رود زرافشان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

مختصات: ۳۹°۳۰′ شمالی ۷۰°۳۵′ شرقی / ۳۹.۵۰۰°شمالی ۷۰.۵۸۳°شرقی / 39.500; 70.583

زرافشان
نمایی از رود زرافشان در ناحیه عینی، تاجيكستان
نمایی از رود زرافشان در ناحیه عینی، تاجيكستان
سرچشمه رشته‌کوه ترکستان
ریزشگاه بیابانی در شمال چهارجوی (ترکمن‌آباد)
ریزشگاه‌های حوضه زهکشی تاجیکستان، ازبکستان
طول ۷۴۰[۱] یا ۸۷۷[۲][۳] کیلومتر
ارتفاع ۲٬۸۰۰ متر[۳]
حوضه آبخیز ۱۷٬۷۰۰ کیلومتر مربع[۳]

رود زرافشان (به فارسی تاجیکی: Зарафшондарё) رودخانه‌ای در آسیای میانه است. اين رودخانه كه از ۷۴۰ تا ۸۷۷ کیلومتر درازا دارد، پس از سرچشمه گرفتن از کوهستان مست‌چاه و جریان یافتن به سمت غرب، از تاجیکستان و ازبکستان گذشته و در بیابانی در نزدیکی آمودریا خشک می‌شود.

مشخصات[ویرایش]

رود زرافشان از شرق رشته‌کوه ترکستان[۲] واقع در کوه‌های پامیر-آلای در تاجیکستان[۱] سرچشمه می‌گیرد. این رود سپس با جریان یافتن به سمت غرب از تاجیکستان و درهٔ زرافشان گذشته و وارد جنوب شرقی ازبکستان می‌شود و با عبور از شهرهای سمرقند و بخارا و طی مسافتی بین ۷۴۰ تا ۸۷۷ کیلومتر، در بیابانی واقع در شمال ترکمن‌آباد (چهارجوی) و در نزدیکی رود آمودریا که زرافشان زمانی یکی از رودهای تغذیه‌کنندهٔ آن بود ناپدید می‌شود.[۱][۲] همچنین کوه‌های زرافشان بخش جنوبی آبخیز رودخانه را تشکیل می‌دهند.[۱]

آب رود زرافشان از ذوب برف‌ها و یخچال‌ها تأمین شده[۳] و حوضهٔ آبخیز وسیعی توسط آن آبیاری می‌شود، از جمله استپ قارشی واقع در جنوب زرافشان که توسط کانالی آب رودخانه را دریافت می‌کند.[۲] همچنین درهٔ زرافشان که آب آن توسط سد مخزنی کته قورغان تأمین می‌شود[۱] و به‌ویژه در بخش ازبک‌نشین آن جمعیت زیادی ساکنند[۲]، یکی از واحه‌های مهم در آسیای میانه است که در مکان سغد باستان قرار دارد.[۱]

نام[ویرایش]

يونانيان باستان اين رود را پاليتميتوس می‌ناميدند. همچنين در گذشته‌ای نه چندان دور، اين رودخانه با نام رود سغد نيز شناخته می‌شد.

نام رودخانه متشکل از دو واژهٔ زر و افشان و به معنای افشانندهٔ زر می‌باشد و اشاره‌ به اهمیت رود زرافشان در آبیاری منطقه دارد. همچنین ممکن است ارتباطی نیز بین نام رود و طلای واقعی وجود داشته باشد که روزگاری در بخش‌های بالادست رودخانه استخراج می‌شد.[۴]

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ The Columbia Electronic Encyclopedia. «Zerafshan River». Columbia University Press/ The Free Dictionary، 2007. بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۲. 
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ «Zeravshan River». Encyclopedia Britannica Online. بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۲. 
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ ۳٫۲ ۳٫۳ The Great Soviet Encyclopedia, 3rd Edition (1970-1979). «Zeravshan». The Free Dictionary. بازبینی‌شده در ۲۵ آوریل ۲۰۱۲. 
  4. Adrian Room. Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features, and Historic Sites. McFarland, 2006, ISBN 0-7864-2248-3. p.415. Google Books, (بازبینی‌شده در ۲۷ آوریل ۲۰۱۲).