افغان ها

برای دیگر کاربردها مردم پشتون را ببینید.

افغان نام شهروندان قوم پشتون افغانستان است. از نظر قوم‌شناسانه، افغان، یا اوغان، نامی است که فارسی زبانان، به قوم پشتون داده‌اند.

پیشینۀ کاربرد

این نام از گذشته دور بکار می‌رفته است. ستاره‌شناس هندی قرن ششم میلادی واراهامیهیرا (Varāha Mihira) در کتاب خود به نام برهات سامهیتا (Bṛhat-saṃhitā) واژه «آوگانا» (Avagāṇa) را برای اشاره به این قوم به کار برده‌است.

مشکلات کاربرد واژه

کاربرد واژۀ «افغان» با مشکلاتی همراه است. از نظر قومیتی، یک 'افغان' مترادف است با واژۀ 'پشتون' یا 'پتان'، بدینسان این واژه همچنین می‌تواند بر بیشتر باشندگانی که در پاکستان زندگی می‌کنند نیز اطلاق شود. اگر ما هر یک از اقوام چندزبانی افغانستان را هم در نظر بگیریم با چنین مشکل مشابهی برمی‌خوریم:

مردمان نورستانی و براهویی بین افغانستان و پاکستان پراکنده شده‌اند؛ همچنین مردم بلوچ بهمین شکل پراکنده شده، و افزون بر این در ایران هم یافت می‌شوند؛ مردم تاجیک، ازبک، ترکمن و قرقیز بخشی از شمار زیادتر هم‌تباران خود در جمهوری‌های تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان و قرقیزستان و همچنین در بخش‌هایی از چین (همچون ناحیۀ سین کیانگ، بجز مردم ترکمن) هستند؛ شمار اندک اعراب باشندۀ مناطق شمال‌غربی افغانستان بخش کوچکی از ملت بزرگتر عرب از مراکش (مغرب) تا عمان هستند، و فارسیوان‌های غرب افغانستان نیز از نظر قومیتی بیشتر با باشندگان تهران (در ایران) اشتراکاتی دارند تا با باشندگان قندهار. تنها مردم هزارۀ باشندۀ مناطق کوهستانی مرکزی کشور هستند که همگی تنها محدود به افغانستان می‌شوند، و از سرحدات سیاسی فراتر نمی‌روند.

بهمین سبب، واژۀ 'افغان' مشکل‌آفرین است: در مفهوم محدودتر این واژه تنها بر یک گروه قومی مشخص اطلاق می‌شود، مردم پشتون، که افزون بر افغانستان، در پاکستان هم یافت می‌شوند. در مفهوم گسترده‌تر، واژۀ 'افغان' می‌تواند بر هر یک از باشندگان افغانستان اطلاق شود، هم بر خود پشتون‌ها و هم بر غیرپشتون‌ها که هویت خود را با افغان‌تباران تعریف نمی‌کنند. با این حال، هیچکدام از نام‌های دیگر نیز کارآیی ندارند: کاربرد واژۀ 'افغانی' معمولاً اجتناب می‌شود، چون نام واحد پولی کشور است، در صورتیکه واژۀ 'افغانستانی' نیز غیرضرورتا زاید است (و کاربرد آن در گفتارهای رسمی اجتناب می‌شود).

ﻣﻨﺎﺑﻊ

• کیفِر (Ch. M. Kieffer). «افغان (AFGHAN)» ‎(انگلیسی)‎. دانشنامۀ ایرانیکا، ۱۹۸۳. بازبینی‌شده در ‏‏۲۰ ژوئن ۲۰۱۱. 

• ویلِم فوگِلسَنگ (Willem Vogelsang). افغان‌ها (the Afghans). پاریس: انتشارات WILEY-BLACKWELL, ۲۰۰۸. ISBN 978-1-4051-8243-0. 

• وارویک بال (Warwick Ball). بناهای افغانستان: تاریخ، باستان‌شناسی و معماری (The Monuments of Afghanistan: History, Archaeology and Architecture). لندن: انتشارات I.B.TAURUS, ۲۰۰۸. ISBN 978-1-85043-436-8. 

• سخنران: پروفسور لعلزاد. «ویدئوکلیپ سمینار: چگونگی ایجاد کشوری بنام افغانستان، در لندن، برگرفته از تارنمای یوتیوپ» ‎(فارسی)‎. مرکز مطالعات و پژوهش‌های خراسان در لندن، ۲۰۰۸. بازبینی‌شده در ‏‏۲۰ ژوئن ۲۰۱۱.