حق تکثیر

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
برای آگاهی از سیاست ویکی‌پدیا در خصوص حق تکثیر ویکی‌پدیا:حق تکثیر را ببینید.
قوانین مالکیت فکری
حقوق اولیه

حق تکثیر • حق مؤلف
حقوق معنوی
علامت تجاری •
اسرار تجاری
حق امتیاز

مقاله‌های مرتبط

مالکیت عمومی • کپی‌لفت
نرم‌افزار آزاد •
اثر اشتقاقی
آزادی پانوراما •
مالکیت فکری
استفاده منصفانه
مدت زمان حق تکثیر کشورها
مالکیت فکری در ایران

حق نشر،[۱] حقّ تکثیر یا کپی رایت (به انگلیسی: Copyright)، مجموعه‌ای از حقوق انحصاری است که به ناشر یا پدیدآورندهٔ یک اثر اصل و منحصربه‌فرد تعلق می‌گیرد و حقوقی از قبیل نشر، تکثیر و الگوبرداری از اثر را شامل می‌شود. در بیشتر حوزه‌های قضایی، حق نشر از آغاز پدیدآمدن یک اثر به آن تعلق می‌گیرد و نیازی به ثبت اثر نیست. معادل این حق در نظام‌های حقوقی پیرو حقوق مدون حق مؤلف است.

دارندگان حق تکثیر برای کنترل تکثیر و دیگر بهره‌برداری‌ها از آثار خود برای زمان مشخصی حقوق قانونی و انحصاری دارند و بعد از آن اثر وارد مالکیت عمومی می‌شود. هرگونه استفاده و بهره‌برداری از این آثار منوط به دریافت اجازه از ناشر یا پدیدآورندهٔ آن اثر می‌باشد، استفاده در شرایطی که طبق قانون محدودیت یا استثنایی وجود دارد، مانند استفاده منصفانه، به دریافت اجازه از دارنده حق تکثیر نیاز ندارد. دارنده حق تکثیر می‌تواند حقوق خود را به شخص دیگری منتقل کنند.[۲]

در بعضی از حوزه‌های قضایی، حقوق اخلاقی یا حقوق معنوی پدیدآورندگان نیز به رسمیت شناخته می‌شود، مانند حق یاد شدن برای اثر.

تاریخچه[ویرایش]

تاریخچه حق تکثیر با حقوق انحصاری و امتیازات چاپ کتاب آغاز شد، اساسنامه آن در سال ۱۷۰۹ که از آن ملکه بریتانیای کبیر نام خود را گرفته‌است، اولین اساسنامه حق تکثیر است. در ابتدا حق تکثیر تنها شامل تکثیر کتاب‌ها می‌شد، با گذر زمان محدودیت‌های دیگر از قبیل ترجمه و آثار اشتقاقی به آن اضافه شد.

ایران[ویرایش]

تاریخچه قانون حق تکثیر در ایران مربوط می‌شود به قانون ثبت علائم تجاری که در سال ۱۳۰۴ تصویب شد[۳] و در سال ۱۳۴۸ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان به عنوان بدنه اصلی حق تکثیر در ایران تصویب شد.در ایران قانون حق تکثیر هیچگاه بدرستی اجرا نشده است.[۱]

قوانین بین‌المللی حق تکثیر[ویرایش]

چیزی به نام حق «حق نشر بین‌المللی» که به صورت خودکار نوشته‌های نویسندگان را در سراسر جهان محافظت کند وجود ندارد. محافظت در مقابل استفاده در هر کشوری به قوانین ملی آن کشور بستگی دارد. با این وجود بیشتر کشورها برای آثار خارجی تحت شرایط خاص، محافظت‌هایی فراهم می‌کنند که تا حد زیادی به وسیلهٔ معاهدات و کنوانسیون‌های بین‌المللی حق نشر ساده شده است. دو کنوانسیون مهم در این زمینه وجود دارند، یکی کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری و دیگری کنوانسیون جهانی حق نشر (به انگلیسی: Universal Copyright Convention (UCC)). با این همه، کشورهایی وجود دارند که برای کارهای خارجی، محافظت حق نشر کمی ارائه می‌دهند و یا اصلاً ارائه نمی‌دهند.[۴]

کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری[ویرایش]

کشورهای عضو کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری، آبی
نوشتار اصلی: کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری

کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری، که معمولاً به نام کنوانسیون برن شناخته می‌شود، یک موافقتنامه بین‌المللی در خصوص حق تکثیر است که اولین بار در شهر برن در سوئیس در سپتامبر سال ۱۸۸۶ (شهریور ۱۲۶۵ شمسی) تصویب شد.

کنوانسیون برن[۵] کشورهای امضاکنندهٔ معاهده را (که در متن معاهده به نام «کشورهای عضو اتحادیه»[۶] شناخته شده‌اند) ملزم می‌کند که آثار پدیدآورندگان سایر کشورهای امضاکننده را هم‌چون آثار پدیدآورندگان تبعهٔ خود مورد حمایت کپی‌رایت قرار دهد. این پدیدآورنده کسی است که دارای تابعیت یکی از کشورهای عضو باشد و اگر دارای چنین تابعیتی نیست، اثر خود را برای نخستین بار در یکی از کشورهای عضو اتحادیه منتشر می‌کند و یا اقامتگاه وی در یکی از کشورهای عضو اتحادیه است.[۷]

موافقتنامه راجع به جنبه‌های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری[ویرایش]

نوشتار اصلی: موافقتنامه راجع به جنبه‌های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری

موافقتنامه راجع به جنبه‌های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری[۸] یا موافقتنامه تریپس (به انگلیسی: Agreement on Trade-Related Aspects of Intellectual Property Rights) که به اختصار TRIPS شناخته می‌شود. این قرارداد که بندهایی در زمینه حق تکثیر دارد، در پایان دور اروگوئه از موافقتنامه عمومی تعرفه‌ها و تجارت[۹] ۱۹۹۴ (به انگلیسی: General Agreement on Tariffs and Trade) مذاکره شد.

ایران و حق تکثیر[ویرایش]

نوشتار اصلی: مالکیت فکری در ایران

در ایران مجموعه‌ای از قوانین، قانون حق تکثیر را تشکیل می‌دهند، از جمله قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان[۱۰] مصوب ۱۳۴۸، قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی[۱۱] مصوب ۱۳۵۲ ٬قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای[۱۲] مصوب ۱۳۷۹ و آیین نامه اجرایی آن مصوب ۱۳۸۳، قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی و علائم تجاری[۱۳] و مواد ۶۲ ٬ ۶۳ و ۷۴ قانون تجارت الکترونیکی[۱۴].

ایران از سال ۲۰۰۱ عضو سازمان جهانی مالکیت فکری است[۱۵] و تابحال تعدادی از پیمان‌های مربوط به مالکیت فکری را پذیرفته‌است.[۱۶]، ایران در سال ۱۳۸۰ به پیمان مادرید برای ثبت بین‌المللی علائم ملحق شد[۱۷]، ولی عضو کنوانسیون برن[۱۸][۱۹] و هیچ یک از کنوانسیون های بین‌المللی مربوط به حق تکثیر نیست و در سازمان تجارت جهانی تنها ناظر است[۲۰] و به موافقتنامه تریپس نپیوسته است. بعضی آثار ایرانی از جمله آثاری که در حال حاضر پدید می‌آیند شامل حق تکثیر در ایالات متحده نمی‌شوند و به حوزه‌ی عمومی تعلق دارند. [۲۱][۲۲] .

در سال ۱۳۹۰ پیش نویس لایحه جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به دولت ایران تقدیم شد[۲۳][۲۴] که در صورت تصویب جایگزین قوانین فعلی حق تکثیر ایران خواهد شد، در این پیش‌نویس، مدت حمایت حقوق پدیدآورندگان از ۳۰ سال به ۵۰ سال افزایش یافته است[۲۵].

بنابر قوانین ثبتی در ایران پس از اینکه مخترع یا همان پدیدآورنده، محصول یا اثر انحصاری خود را پس از طی مراحل عنوان شده در قوانین مربوطه به ثبت رساند میبایست براساس تعرفه های موجود بصورت سالیانه مبلغی را بعنوان حق مالکیت در وجه سازمان ثبت واریز نمایید تا در طول این مدت حق مالکیت را در انحصار خود نگه دارد.

اخذ حق تکثیر[ویرایش]

علامت حق تکثیر.

قانون حق تکثیر در هر کشوری متفاوت است، در بعضی از کشورها اعلان حق تکثیر همراه با علامت حق تکثیر © باید استفاده شود تا آثار محافظت شوند. تا قبل از سال ۱۹۸۹، تمام آثار منتشر شده در ایالات متحده آمریکا باید دارای یک اعلان حق تکثیر، شامل علامت حق تکثیر © همراه با تاریخ نشر و نام مالک حق تکثیر می‌بودند تا محافظت بشوند ولی شرایط دیگر چنین نیست و استفاده از اعلان حق تکثیر در آمریکا اکنون اختیاری است، با این حال هنوز استفاده می‌شود.

در تمام کشورهایی که عضو کنوانسیون برن برای حمایت از آثار ادبی و هنری هستند، حق تکثیر به طور خودکار به آثار تعلق میگیرد و نیازی به ثبت از طریق دفترهای دولتی نیست. بااین‌حال، درحالی که برای اعمال حق تکثیر به ثبت نیاز نیست، ولی در حوزه‌های قضایی، ثبت به عنوان مدرک اثبات برای معتبر بودن حق تکثیر تلقی میشود.

مدت زمان حق تکثیر[ویرایش]

فهرست مدت زمان حق تکثیر کشورها را ببینید.

مدت زمان محافظت حق تکثیر در حوزه‌های قضایی مختلف متفاوت است، طول این مدت به عوامل متعددی بستگی دارد، مانند نوع اثر، اینکه آیا اثر منتشر شده‌است یا خیر یا اینکه اثر بوسیله شخص بوجود آمده یا کار مشترک است. در ایالات متحده آمریکا این مدت برای اکثر آثار ۷۰ سال بعد از مرگ مالک حق تکثیر است. در ایران این مدت برای آثار عکاسی یا سینمایی ۳۰ سال بعد از نشر اثر می‌باشد و برای دیگر آثار ۵۰ سال بعد از مرگ ناشر است.[نیازمند منبع]

حقوق انحصاری حق تکثیر[ویرایش]

کپی‌رایت یا حق تکثیر به معنی داشتن حق کنترل در تکثیر اثار است، حق تکثیر حق انحصاری قانونی است که برای اعمال کنترل تکثیر و بهره‌برداری آثار برای یک مدت زمان خاص. مالک حق تکثیر، حق انحصاری دارد برای تکثیر و بهره‌برداری از اثر یا انتقال این حقوق به شخص یا اشخاص دیگر، همچنین وی حق قانونی برای جلوگیری از انجام این اعمال و هرگونه بهره‌برداری بوسیله دیگران را دارد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. حق نشر واژهٔ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای copyright در انگلیسی است. «فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان: ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵ (بخش لاتین)». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۵۸. بازبینی‌شده در پنج شنبه ۱ دی. 
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «کپی رایت»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۳ مه ۲۰۱۱).
  3. «وضعیت قانون کپی رایت در ایران». رادیو ایران. 
  4. «International Copyright». U.S. Copyright Office، November 2009. بازبینی‌شده در ۵ دی ۱۳۹۰. 
  5. «متن پیمان برن»(انگلیسی)‎. سازمان جهانی مالکیت معنوی. 
  6. ماده ۱ کنوانسیون برن
  7. ماده ۳ کنوانسیون برن
  8. «متن موافقتنامه راجع به جنبه‌های مرتبط با تجارت حقوق مالکیت فکری»(انگلیسی)‎. 
  9. «موافقتنامه عمومی تعرفه‌ها و تجارت»(انگلیسی)‎. 
  10. «قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. 
  11. «قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. 
  12. «قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای». دبیرخانه ثبت و صدور شناسنامه نرم‌افزار. 
  13. «قانون ثبت اختراعات، طرحهای صنعتی‌و علائم تجاری». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. 
  14. «قانون تجارت الکترونیکی». مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی ایران. 
  15. «سازمان جهانی مالکیت معنوی»(انگلیسی)‎. 
  16. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «مالکیت معنوی در ایران»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۴ مه ۲۰۱۱).
  17. «اعضا پیمان مادرید برای ثبت بین‌المللی علائم»(انگلیسی)‎. 
  18. «اعضا کنوانسیون برن برای نگهداری از آثار ادبی و هنری»(انگلیسی)‎. سازمان جهانی مالکیت معنوی. 
  19. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «فهرست اعضا پیمانهای بین‌المللی حق تکثیر»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد (بازیابی در ۱۳ مه ۲۰۱۱).
  20. «اعضا و ناظران سازمان تجارت جهانی»(انگلیسی)‎. 
  21. «شرایط حق‌تکثیر و مالکیت عمومی در ایالات متحده آمریکا»(انگلیسی)‎. Cornell University. 
  22. «روابط بین‌المللی حق تکثیر ایالات متحده آمریکا»(انگلیسی)‎. دفتر حق نشر در کتابخانه کنگره ایالات متحده آمریکا. 
  23. «لایحه جامع "حقوق مالکیت ادبی و هنری" تقدیم دولت می شود». خبرگزاری مهر. 
  24. «پيش نويس لايحه قانون جامع حقوق مالكيت ادبي و هنري و حقوق مرتبط عرضه شد». خبرگزاري جمهوري اسلامي. 
  25. «پیش نویس قانون جامع کپی رایت تدوین شد». همشهری‌آنلاین. 

پیوند به بیرون[ویرایش]

جستجو در ویکی‌نبشته متن مربوطه در ویکی‌نبشته: حق تکثیر
جستجو در ویکی‌انبار در ویکی‌انبار پرونده‌هایی دربارهٔ حق تکثیر موجود است.