بیناییسنجی
بیناییسنجی[۱] یا اپتومتری (به انگلیسی: optometry) آزمایش چشم و ساختارهای مربوط به آن است برای کشف اختلالات بینایی و تجویز عدسیهای مناسب یا دیگر وسایل کمککننده به بینایی یا تمرینهای چشمی برای جبران کاستیهای دید. با توجه به دامنه گسترده رشته اپتومتری ، معادل فارسی آن - بینایی سنجی - که در واقع ترجمه لغت به لغت ، کلمه اپتومتری می باشد ، معادل درستی به نظر نمی رسد.
رشته دانشگاهی اپتومتری علم مراقبتهای چشمی و بینایی است. دانشآموختگان این رشته مراقب اولیه سلامتی چشم و دستگاه بینایی بهشمار میآیند و قادرند از چشم و ساختمانهای وابسته به آن معاینه به عمل آورده و نسبت به تصحیح کاستیهای انکساری از طریق تجویز عینک، لنز تماسی، تمرینات ارتوپتیک و در بعضی کشورها تجویز دارو اقدام نمایند.
کسانی که از ناحیه چشم احساس ناراحتی میکنند باید توسط یک اپتومتریست معاینه یا درمان شوند و یا او در صورت لزوم بیمار را به متخصص مربوطه ارجاع دهد. شاید در نگاه نخست به نظر برسد که اپتومتریست همیشه بیماران را به چشمپزشک ارجاع میدهد اما اینگونه نیست، بلکه تقریبا بیشتر بیماریها بر روی چشم علائمی را ظاهر میکنند بنابراین یک اپتومتریست کاربلد میتواند با بررسی دقیق چشم، بیماران را به نزد متخصص مربوطه فرستاده و آنها را از خطرات جدی محافظت نماید.
محتویات |
شرح وظایف یک اپتومتریست [ویرایش]
۱. تجویز نمره عینک جهت رفع عیوب انکساری
۲. بررسی و تجویز عینک به کمک داروهای سیکلوپلژیک (فلج کننده تطابق)
۳. بررسی نارساییهای بینایی بزرگسالان
۴. بررسی نارساییهای بینایی کودکان
۵. بررسی و تشخیص نارساییهای اختلال دید دو چشمی و درمان غیر دارویی
۶. انجام آزمونهای تشخیصی بیماریهای بخش قدامی چشم از قبیل آب سیاه و آب مروارید و...
۷. تجویز وسایل کمک بینایی در افراد کم بینا
۸. تشخیص اختلالات حرکتی چشم (انحرافات چشمی) مثل لوچی
۹. تمرینات اورتوپتیک به منظور درمان غیر جراحی اختلالات حرکتی چشم
۱۰. اندازهگیری میدان بینایی
۱۱. ارزیابی دید رنگ و بعد
۱۲. انجام تستهای ویژه از قبیل توپوگرافی، پاکیمتری، الکترو دیاگنوستیک و سونوگرافی چشمی
۱۳. بینایی درمانی به روشهای غیر دارویی و غیر جراحی فیکسیشنهای غیر طبیعی، آمبلیوپ تراپی (درمان تنبلی چشم)
۱۴. تمرینات ویژه جهت ارتقای مهارتهای بینایی برای شاغلین در حرفهها، ورزشکاران و...
۱۵. انجام معاینات اپتومتریک و صدور گزارش استخدامی
۱۶. مشاوره در امور بهداشتی چشم و بینایی در محیطهای کار، صنایع و...
۱۷. ساخت و ارائه عینک طبی
۱۸. ارائه کنتاکت لنز
مقاطع تحصیلی در ایران [ویرایش]
اکنون بیناییسنجی در ایران تا مقطع دکترای تخصصی پیاچدی ارائه میشود. ابتدا یک دوره چهار ساله کارشناسی ارائه میگردد که فارغ التحصیلان این دوره به عنوان یک کلینیسین میتوانند بطور مستقل به فعالیتهای کلینیکی در زمینه چشم و بینایی بپردازند و دفتر کار مستقل برای معاینه چشم و سنجش تخصصی بینایی و ارائه عینک و عدسی تماسی تاسیس نمایند. پس از دوره کارشناسی، آن دسته از دانشآموختگان که علاقه مند به ادامه تحصیل و کسب مهارت در زمینه تحقیقات چشم و علوم بینایی هستند میتوانند در دوره دو الی سه ساله کارشناسی ارشد شرکت نمایند و پس از گذراندن این دوره موفق به اخذ کارشناسی ارشد رشته اپتومتری گردند. آن دسته از فارغ التحصیلان دوره کارشناسی ارشد که علاقه مند به تحقیقات تخصصی در زمینه چشم وبینایی هستند و مایل به تدریس به عنوان عضو هیأت علمی در دانشگاهها و موسسات آموزشی میباشند میتوانند در دوره دکتری تخصصی (Ph.D) ادامه تحصیل دهند.
وزارت بهداشت ایران در آذر ماه ۱۳۹۱ تصمیم درباره ایجاد دکترای حرفهای اپتومتری را به بورد اپتومتری ایران محول کردهاست. تا کنون تصمیمی در این باره اتخاذ نشدهاست.
اپتومتری در آمریکا [ویرایش]
تاریخ اپتومتری در آمریکا سه روز بزرگ را هرگز از خاطر نخواهد برد، روزی که مقطع تحصیلی اپتومتری به OD ارتقا یافت، روزی که در ایالت اوکلاهاما مجوز جراحی به اپتومتریستها داده شد و روزی که ایالت کنتاکی بعد از حدود ده سال، تبدیل به دومین ایالتی شد که اپتومتریست ها در آن حق انجام جراحی و از جمله جراحی لازک LASEK را دارند.[۲]
قانون اوکلاهاما [ویرایش]
درسال ۱۹۹۸، حوزه اختیارات اپتومتریستهای اوکلاهاما گسترش پیدا نمود و آنها اجازه انجام جراحی لیزری (به استثنای LASIK و لیزر رتین و جراحی زیبایی پلک) و سایر جراحیها مثل درآوردن اجسام خارجی از چشم را یافتند.
موارد منع جراحی عبارت هستند از تخلیه چشم، برش و شکافتن full thickness قرنیه، پیوند قرنیه، جراحی مستلزم برش عنبیه و جسم مژگانی، diathermy عنبیه، cyrotherapy عنبیه، جراحی مستلزم برش ویتره، جراحی مستلزم برش شبکیه، خارج کردن عدسی چشم، کار گذاشتن درونکاشت داخل چشمی، جراحی عضلات خارج چشمی، جراحی برشی پلک، جراحی استخوان اربیت، برش و شکافتن دستگاه اشکی (غیر از پروب زدن و اعمال مربوط به آن) و full thickness Conjuntivoplasty. در سال ۲۰۰۴، ایتومتریستها اجازه انجام پارهای از جراحیهای دیگر را نیز یافتند.
علی رغم مخالفتهای شدید American Osteopathic Association of، American Academy of Ophthalmology، American Medical Association و American College of Surgeons اجرای این قانون متوقف نشد و اپتومتریستها عملا نشان دادن که توانایی و شایستگی دریافت این اختیارات را داشتهاند.
پیروزی در کنتاکی [ویرایش]
پس از اوکلاهاما، قوانین مشابهی در ۲۵ ایالت دیگر مطرح شدند و لی تا سال ۲۰۱۱ هیچ کدام تصویب نشدند. در فوریه سال ۲۰۱۱ فرماندار ایالت کنتاکی قانونی تحت عنوان the Better Access to Quality Eye Care Act را امضاء نمود که براساس آن اپتومتریستهای این ایالت مجاز به انجام برخی تزریقات، جراحیهای لیزری و برداشتن شالازیون و ضایعات دیگر شدند. طبق این قانون اپتومتریستها مجاز به انجام موارد زیر هستند:
- روشهای بروز و کم هزینه رساندن دارو به بدن مثل استفاده از کنتاکت لنزهای محتوی دارو و تزریق دورهای بجای استفاده روزانه از دارو
- برداشتن برآمدگیها و تودهها (lumps and bumps) از روی چشم و پلک
- انجام جراحیهای لیزری شامل جراحی رفرکتیو لازک، laser trabeculoplasty، peripheral iridotomy، iridoplasty، capsulotomy و YAG capsulotomy;postcataract surgery
بر اساس این قانون، بیناییسنجها مجاز به جراحی آب مروارید، جراحی شبکیه، LASIK و PRKو سایر جراحیهای مستلزم بیهوشی عمومی نیستند. همچنین با توجه به اینکه پیشرفت دانش اپتومتری بسیار سریع میباشد، بر اساس قانون جدید مسئولیت و اختیار تعیین شرح وظائف و اختیارات اپتومتریستها در موارد آتی به بورد اپتومتری ایالت کنتاکی (Kentucky Board of Optometric Examiners) سپرده شدهاست تا دیگر برای گسترش شرح وظائف اپتومتری نیازی به قانونگزاری در سطح سنا نباشد.
قانونگزاران معتقدند به کمک این مصوبه جدید مردم در نقاط دوردست کنتاکی نیز به خدمات استاندارد چشمی دست خواهند یافت زیرا هم اکنون فقط ۴۰ شهر از ۱۲۰ شهر ایالت کنتاکی دارای چشم پزشک هستند و بسیاری از بیماران برای رسیدن به چشم پزشک باید حداقل یک مسافرت یک ساعته را پشت سر بگذارند، در حالیکه بیناییسنجها در ۱۰۶ شهر ایالت حضور دارند. تصویب قانون جدیدعلاوه بر کمک به کاهش اتلاف وقت و افزایش راحتی بیماران و جلوگیری از پرداخت هزینه ویزیتهای متعدد توسط آنها، سبب کمتر شدن زیان اقتصادی ایالت در اثر مرخصیهای کارمندان جهت سفر برای دریافت مراقبتهای چشمی و نیز کاهش هزینه حمل ونقل میگردد.
این اختیارات جدید کمک میکنند جایگاه اپتومتریستها بعنوان primary eye-care provider تثبیت گردد. اپتومتریستها برای دهههای پیاپی با همکاری چشم پزشکان مراقبتهای قبل و بعد از اعمال جراحی را انجام دادهاند و اکنون قادرند دانستههای خود را برای کمک به مردمشان بکار ببرند.
اگرچه American Academy of Ophthalmology مدعی شدهاست این قانون سلامت بیماران را به مخاطره انداختهاست ولی نباید فراموش کرد که در طی ۳۰ سال گذشته با درخواست اپتومتریستهای ایالت کنتاکی، سه بار حوزه اختیارات اپتومتریستها در این ایالت گسترش یافته (آخرین مورد مربوط به دریافت حق تجویز داروهای خوراکی در سال ۱۹۹۷ بود) و در هر سه بار اپتومتریستها اختیارات جدید را بطور ایمن ومسئولانه بکار بردهاند. همچنین برخی مخالفان معتقدند که با اجرای این قانون افراد فاقد آموزشهای کافی به مداوای مردم خواهند پرداخت اما باید خاطر نشان نمود که بورد اپتومتری موظف شدهاست که هم آموزشهای کافی را در دانشگاهها فراهم آورد و هم افراد متقاضی را مورد ارزیابی قرار داده و سپس برایشان مجوز صادر نماید.
پیشرویها در ویرجینیای غربی [ویرایش]
پس از پیروزی کنتاکی، ایالت ویرجینیای غربی نیز طی قانونی حق تعیین شرح وظائف اپتومتری برحسب آموزشهای انجام شده در دانشکدههای بیناییسنجی را به بورد بیناییسنجی این ایالت (West Virginia Board of Optometry) سپرد. همچنین مسئولیت تعیین داروها و روشهای رساندن دارو به بدن که اپتومتریستها مجاز به استفاده از آنها هستند، هم به این بورد واگذار شد و محدودیت انجام جراحی و تزریق دارو توسط اپتومتریستها برداشته شد و اپتومتریستها هم اکنون مجاز به سفارش انجام آزمایشهای پزشکی هستند.
ادامه نبردها به امید ادامه پیروزیها [ویرایش]
نبرد سنگینی برای گسترش شرح وظائف و اختیارات اپتومتریستها در ایالات متحده در جریان است. پس از کنتاکی و ویرجینیای غربی، اکنون ایالتهای تگزاس و نبراسکا و کارولینای جنوبی نیز خواستار گسترش دامنه اختیارات بیناییسنجها شدهاند.
جستارهای وابسته [ویرایش]
منابع [ویرایش]
- واژههای مصوب فرهنگستان زبان وادب فارسی
 |
در ویکیانبار پروندههایی دربارهٔ بیناییسنجی موجود است. |
