نظریه روابط بین‌الملل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نظریه روابط بین‌الملل ((به انگلیسی: International relations theory)، (مخفف انگلیسی: IR theory)) به مطالعه نظری روابط بین‌الملل گفته می‌شود؛ که تلاش دارد چهارچوبی نظری را برای تجزیه و تحلیل روابط بین‌الملل ارائه کند.[۱] «اوله هالستی» نظریه‌های روابط بین‌الملل را به عینکی آفتابی تشبیح می‌کند که به بیننده اجازه می‌دهد تنها رویدادهای برجسته مربوط به نظریه را مشاهده کند. یک طرفدار واقع گرایی ممکن است به طور کامل رویدادی که یک سازه‌انگار، متعصبانه بر آن حمله می‌کند را نادیده بگیرد و یا بالعکس. واقع گرایی، لیبرالیسم و سازه انگاری سه نظریه مشهور و مورد اقبال در روابط بین‌الملل می‌باشند.[۲]

نظریه‌های روابط بین‌الملل را می‌توان به دو دسته نظریه‌های «اثبات‌گرا/خردگرا»، که بر تحلیل‌های سطح دولت متمرکز است، و «پسااثبات‌گرا/بازتابی» که معانی بست یافته از امنیت را اعم از طبقه، با مفاهیمی همچون جنسیت و امنیت پسااستعمارگرایی ترکیب می‌کند، تقسیم کرد. بسیاری از نحله‌های فکری در نظریه روابط بین‌الملل نیز وجود دارند؛ از جمله سازه انگاری، نهادگرایی، مارکسیسم، نوگرامشیانیسم و غیره. با این حال، دو مکتب اثباتگرای اندیشه، رایج ترین آنها محسوب می‌شوند: واقع گرایی و ​​لیبرالیسم؛ هر چند به طور فزاینده‌ای، سازه انگاری در حال تبدیل شدن به جریان اصلی در روابط بین‌الملل می‌باشد.[۳]

مقدمه[ویرایش]

مطالعه روابط بین‌الملل به عنوان یک نظریه از کتاب‌های «بحران بیست ساله» اثر ای. اچ. کار که در سال ۱۹۳۹ منتشر شد و «سیاست میان ملت‌ها» اثر هانس جی. مورگنتا که در سال ۱۹۴۸ منتشر شد، آغاز گشت.[۴] روابط بین‌الملل به مثابه یک رشته پس از جنگ جهانی اول و با ایجاد یک کرسی روابط بین‌الملل در دانشگاه ولز در آبریستویث بنیان نهاده شد.[۵] پژوهشگران دوره‌های اولیه رشته روابط بین‌الملل در سال‌های میان دو جنگ جهانی بر جایگزینی نظام امنیت دسته جمعی به جای موازنه قدرت، متمرکز بود. این پژوهشگران بعدها به ایده‌آلیست معروف شدند.[۶] منتقدان اصلی این مکتب فکری در روابط بین‌الملل تحلیل‌های واقع گرا بودند که بوسیله ای. اچ. کار ارائه شد.

رویکردهای تبیینی و تکوینی در نظریه روابط بین‌الملل مواردی هستند که در هنگام طبقه بندی نظریه‌های روابط بین‌الملل بوجود می‌آید. نظریه‌های تبیینی (Explanatory theories) نظریه‌هایی هستند که جهان را به عنوان چیزی خارجی برای نظریه پردازی درباره آن می‌بینند. نظریه تکوینی (constitutive theory) نظریه‌ای است که معتقد است نظریه‌ها در واقع به ساخته شدن جهان کمک می‌کنند.[۷][۸]

واقع‌گرایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: واقع‌گرایی (روابط بین‌الملل)
نوشتارهای وابسته: واقع‌گرایی کلاسیک (روابط بین‌الملل)، نوواقع‌گرایی (روابط بین‌الملل)، واقع‌گرایی تهاجمی، واقع‌گرایی تدافعی، واقع‌گرایی لیبرال، واقع‌گرایی نوکلاسیک، واقع‌گرایی پساکلاسیک (روابط بین‌الملل)، دستاورد نسبی (روابط بین‌الملل)، و دستاورد مطلق (روابط بین‌الملل)

نوواقع‌گرایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: نوواقع‌گرایی (روابط بین‌الملل)
نوشتارهای اصلی: آنارشی (روابط بین‌الملل)‎ و سنتز نئو-نئو


لیبرالیسم[ویرایش]

نوشتار اصلی: لیبرالیسم (روابط بین‌الملل)
نوشتارهای وابسته: نظریه صلح دموکراتیک، فهرست جنگ‌های میان دموکراسی ها، لیبرالیسم تجاری، لیبرالیسم جامعه شناسانه، لیبرالیسم جمهوریخواه، لیبرالیسم نهادگرا، و نئولیبرالیسم

نولیبرالیسم[ویرایش]

نوشتار اصلی: نولیبرالیسم (روابط بین‌الملل)

نولیبرالیسم، نهادگرایی لیبرال و یا نهادگرایی نولیبرال[۹] شکل توسعه یافته‌ای از تفکر لیبرال است. استدلال آن این است که نهادهای بین‌المللی می‌توانند اجازه دهند، ملل به شکل موفقیت آمیزی در نظام بین‌الملل همکاری کنند.

پسالیبرالیسم[ویرایش]

سازه انگاری[ویرایش]

نوشتار اصلی: سازه انگاری (روابط بین‌الملل)
نوشتارهای وابسته: سازه انگاری زن باورانه، هستی شناسی، و آنارشی چیزی است که دولت‌ها آن را می‌سازند

مارکسیسم و نظریه انتقادی[ویرایش]

نوشتار اصلی: نظریه مارکسیستی روابط بین‌الملل
نوشتارهای وابسته: نظریه نظام جهانی، نوگرامشیانیسم، نظریه انتقادی، نئومارکسیسم، و نظریه وابستگی

فمنیسم[ویرایش]

نوشتار اصلی: فمنیسم (روابط بین‌الملل)


نظریه سبز[ویرایش]

نوشتار اصلی: نظریه سبز


رویکردهای جایگزین[ویرایش]

نوشتارهای وابسته: مبناگرایی (روابط بین‌الملل)، ضدمبناگرایی (روابط بین‌الملل)، اثبات‌گرایی (روابط بین‌الملل)، پسااثبات‌گرایی (روابط بین‌الملل)، پساواقع گرایی، و شرق‌شناسی

مکتب انگلیسی[ویرایش]

نوشتار اصلی: مکتب انگلیسی نظریه روابط بین‌الملل


کارکردگرایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: کارکردگرایی (روابط بین‌الملل)


نظریه دولت کارتل[ویرایش]

نوشتار اصلی: نظریه دولت کارتل

نظریه دولت کارتل در روابط بین‌الملل از یک نظریه نهادگرای اقتصادی قدیمی، نظریه کارتل‌های خصوصی یا سرمایه‌گذاری، مشتق شده است. این نظریه پس زمینه‌ای آلمانی دارد، زیرا آلمان سابقاً سرزمین کارتل‌های اقتصادی توسعه یافته بزرگ و همچنین سرزمین مادری نظریه کلاسیک کارتل بوده است. نظریه دولت کارتل از ترکیبی از روش‌های مختلف، از ارزیابی داده‌ها به شکل پوزیتویستی گرفته تا تجزیه و تحلیل اقتصادی-اجتماعی انتقادی یا روش‌های بازتابی همانند انتقاد از تفکر و ایدئولوژی، استفاده می‌کند. در میان سایر نظریه‌های روابط بین‌الملل، نظریه دولت کارتل دارای بیشترین اشتراک با کارکردگرایی در روابط بین‌الملل است. نظریه دولت کارتل کمی بیشتر از نظریه کارکردگرایی، بر نظریه سازمان‌های بین‌المللی تمرکز کرده است.

پساساختارگرایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: پساساختارگرایی (روابط بین‌الملل)

پساساختارگرایی از اغلب رویکردهای دیگر به سیاست بین‌الملل متمایز است، چرا که خود را یک نظریه، مکتب یا پارادایم نمی‌داند که تنها ارائه کننده یک زمینه از موضوع اصلی باشد. پساساختارگرایی رویکرد و یا نگرشی است که در پی نقد به شیوه بخصوصی می‌باشد. پساساختارگرایی نقد را به مثابه عملی ذاتاً مثبت می‌بیند که در پی فراهم کردن امکان پیگیری جایگزین‌ها است.

پست مدرنیسم[ویرایش]

نوشتار اصلی: پست مدرنیسم (روابط بین‌الملل)

روش‌های پست مدرن در روابط بین‌الملل نقدهای فراروایت هستند و ادعاهای سنتی روابط بین‌الملل مبنی بر حقیقت و بی طرفی را تقبیح می‌کند.[۱۰]

پسااستعمارگرایی[ویرایش]

نوشتار اصلی: پسااستعمارگرایی (روابط بین‌الملل)

مطالعات پسااستعماری روابط بین‌الملل حوزه‌ای غیراصلی از روابط بین‌الملل است که رویکرد نظریه انتقادی به روابط بین‌الملل را فرض قرار می‌دهد. پسااستعمارگرایی بر تداوم اشکال استعماری قدرت و ادامه وجود نژادپرستی در سیاست‌های جهانی متمرکز است.[۱۱]

دیدگاههای تکاملی[ویرایش]

دیدگاههای تکاملی، همانند روانشناسی تکاملی، برای کمک به توضیح ویژگی‌های بسیاری از روابط بین‌الملل استدلال می‌کنند. انسان‌های در محیط‌های اجدادی خود در یک کشور زندگی نمی‌کنند، و احتمالاً به ندرت با گروه‌های خارج از یک منطقه محلی تعامل دارند. با این حال، انواعی از مکانیسم‌های روانی تکامل یافته، به ویژه آنهایی که برای تعامل با فعل و انفعالات میان گروهی هستند، در تلاشند که بر روابط بین‌الملل معاصر تاثیر گذار باشند. اینها عبارتند از مکانیسم‌های تکامل یافته برای تبادل اجتماعی، فریب و تشخیص فریب، درگیری‌های وضعیت، رهبری، تمایز و تعصبات درون گروهی و برون گروهی، ائتلاف‌ها و خشونت. مفاهیم تکاملی همانند «تناسب تجمعی» (به انگلیسی: Inclusive Fitness) ممکن است به توضیح محدودیت‌های ظاهری یک مفهوم همانند خودخواهی (به انگلیسی: Egotism) که از اهمیتی اساسی برای واقع گرایان و نظریه انتخاب عقلانی در نظریه‌های روابط بین‌الملل برخوردار است، کمک کند.[۱۲][۱۳]

پی‌نوشت‌ها[ویرایش]

  1. http://www.irtheory.com/
  2. Snyder, Jack, 'One World, Rival Theories, Foreign Policy, 145 (November/December 2004), p.52
  3. Reus-Smit, Christian. "Constructivism." Theories of International Relations, ed. Scott Burchill ... [et al.], pp.209, 216. Palgrave, 2005.
  4. Burchill, Scott and Linklater, Andrew "Introduction" Theories of International Relations, ed. Scott Burchill ... [et al.], p.1. Palgrave, 2005.
  5. Burchill, Scott and Linklater, Andrew "Introduction" Theories of International Relations, ed. Scott Burchill ... [et al.], p.6. Palgrave, 2005.
  6. Burchill, Scott and Linklater, Andrew "Introduction" Theories of International Relations, ed. Scott Burchill ... [et al.], p.7. Palgrave, 2005.
  7. Smith,Owens, "Alternative approaches to international theory", "The Globalisation of World Politics", Baylis, Smith and Owens, OUP, 4th ed p176-177
  8. ذاکریان، مهدی و دیگران، (‎۱۳۹۰)، «اخلاق و روابط بین‌الملل»، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
  9. Sutch, Peter, Elias, 2006, Juanita, International Relations: The Basics, Routledge p.11
  10. Dornelles, F.K. (2010), Postmodernism and IR: From Disparate Critiques to a Coherent Theory of Global Politics, Global Politics Network available at http://web.archive.org/20120328002625/asrudiancenter.files.wordpress.com/2010/01/krause_dornelles1.pdf
  11. Baylis, Smith and Owens, The Globalisation of World Politics, OUP, 4th ed, p187-189
  12. Bradley A. Thayer. Darwin and International Relations: On the Evolutionary Origins of War and Ethnic Conflict. 2004. University Press of Kentucky.
  13. Bradley A. Thayer. Darwin and International Relations Theory: Improving Theoretical Assumptions of Political Behavior. 2010. Prepared for Presentation at the 60th Political Studies Association Annual Conference Edinburgh, Scotland. http://www.psa.ac.uk/journals/pdf/5/2010/1024_897.pdf