هکاتئوس
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
هکاته یا هکاتئوس (به انگلیسی: HECATAEUS OF MILETUS) (تولد و مرگ در بازه زمانی ۵۶۰ تا ۴۱۸ قبل از میلاد) که اسم او را از نام هکاته یکی از خدایان یونانی انتخاب کرده بودند. پژوهشگر و جغرافیدان یونانی و طراح نقشهای از دنیا به همراه کتابیست که به «توصیف زمین» معروف است.
هکاته از اشراف زادگان و سیاستمداران تأثیرگذار ایونی (بخش غربی ترکیه)، از نویسندگان بسیار تأثیرگذار زمان خود و هم عصر تالس، آناکسیمن میلتوسی، آناکسیماندر و هراکلیتوس بود، فلاسفهای که بنیان گذاران دانش بشری به شمار میآیند.
هیچ یک از کتابهای او باقی نمانده و چیز زیادی هم از زندگی او نمیدانیم. یکی از آنها اینست که در هنگام اشغال مصر توسط کمبوجیه، در آن کشور بوده و سربازان یونانیِ سپاه هخامنشی در تبس به دیدار او آمدهاند.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] زندگی سیاسی
حدود نیم قرن پس از مرگ او مورخ دیگری به نام هرودوت از اهالی هالیکارناس در تنظیم کتاب تاریخ خود از نوشتههای هکاتئوس استفاده میکند. او هکاته را شخصی که قدرت شاهنشاهی پارس را به خوبی دریافته بود، توصیف میکند. زیرا او با همین استدلال ایونیها را از طغیان بر ضد حکومت داریوش بر حذر داشت؛ در جلسهای که پائیز ۴۹۹ ق.م در دربار آریستاگوراس، مستبد میلت برای تصمیم گیری در این مورد برگزار شده بود، هكاته با برشمردن ملت های مطيع داريوش شكست اين شورش را پيش بينی كرد، اما هشدارهای او ناشنيده ماند. شورش دولت شهرهای يونانی هرچند در ابتدا موفقيت هایی را به همراه داشت و حتی به فتح سارد منجر شد، اما خيلی زود به عقب نشينی منتهی شد و در يك ضدحمله به شكست قطعی انجاميد.
میلت در سالِ ۴۹۴ ق.م ويران شد و در محل ديگری دوباره ساخته شد. هكاته به آریستاگوراس توصيه كرده بود كه از ميلت بگريزد، به جزيره لِروس برود و منتظر بهترشدن اوضاع بماند، اما او قبول نكرد و به اسارت درآمد.
دیودور سیسیلی از نقش مشورتی هکاته درمذاکرات اهالی میلت و ساتراپ جدید این شهر «آرتافرنه» برادر بزرگ داریوش خبر میدهد. مذاکراتی که به نتیجه مطلوبی برای میلتیها انجامید.
[ویرایش] نقشه جهان و تشریح زمین
۳۳۰ یا ۳۷۴ قطعه بسیار کوتاه از کتاب دوجلدی «تشریح زمین» (Periegesis or Periodos ges) در نوشتههای نویسندگان پس از او باقی ماندهاست. کتابی که یک جلد آن آسیا و جلد دیگر اروپا نام داشت و بیشتر به دادن اطلاعات جغرافیایی در مورد شهرها، رودخانهها و کوهستانها و توضیح در مورد اقوام و ملتها و مرزهای آنان و همچنین حیات وحش و آداب و سنن و به ویژه افسانههایی در مورد بنیانگذاران شهرها میپرداخت.
۳۰۴ قطعه از نوشتههای هکاته در اين كتاب در واژه نامه جغرافیاییِ استفان بیزانسی به نام اِتنيكا (Ethnica) آمدهاست.
نقشه هکاته بر اساس و با اصلاح نقشه آناکسیماندر تهیه شدهاست. او خشکیهای دنیا را در یک صفحه مدور مشخص کرده که دور تا دور آن را اقیانوس فرا گرفتهاست. این نقشه را هرودوت این چنین توصیف کرده:
«خندهام میگیرد وقتی نقشههایی را که بعضیها از دنیا کشیدهاند، میبینم. هنوز کسی نتوانسته است، دنیا را به چنین روش هوشمندانهای بنماید. اقیانوسی را کشیدهاند که گرداگرد زمین جریان دارد، زمینی که دقیقا گرد است و اندازه آسیا و اروپا هم در آن برابر است.»
[ویرایش] شجره نامه خدایان
هکاته نخستین شخصی بود که به بررسی انتقادی تاریخ یونان پرداخت. او در کتابی با عنوان شجره نامهها سرگذشت خدایان و قهرمانان یونان را به ترتیب تاریخ توضیح داد. چهل جمله از این کتاب باقی مانده است. هرچند او در اين اثر نسل خود را بعد از ۱۶ نسل به یک موجود خداگونه میرساند، اما سعی داشته است روايتی واقع بينانه از اساطير ارائه دهد، اين ديدگاه در اولين جمله كتاب نمايان است:
"هکاتئوس میلتی میگوید: من آن چه را که تصور میکردم صحیح است نوشتهام، زيرا (برخی از) داستانهایی که یونانیان میگویند، از نظر من مضحک و بیارزش است."
