آندره وی

آندره وی
زادهٔ	۶ مهٔ ۱۹۰۶ پاریس، فرانسه
درگذشت	۶ اوت ۱۹۹۸ (۹۲ سال) پرینستون، نیوجرسی، ایالات متحده
محل تحصیل	دانشگاه پاریس اکول نرمال سوپریور دانشگاه اسلامی علیگر
شناخته‌شده برای	کارهای وی در نظریه اعداد، هندسه جبری
جوایز	جایزه ولف در ریاضی (1979) جایزه لروی استیل (1980) Barnard Medal for Meritorious Service to Science (1980) جایزه کیوتو (1994) همکار انجمن سلطنتی (1966)
پیشینه علمی
شاخه(ها)	ریاضیات
محل کار	دانشگاه اسلامی علیگر (۱۹۳۰–۳۲) Lehigh University Universidade de São Paulo (1945–47) دانشگاه شیکاگو (۱۹۴۷–۵۸) مؤسسه مطالعات پیشرفته
استاد راهنما	ژاک آدامار امیل پیکار
دانشجویان دکتری	Pierre Cartier Harley Flanders ویلیام هوارد Teruhisa Matsusaka Peter Swinnerton-Dyer

آندره وی (به فرانسوی: André Weil) (زاده ۶ مه ۱۹۰۶ – درگذشته ۶ اوت ۱۹۹۸) ریاضیدان فرانسوی و برادر بزرگتر سیمون وی، عارف و فیلسوف و پدر سیلوی وی، نویسنده فرانسوی است.

او به خاطر کارهایش در نظریه اعداد و هندسه جبری معروف است. او یکی از اعضا، و ظاهراً، از بنیانگذاران گروه نیکلا بورباکی بود.

زندگی

پدر آندره وی، برنار وی (۱۸۷۲–۱۹۵۵)، پزشکی بود با پیشینهٔ یهودی آلزاسی و نگرشی ندانم‌گرایانه که پس از الحاق آلزاس-لورِن به آلمان به پاریس مهاجرت کرد. مادرش، سالومئا «سلما» راینهرز (۱۸۷۹–۱۹۶۵)، در یک خانوادهٔ یهودی در روستوف-نا-دونو به دنیا آمد و در بلژیک پرورش یافت. به گفتهٔ اوسمو پِکونن، نام خانوادگی «وی» زمانی پدید آمد که بسیاری از افراد با نام «لوی» در دوران دوران ناپلئونی نام خود را به‌صورت آناگرام تغییر دادند.

ویل در ۶ می ۱۹۰۶ در پاریس به دنیا آمد. خواهر کوچک‌تر و تنها خواهر او، سیمون وی، بعدها به فیلسوفی برجسته تبدیل شد. خانوادهٔ آن‌ها نسبتاً مرفه بود و فرزندان در محیطی مراقبتی و حمایت‌گرانه پرورش یافتند.

وی در پاریس، رم و گوتینگن تحصیل کرد و در سال ۱۹۲۸ دکترای خود را دریافت نمود. در دوران اقامت در آلمان با کارل لودویگ زیگل دوستی برقرار کرد. از سال ۱۹۳۰، دو سال تحصیلی را در دانشگاه مسلم علیگر در هند گذراند.

علاوه بر ریاضیات، وی در طول زندگی خود به ادبیات کلاسیک یونانی و لاتین، آیین هندو و ادبیات سانسکریت علاقه‌مند بود؛ او در سال ۱۹۲۰ و در سن ۱۴ سالگی، سانسکریت را به‌صورت خودآموز فراگرفت. پس از یک سال تدریس در دانشگاه اکس-مارسی، به مدت شش سال در دانشگاه استراسبورگ تدریس کرد. وی در سال ۱۹۳۷ با اِوِلین دو پُسل (با نام اصلی اوِلین ژیله) ازدواج کرد.

ریاضیات

آندره وی در حوزه‌های گوناگونی دستاوردهای مهمی داشت که مهم‌ترین آن‌ها کشف پیوندهای عمیق میان هندسه جبری و نظریه اعداد بود. این مسیر از کار دکترای او آغاز شد که به قضیه موردل–وی (۱۹۲۸) انجامید و اندکی بعد در قضیهٔ مربوط به نقاط صحیحِ کارل لودویگ زیگل به‌کار رفت.

قضیهٔ موردل در ابتدا برهانی موردی و خاص داشت؛ اما وی با معرفی رویکردی ساختاری، استدلال «نزول نامتناهی» را به دو شیوه تفکیک کرد: یکی با استفاده از توابع ارتفاع برای سنجش نقاط گویا، و دیگری با بهره‌گیری از هم‌ریختی گالوا (که تا دو دهه بعد با این نام شناخته نشد). هر دو جنبه از کارهای او بعدها به نظریه‌هایی گسترده و مهم تبدیل شدند.

از دیگر دستاوردهای بزرگ او می‌توان به اثبات فرضیه ریمان برای توابع زتای منحنی‌ها روی میدان‌های متناهی در دههٔ ۱۹۴۰ اشاره کرد، و نیز بنیان‌گذاری دقیق هندسه جبری برای پشتیبانی از این نتیجه (در فاصلهٔ ۱۹۴۲ تا ۱۹۴۶).

آنچه که به عنوان «حدس‌های وی» معروف است تأثیر بسیار زیادی از حدود سال ۱۹۵۰ به بعد داشتند. این گزاره‌ها بعدها به‌ترتیب توسط برنارد دوورک، الکساندر گروتندیک، مایکل آرتین و سرانجام پیر دلین اثبات شدند؛ دلین در سال ۱۹۷۳ دشوارترین بخش این کار را کامل کرد.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «André Weil». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۶ فوریه ۲۰۱۴.