سزامی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۲°۰۶′۳۶″ شمالی ۳۵°۴۴′۱۲″ شرقی / ۳۲.۱۰۹۹۸۷° شمالی ۳۵.۷۳۶۶۷۹° شرقی / 32.109987; 35.736679 پروژه سزامی یک شتابگر سینکروترون است که احتمالا تا سال ۲۰۱۴ با همکاری ۱۴ کشور در اردن راه اندازی خواهد شد.[۱]

مشخصات[ویرایش]

پروژه سزامی پروژه‌ای منطقه‌ای است که در سال ۱۳۷۸ توسط سازمان علمی آموزشی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) پایه گذاری شد. این مرکز سپس در سال ۱۳۸۲ به یک مرکز مستقل تبدیل شد. ایده این مرکز توسط یک دانشمند آلمانی بنام آدولف ووس و یک دانشمند امریکایی با نام هرمان وینیک ارایه شد. در صورت پیشرفت پروژه در آینده این مرکز می‌تواند به عنوان اولین مرکز تولید کننده نور سینکروترون برای تحقیقات و آزمایشات در خاورمیانه به مرکز پایه علوم و صنعت شتابدهنده تبدیل شود. محل استقرار ماشین سینکروترون و مرکز در شهر الان در شمال غربی امان پایتخت اردن قرار دارد. این ماشین شامل یک رینگ حلقوی ۲٫۵ گیگا الکترون ولتی و محیط حلقه ۱۳۳٫۲ متر است. حداکثر جریان قابل ذخیره در این ماشین ۴۰۰ میلی آمپر است.

پیشینه[ویرایش]

کلمه سزامی (SESAME) به معنای لغوی کنجد (در انگلیسی) کوتاه شده عبارت Synchrotron light for Experimental Science and Application in the MiddleEast که می‌توان آن را تابش سینکروترون برای تحقیقات علوم کاربردی و بکارگیری آن در خاورمیانه معنی کرد. این پروژه همکاری علمی و فنی بین المللی برای تاسیس و استفاده از یک دستگاه سینکروترون در منطقه خاورمیانه است که با هدف توسعه تکنولوژی سینکروترون در منطقه خاورمیانه بوجود آمده است. سزامی اولین مرکز تحقیقاتی مهم با سرمایه گذاری مشترک بین المللی در خاورمیانه است که به وسیله دانشمندان و دولتمردان منطقه پایه گذاری شده است. این طرح بین المللی زیر چتر یونسکو در سال ۲۰۰۲ آغاز به کار کرد و از سال ۲۰۰۳ به بعد به عنوان یک مؤسسه بین المللی مستقل به کار خود ادامه داده است. پیش بینی می‌شود که منابع تابش سینکروترون تأثیر زیادی بر توسعه علم و فناوری در منطقه خاورمیانه و همچنین توسعه صنعتی، آموزش دانشجویان و اقتصاد عمومی منطقه، داشته باشند. یکی از مهمترین اهداف پروژه سزامی علاوه بر اهداف ذکر شده،ایجاد یک بستر برای ترویج توافق و صلح در منطقه بوسیله همکاری‌های علمی و فنی میان این کشورها است. سینکروترونی که در طرح سزامی استفاده خواهد شد، سینکروترونی است که پیش از این در آلمان استفاده می‌شده است و با به روز رسانی‌ها و افزایش توان و تغییر مشخصات فنی به منطقه منتقل خواهد شد و شاید بتوان آن را هدیه آلمانی‌ها به خاورمیانه نامید. دلیل آلمان برای اهدا این شتابدهنده به طرح سزامی این بود که ساخت دستگاه سینکروترون جدید خود را به پایان رسانده بود و وزارت آموزش و تحقیقات آلمان برای تمرکز بودجه بر روی فعالیت سینکروترون جدیدش تصمیم به تعطیلی فعالیت سینکروترون قدیمی گرفت. با پیشنهاد دو نفر از دست‌اندرکاران پروژه، قرار شد که سینکروترون قدیمی به عنوان هدیه‌ای از طرف آلمان به مکان جدید و مناسبی در خاورمیانه برای ایجاد یک مرکز تحقیقاتی در زمینه تابش سینکروترون منتقل شود. [۲]


اعضا[ویرایش]

اعضای مشارکت کننده در این طرح به دو گروه اعضای اصلی و ناظر تقسیم می‌شوند. کشورهای ایران، اردن، اسرائیل، ترکیه، فلسطین و پاکستان زیر نظر یونسکو از مؤسسین سزامی در سال ۲۰۰۲ بوده‌اند و هم اکنون به غیر از کشورهای موسس، بحرین، مصر، و قبرس از اعضای رسمی طرح هستند. کشورهای سوئیس، فرانسه، یونان، ایتالیا، کویت،آلمان، ژاپن،سوئد، روسیه، پرتقال، انگلستان و آمریکا عضو ناظر هستند. کشورهای مصر، اردن، اسراییل، فلسطین، ترکیه، بحرین، قبرس، ایران و پاکستان اعضای فعلی این مرکز هستند.

تاریخچه و افراد[ویرایش]

  • کشور ایران در کنار ارمنستان و اردن در سال ۱۹۹۹ بعنوان نامزد مکان نصب این پروژه سینکروترون خاورمیانه مطرح شد ولی در نهایت کشور اردن موفق به دریافت این امتیاز شد. این در حالی بود که دوسال بعد ارمنستان شروع به ساخت سینکروترون ملی خود کرد. ایران نیز بعد از ۱۰ سال مطالعات اولیه ساخت سینکروترون ملی را آغاز کرد.
  • کشور ایران از اعضای موسس این پروژه در سال ۱۹۹۹ بود و در سال ۲۰۰۷ با تصویب دولت و مجلس رسما به عضویت این طرح علمی در آمد.
  • اولین مسئول آموزش این پروژه رضا منصوری استاد فیزیک ایرانی است که در سالهای ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۳ معاون پژوهش وزارت علوم دولت ایران بود.
  • این پروژه قرار بود در سال ۲۰۱۴ بطور کامل راه اندازی شود، ولی با خروج رییس فنی ایتالیایی با نام گاییتانو وینولا و نیز دو تن از متخصصین ایرانی در طراحی این پروژه منطقه‌ای با نامهای سعادت ورناصری و آرش کفتوسیان در کنار کاهش کمکهای اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۰ احتمال موفقیت پروژه بطور چشمگیری کاهش یافته‌است. طبق شواهد موجود کشورهای ترکیه، پاکستان در سال ۲۰۱۱ از این طرح خارج خواهند شد. عدم پیشرفت و نبود دانش فنی کافی در این پروژه از دلایل ذکر شده کشور ترکیه در عدم همکاری و پرداخت کمک مالی به این طرح است. کشور ایران بدلیل تحریمهای بین المللی تمایل فراوانی به عضویت و همکاری فعال با این پروژه دارد.
  • مسئول فعلی آموزش این طرح منطقه‌ای جواد رحیقی استاد ایرانی فیزیک است.
  • رییس اجرایی این پروژه خالد توکان، رییس شورای انرژی اتمی کشور اردن است.
  • دکتر مسعود علی‌محمدی و دکتر مجید شهریاری، دو دانشمند ایرانی عضو سزامی، در سال ۲۰۱۰ در دو حمله‌ی تروریستی در ایران کشته شدند. شواهدی وجود دارد که آن‌ها توسط موساد اسرائیل کشته شده‌اند.

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]