ویکی‌پدیا:میانجیگری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

میانجیگری جزئی از فرایند حل اختلافات محتوایی در ویکی‌پدیاست که در آن، یک کاربر بی‌طرف (میانجی) در اختلاف محتوایی پیش‌آمده بین دو یا چند ویرایشگر مداخله کرده و سعی می‌کند بحث را به سمت حصول توافق و اجماع و رفع اختلاف هدایت کند.

محدودهٔ میانجیگری[ویرایش]

هدف اصلی میانجیگری کمک به ویرایشگران ویکی‌پدیا برای مشارکت و همکاری مشتاقانه با یکدیگر از طریق رفع اختلافات پیش‌آمده بر سر محتوای مقالات است. در نتیجه، فرایند میانجیگری برای گله‌گزاری نسبت به رفتار سایر ویرایشگران نیست؛ این گلایه‌ها را باید نزد مدیران پروژه (وپ:تام) کرد. همچنین میانجیگری بین کسانی که محض کل‌کل کردن، اختلاف‌نظر دارند یا قصد مصالحه و کوتاه آمدن از موضعشان یا حتی فکر کردن به آن را ندارند بی‌فایده است. هدف میانجیگری ایجاد رابطهٔ مودت و دوستی بین طرفین اختلاف نیست؛ اما بالا بردن ظرفیت تحمل، جنبه و احترام متقابل بین آنان از جمله اهداف مهم میانجیگری است.

تعریف[ویرایش]

میانجیگری به هر شکلی که انجام گیرد از ویژگی‌های زیر برخوردار است:

  1. ویرایشگران با اختیار خود وارد گود میانجیگری می‌شوند و هر آن می‌توانند با اختیار خود گود را ترک کنند.
  2. نقش میانجی تسهیل و پیش بردن بحث برای حصول اجماع است، نه حکمیت و قضاوت و صدور حکم الزام‌آور.
  3. میانجی شخص ثالثی است که هم نسبت به موضوع اختلاف و هم نسبت به طرفین اختلاف بی‌طرف و غیردرگیر است.
  4. میانجیگری باید منحصر به رفع اختلافات پیش‌آمده سر محتوای یکی از صفحات ویکی‌پدیا بماند: شکوه از بی‌ادبی‌ها، بدرفتاری‌ها، و کج‌خلقی‌های دیگر ویرایشگران مناسب میانجیگری نیست.
  5. هرگاه موضع یکی از طرفین درگیری آشکارا غیرعقلانی است، میانجی صحت و دقت مطالب دانشنامه را فدای حصول توافق و رفع اختلاف نمی‌کند.

اَشکال میانجیگری[ویرایش]

درخواست‌های میانجیگری را می‌شود به یکی از راه‌های زیر مطرح کرد:

  1. هر یک از ویرایشگران ویکی‌پدیا می‌تواند در نقش میانجی برای رفع اختلافات ساده عمل کند.
  2. میانجی‌های زبده و آبدیده، برای رفع اختلافات شدید و دامنه‌دار به صورت رسمی خدمات میانجیگری ارائه می‌دهند. برای اطلاعات بیشتر به وپ:فهرست میانجی‌ها مراجعه کنید.

نظرهای مطرح‌شده در پروژهٔ نظر سوم جزو میانجیگری محسوب نمی‌شوند.

میانجی‌ها[ویرایش]

هر میانجی‌ای مختار است به شیوه و روش دلخواه خود اختلاف‌ها را رفع کند. نقش میانجی‌های ویکی‌پدیا با نقش اعضای هیئت داوری متفاوت است؛ میانجی‌ها صرفاً تسهیل‌کنندگان بحث‌ها هستند، ولی اعضای هیئت داوری مدارک و شواهد را بررسی کرده و حکم الزام‌آور صادر می‌کنند (من‌جمله تحریم کاربران).

شایسته است میانجی‌ها بنا بر تشخیص و صلاحدید خود، بهترین راه‌حلی را که به سود پروژه است، ارائه کنند. میانجی‌ها باید دقت کنند که هرگاه موضع یکی از طرفین مشاجره آشکارا غیرمنطقی است، دقت و صحت مطالب دانشنامه را فدای سازش و رفع اختلاف نکنند.

تنها پیش‌نیاز برای یک میانجی غیررسمی آن است که آن کاربر دارای حداقل میزانی از توانایی برای پروراندن بحث باشد (کاربران بی‌کفایت یا بسیار بی‌تجربه نباید میانجیگری کنند) و نسبت به موضوع مورد مناقشه پیش‌داوری نداشته باشد (کاربرانی که خود درگیر مناقشه هستند یا سوگیری‌شان نسبت به موضوع مناقشه قابل اثبات است نباید میانجیگری کنند).

ادارهٔ فرایند میانجیگری[ویرایش]

یکی از اهداف میانجیگری ایجاد بستری مناسب برای پیشبرد بحث به سوی نتیجه و اجماع بدون بروز بی‌نزاکتی، اخلال‌گری، و درام‌سازی است که گهگاه در صفحات بحث مقالات یا کاربران مشاهده می‌شود. برای ایجاد آن بستر و نیز مهار بحث‌ها، میانجی مجاز است قواعدی برای تعیین روال کار یا نحوهٔ رفتار کاربران وضع کنند. طرفین درگیری لازم است یا به این قواعد تن دهند و آن‌ها را رعایت کنند یا کلاً از فرایند میانجیگری پا پس بکشند. با وجود این، میانجی‌ها مجاز نیستند محدودیتی خارج از موضوع یا صفحهٔ مورد مناقشه بر طرفین درگیری تحمیل کنند. همچنین ممکن است میانجی قسمتی از یا کل نوشتهٔ یکی از طرفین اختلاف را به دلیل مؤدبانه یا مفید نبودن (مثلاً بحث راجع به کاربر و رفتارش به جای تمرکز بر روی محتوا) خط بزند، حذف کند، یا پنهان کند. میانجی می‌تواند از مدیران درخواست کند کاربری را که از فرایند میانجیگری پا پس نکشیده ولی از قواعد وضع‌شده تخطی می‌کند، پس از یک بار اخطار از جانب میانجی یا مدیر، قطع دسترسی کنند یا به نحوهٔ مناسب دیگری با او برخورد کنند.

همچنین میانجی مجاز است ادامهٔ مشارکتش در فرایند میانجیگری را مقید به شرایطی بکند که صلاح می‌داند. از جملهٔ این شرایط می‌تواند ممنوع کردن طرفین درگیری از تقابل با یکدیگر در سایر حوزه‌های دانشنامه تا زمان رفع مناقشه باشد.

قواعد و شرایطی که میانجی برای ادارهٔ بحث تعیین می‌کند می‌تواند شیوه و ترتیب بیان مواضع طرفین درگیری را محدود و مهار کند، اما این قواعد و شرایط نباید به گونه‌ای باشد که یکی از کاربران را کلاً از مشارکت در فرایند و اظهار نظر در بحث منع کند. اگر کاربری احساس می‌کند قواعد وضع‌شده توسط میانجی ناعادلانه است، باید ابتدا این موضوع را به اطلاع خود میانجی برساند.

ترجیح آن است که قواعد و شرایط تعیین‌شده توسط میانجی عملگرایانه باشند و پیش از آغاز فرایند میانجیگری به اطلاع طرفین رسانده شوند؛ اما میانجی مجاز است در میانهٔ فرایند میانجیگری، قواعد و شرایط را تغییر یا بهبود دهد تا مشکلات تازه‌بروزکرده یا پیش‌بینی‌نشده را برطرف کند یا بحث را بهتر و مؤثرتر اداره کند. هدف میانجیگری رسیدن به نتیجه‌ای است که به سود دانشنامه باشد، نه تضمین عدالت و مساوات برای طرفین مشاجره. میانجی‌ها با طرفین مشاجره ولی برای دانشنامه کار می‌کنند.

جستارهای وابسته[ویرایش]