شاتل فضایی کلمبیا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از فضاپیمای کلمبیا)
کلمبیا
OV-102
Space Shuttle Columbia launching.jpg
پرتاب شاتل کلمبیا از پایگاه فضایی کندی
کد مدارگردOV-102
کشورایالات متحده
وضعیتمنهدم شده در ۱ فوریه ۲۰۰۳ (۲۰۰۳-02-۰۱)
نخستین پروازاس‌تی‌اس-۱
۱۲ آوریل ۱۹۸۱ (۱۹۸۱-04-۱۲)
آخرین پروازاس‌تی‌اس-۱۰۷
۱۶ ژانویه ۲۰۰۳ (۲۰۰۳-01-۱۶)
تعداد ماموریت‌ها۲۸
زمان سپری‌کرده در فضا۷۲۱۸ ساعت
مسافت طی کرده۲۰۱٬۴۹۷٬۷۷۲ کیلومتر (۱۲۵٬۲۰۴٬۹۱۱ مایل)
شاتل فضایی کلمبیا در مأموریت اس‌تی‌اس-۱

شاتل فضایی کلمبیا (به انگلیسی: Space Shuttle Columbia) نام یکی از مدارگردهای برنامه شاتل‌های فضایی سازمان هوانوردی و فضایی ملی آمریکا (ناسا) بود که در ۱ فوریه ۲۰۰۳ هنگام بازگشت از ایستگاه بین‌المللی فضایی و در بیست و هشتمین مأموریت فضایی خود (ماموریت اس‌تی‌اس-۱۰۷) به همراه ۷ فضانورد از کشورهای آمریکا، اسرائیل و هندوستان در حال بازگشت به جو زمین منفجر شد و تمام سرنشینان آن کشته شدند.

شاتل کلمبیا نخستین شاتل فضایی مورد استفاده در برنامه شاتل‌های فضایی ناسا بود و نخستین مأموریت فضایی خود را از ۱۲ تا ۱۴ آوریل ۱۹۸۱ میلادی (۲۳ تا ۲۵ فروردین ۱۳۶۰ شمسی) با موفقیت به پایان رساند.

شاتل فضایی کلمبیا در مأموریت اس‌تی‌اس-۳

تاریخچه[ویرایش]

عملیات ساخت فضاپیمای کلمبیا در ابتدا به سال ۱۹۷۵ در پالم دیل، کالیفرنیا آغاز شد. نام‌گذاری فضاپیما به کشتی «کلمبیا» که در بوستون نگهداری می‌شود برمی‌گردد. رابرت گری، کاپیتان کشتی، با «کلمبیا» به کاوش در قسمت‌های شمال غربی اقیانوس آرام پرداخت و بعدها با این کشتی زمین را دور زد و نام خود را به عنوان نخستین آمریکایی که با کشتی‌رانی به دور زمین چرخیده‌است ثبت کرد. نام این شاتل همچنین به «کلمبیا»، نام ماژول فرماندهی آپولو ۱۱ نیز برمی‌گردد.

پس از عملیات ساخت، در ۲۵ مارس ۱۹۷۹ میلادی به پایگاه فضایی کندی منتقل شد تا برای نخستین پرتاب آماده شود. در ۱۹ مارس ۱۹۸۱ در خلال آماده‌سازی برای تست زمینی، پنج کارگر که با گاز نیتروژن مشغول پاکسازی بودند دچار اختناق شده و دو نفر از آنان جان خود را از دست دادند.

حادثه شاتل فضایی کلمبیا[ویرایش]

نمونه ای از فوم مخزن خارجی شاتل فضایی

سانحه‌ای که پس از اتمام مأموریت اس‌تی‌اس-۱۰۷ در فضا و هنگام عبور از جو زمین برای شاتل کلمبیا رخ داد منجر به کشته شدن همهٔ هفت سرنشینش شد. این سانحه که در یکم فوریه، ۲۰۰۳ رخ داد باعث به تعویق افتادن سفرهای فضایی شاتل‌های ناسا تا ژوئن ۲۰۰۵ میلادی شد.

علت حادثه[ویرایش]

هنگام پرتاب شاتل به فضا، قطعه‌ای ۷۵۰ گرمی از فوم محافظ حرارتی مخزن خارجی شاتل فضایی شاتل کنده شد و به موزاییک کامپوزیت کربن-کربن عایق حرارت بال چپ اصابت کرد. برخورد این قسمت باعث ایجاد شکافی در لبه حمله بال شد و هنگام بازگشت به زمین و در جو که شاتل با گرمای زیادی روبرو بود، دمای زیاد و گازهای گرم باعث شکسته شدن بال از داخل و در نتیجه تکه‌تکه شدن شاتل شد.[۱]

آزمایش پرتاب فوم به ماکت بال چپ. کاشی سرامیکی کامپوزیت کربنی مورد آزمایش از یک شاتل دیگر گرفته شده که سابقه پرواز مشابهی با کاشی دخیل در سانحه داشته‌است.

بررسی فیلم‌ها و عکس‌های پرتاب شاتل، نگرانی‌هایی را در مورد امکان آسیب رساندن این فوم‌ها به بدنه شاتل در میان مهندسان ایجاد کرده بود؛ آن‌ها تلاش کرده‌بودند که ناسا از وزارت دفاع آمریکا (فرماندهی راهبردی ایالات متحده آمریکا) بخواهد تا عکس‌هایی را از شاتل در حال گردش در مدار تهیه کند، اما مدیران ناسا که نگران ایجاد تأخیر در نتیجه مانورهای مورد نیاز برای عملیات عکس‌برداری بودند با این عملیات مخالفت کردند.[۲]

قطعات پیداشده از لاشه کلمبیا

در فضاپیمای کلمبیا امکانی برای انجام تعمیرات فضایی در حین گردش مداری وجود نداشت. برخی معتقدند که در صورت کشف آسیب دیدگی موزاییک عایق این امکان وجود داشت که فضاپیمای آتلانتیس (که در حال آماده‌سازی برای مأموریت اس‌تی‌اس-۱۱۴ بود)، سریعاْ پرتاب شود و در کنار کلمبیا پهلوگیری کند و فضانوردان کلمبیا را با راه‌پیمایی فضایی به آن منتقل کنند. استفاده از ایستگاه فضایی بین‌المللی امکانپذیر نبود، زیرا سوخت کلمبیا برای رسیدن به مدار ایستگاه فضایی بین‌المللی کافی‌نبود.

جداشدن فوم از مخزن سوخت خارجی، چندین بار در ماموریت‌های پیشین ناسا نیز اتفاق افتاده بود و معمولاً جداشدن و برخورد فوم و یخ از تانکر خارجی فقط منجر به صدمه دیدن کاشی‌های عایق حرارتی شاتل می‌شد، اما از آنجا که فضاپیماهای پیشین بدون حادثه از سفر فضایی برگشته بودند، ناسا به بررسی و پیشگیری جدی از این مشکل نپرداخته بود.

مأموریت‌ها[ویرایش]

نشان‌های مأموریت
Sts-1-patch.png
Sts-2-patch.png
Sts3-patch.png
Sts-4-patch.png
Sts-5-patch.png
STS-9 patch.svg
STS-61-c-patch.png
STS-61-E patch.png
اس‌تی‌اس-۶۱-ای (مأموریت لغو شد)
Sts-28-patch.png
STS-32 patch.png
Sts-35-patch.svg
Sts-40-patch.png
Sts-50-patch.png
Sts-52-patch.png
Sts-55-patch.png
Sts-58-patch.png
Sts-62-patch.png
Sts-65-patch.png
Sts-73-patch.png
Sts-75-patch.png
STS-78 patch.svg
Sts-80-patch.png
Sts-83-patch.png
Sts-94-patch.png
Sts-87-patch.svg
Sts-90-patch.svg
STS-93 patch.svg
STS-109 patch.svg
STS-107 Flight Insignia.svg
STS-118 patch new.svg
STS-121 patch.svg
اس‌تی‌اس-۱۱۸ (این عملیات به دلیل از دست رفتن کلمبیا در حین اس‌تی‌اس-۱۰۷ با شاتل اندور انجام شد)
اس‌تی‌اس-۱۲۱ (این عملیات به دلیل از دست رفتن کلمبیا در حین اس‌تی‌اس-۱۰۷ با شاتل دیسکاوری انجام شد)

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Columbia Accident Investigation Board page 62 http://s3.amazonaws.com/akamai.netstorage/anon.nasa-global/CAIB/CAIB_lowres_chapter3.pdf accessdate=May 6, 2018
  2. Columbia Accident Investigation Board (2003). "CAIB page 153 (PDF)" (PDF). Archived from the original (PDF) on May 16, 2011. Retrieved December 17, 2010. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |1= (help)

Wikipedia contributors, "Space Shuttle Columbia disaster," Wikipedia, The Free Encyclopedia, http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Space_Shuttle_Columbia_disaster&oldid=183512070 (accessed January 11, 2008).

سایت‌های دیگر[ویرایش]