عطسه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
عطسه
Sneeze.JPG
عمل عطسه باعث می‌شود تا مخاط دهان به صورت افشانه‌ای از ذرات آن به بیرون خارج شود.
دستگاه زیستیدستگاه تنفس
اثرات برروی سلامتیمفید
کنترل واکنشغیرارادی
محرکمحرک مخاط بینی
هوای سرد
طریقۀ انجامخروج ناگهانی هوا و آب از دهان و بینی
نتیجهحذف محرک
عمل عطسه کردن.

عطسه نوعی واکنش دفاعی بدن (رفلکس) به مواد محرک تنفسی یا التهاب مجاری تنفسی یا برای دفع ترشحات در هنگام بیماری است. مکانسیم عطسه خروج سریع هوای بازدمی بر اثر انقباض عضلات تنفسی است.

رفلکس عطسه[ویرایش]

رفلکس عطسه بسیار شبیه سرفه است به استثنای اینکه به جای مجاری تنفسی تحتانی مربوط به مجاری بینی است. محرک ایجادکننده رفلکس عطسه در مجاری بینی است و ایمپالسهای آوران از طریق عصب پنجم به پیاز مغز تیره می‌روند که در آنجا رفلکس عطسه تحریک می‌شود. به این ترتیب مقدار زیادی هوا به سرعت از طریق بینی عبور می‌کند و به این ترتیب به پاک کردن مجاری بینی از مواد خارجی کمک می‌کند.

زمانی که عطسه روی می‌دهد قفسه سینه شدیداً منقبض می‌شود. در همان زمان گلوت بسته می‌شود به‌طوری‌که تا قبل از باز شدن گلوت، هوا با فشار زیادی در پشت آن جمع می‌شود این حالت انفجاری هوا مقدار زیادی از ترشحات و مواد خارجی مانند میکروبها را پاک می‌کند و آن‌ها را با فشار خارج می‌سازد. البته متأسفانه این رفلکس دفاعی خوب بدن مانند سرفه باعث گسترش بیماری می‌شوند.

پاسخ کلامی اطرافیان به عطسه[ویرایش]

در فرهنگ‌های مختلف، اطرافیان فرد عطسه کننده در لحظه وقوع عطسه با عبارت‌هایی دوستانه سلامتی و نیکبختی فرد را خواستار می شوند. در زبان فارسی این پاسخ با عبارت "عافیت باشد" بیان می شود.

عافیت باشد[ویرایش]

عافیت باشد (در گویش عامه عافیت باشه) یک اصطلاح در زبان فارسی به معنای آرزوی سلامتی برای طرف مقابل است [۱] که در موقعیت‌های مختلف به خصوص بعد از عطسه کردن[۲] و استحمام[۳] به فرد عطسه کننده یا فردی که تازه از حمام فارق شده، گفته می‌شود. گفتن این لفظ به معنی احترام و همزمان نشان دادن محبت و دوستی است و گوینده آرزو می‌کند که نشانه رویت شده (مثلاً عطسه کردن) به عدم سلامتی یا بیماری فرد مقابل ختم نشود.

سنت برخی از عامه[ویرایش]

یک عطسه علامت صبر است. درجوابش می‌گویند عافیت باشه؛ و برای شکستن صبر هفت صلوات باید فرستاد. دو عطسه علامت جخد (جهد) است. باید تعجیل کرد.[۴] در فرهنگ عامه ایرانی برخی اوقات عطسه کردن فرد با واقعی ناخوش مرتبط می‌کردند و همراه با لفظ عافیت باشد، از او می‌خواهند کمی صبر کند و کاری که قبل از عطسه مشغول آن بوده را با کمی تأخیر انجام دهد. از خرافات مرتبط با عطسه[۵] آن بوده فرد باید پس از عطسه کردن، کفش‌های خود را لنگه‌به لنگه بپوشد یا برای جلوگیری از خطر محتوم در کفش‌های خود نمک بریزد.[۶]

واژه‌شناسی[ویرایش]

عطسه واژه عربی است و در فارسی آن را اشنوسه گویند.[۷]

در زبان‌های دیگر[ویرایش]

در بیشتر فرهنگها اطرافیان در پاسخ به کسی‌ که عطسه کرده، آرزوی سلامتی‌ و برآورده شدن آرزوها را با لفظی دوستانه ارائه می کنند[۸].

  • در زبان انگلیسی‌ بعد از عطسه کردن، به فرد عطسه کننده عبارت "God Bless You" به معنی‌ "خدا تو را حفظ کند" می‌گویند.
  • در زبان عربی‌ "صحة" و در فرهنگ اسلامی، "يرحمكم الله" به معنی‌ "پروردگار شما را رحمت کند" به کسی‌ که عطسه کرده گفته می‌شود. توصیه شده که فرد عطسه کنند پروردگار را پس از عطسه شکر کند. [۹]
  • در فرانسوی پاسخ به عطسه با لفظ à vos souhaits به معنی‌ "آرزوهایت برآورده شود" صورت می‌گیرد.
  • در زبان محلی ایرلندی "sláinte" به معنی‌ "سلامتی خوب" به فرد عطسه کنند گفته می‌شود.
  • در آلمانی‌ "Gesundheit" به معنی‌ "سلامتی" به فرد عطسه کننده گفته می‌شود.
  • در عبری پاسخ به عطسه با لفظ "לבריאות" به معنی‌ "سلامتی" صورت می‌گیرد.
  • در ایتالیایی اطرافیان salute و در اسپانیایی salud به معنی‌ "سلامتی" به کسی‌ که عطسه کرده می‌گویند.

چه عواملی موجب عطسه کردن می‌شوند؟[ویرایش]

عوامل بسیاری همچون:

  • سرماخوردگی ساده
  • مواد آلرژی‌زا
  • محرک‌های فیزیکی
  • عوامل زیست‌محیطی
  • سرمای هوا
  • نور خورشید

می‌توانند موجب عطسه کردن شوند. این عمل زمانی اتفاق می‌افتد که بافت پوششی تنفسی که یک لایه سلولی پوشاننده دیواره داخلی بینی است، تحریک شده و مغز نیز این واکنش را نشان می‌دهد.

منابع[ویرایش]

  1. "عافیت باشد در لغتنامه دهخدا". Retrieved 26 September 2019.
  2. "چرا وقتی کسی عطسه میکنه میگیم عافیت باشه؟". javabkoo.com. جوابکو. Retrieved 30 September 2019.
  3. "آداب تحیت گفتن بعد از حمام". www.ashoora.ir. Retrieved 17 September 2019.
  4. کتاب نیرنگستان نوشته صادق هدایت ص ۴۶
  5. «آیا «صبر آمدن» در عطسه خرافات است؟». tasnimnews. خبرگزاری تسنیم. دریافت‌شده در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹.
  6. "چطور عطسه می‌کنیم؟". hamshahrionline.ir. همشهری. 16 September 2006. Retrieved 30 September 2019.
  7. دهخدا. «اشنوسه». واژه یاب.
  8. "مشارکت کنندگان ویکیپدیای انگلیسی‌ در مقاله God bless you". Wikipedia. 7 September 2019.
  9. «حکمت گفتن الحمدلله پس از عطسه کردن چیست؟». باشگاه خبرنگاران جوان. دریافت‌شده در ۳۰ سپتامبر ۲۰۱۹.

سایت ویکی ووک http://wikiwook.ir/blog/?p=2857

  • گایتون فیزیولوژی پزشکی. تهران