او مقام شاه‌بیگی خانم (یعنی بالا مقام‌ترین ملکه‌مادر) را دادند. وی اولین زن قدرتمند دربارهٔ صفویان بود. او اولین زنی بود که بعد از تقریباً ۹۰۰ سال توانست لقب شهبانوی ایران را کسب کند.

تبعید و مرگ[ویرایش]

تاجلی بیگم به‌مدت ۱۵ سال ملکه‌ مادر پرنفوذ و نیرومند و مشاور مطلق پسرش شاه طهماسب یکم بود و همزمان با او اداره کشور را در دست داشت و او بدون مشورت با مادرش هیچ کاری را انجام نمی‌داد. تاجلی بیگم قصد داشت تا قدرت قزلباش را بر امور دولت ازبین ببرد اما آن‌ها از تصمیم ملکه تاجلی بیگم آگاه شدند و چون قدرت‌خود را در خطر دیدند تصمیم گرفتند تا میان شاه و ملکه‌مادر دشمنی ایجاد کنند به‌همین دلیل آن‌ها به شاه‌جوان گفتند که ملکه‌مادر قصد دارد بهرام میرزا برادر کوچکتر شاه را به‌سلطنت برساند و به تنهایی اداره کشور را دردست گیرد، شاه طهماسب به‌دلیل جوانی و زودباوری، دروغ قزلباش را باور کرد. وی سپس ملکه تاجلی بیگم را به شیراز تبعید کرد. ملکه‌مادر، تاجلی بیگم در طول راه شیراز به‌شدت بیمار شد و پس‌از رسیدن به شیراز بیماراش شدت یافت. سرانجام تاجلی بیگم در سال ۱۵۴۰ تنها چندماه بعد از تبعیداش به‌دلیل بیماری درسن ۵۲ سالگی ازدنیا رفت. پیکر ایشان را با احترام در قطعه بی‌بی دختران شاه‌چراغ شیراز دفن کردند.[۲][۳]

سیاست‌خارجه[ویرایش]

تاجلی شاه‌بیگی خانم، در زمان حکومت شاه اسماعیل یکم و پسرش شاه طهماسب یکم دارای سیاست خارجه بود. او با ملکه‌های گورکانی در شرق و حفصه والده سلطان مادر سلیمان یکم و خرم سلطان همسر او در غرب نامه‌نگاری داشت.[۴]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «[[[:tr:Taçlı Begüm]] Taçlı Begüm]». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای ترکی، بازبینی‌شده در ۲۶ فوریه۲۰۱۷.
  • مشارکت کنندگان ویکی‌پدیا، Tajlu Khanum، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بارگذاری ۲۲ فروردین ۱۳۹۶)
  1. "ĀL-E AFRĀSĪĀB". Encyclopaedia Iranica, Vol. I, Fasc. '. London u.a. : Routledge & Kegan Paul. pp. 742–743.
  2. Savory, Roger (1998). "ESMĀʿĪL I ṢAFAWĪ"
  3. Newman, Andrew J. (2008). Safavid Iran: Rebirth of a Persian Empire
  4. فارسنامه ناصری، ج اوّل، ص۳۹۷