زین‌العابدین تقی‌یف

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
زین‌العابدین تقی‌یف
Haji Zeynalabdin Taghiyev.jpg
حاجی زین‌العابدین تقی‌یف (تقی‌اف)
زاده ۲۵ ژانویه ۱۸۲۳,[۱] or 1821 or ۱۸۳۸[۲]
باکو, جمهوری آذربایجان
مرگ ۱ سپتامبر ۱۹۲۴
مرداکان، نزدیک باکو, جمهوری آذربایجان
همسر(ها) زینب تقی‌یوا (†?)
سونا تقی‌یف

حاجی زین‌العابدین تقی‌اف (به ترکی آذربایجانی: Hacı Zeynalabdin Tağıyev) (تولد۱۱۹۹ هـ. ش، باکو - وفات ۱۳۰۰ هـ. ش، مرداکان در نزدیکی باکو) سرمایه‌دار خیر خواه و فرهنگ دوست آذربایجانی اهل باکو. وی در خانواده‌ای فقیری متولد شد و پس از پرداختن به شغل‌های متعدد و مشکل توانست در صنعت نوپای نفت اطراف باکو سرمایه گذاری کند. با پیشرفت این صنعت وی نیز به یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌داران باکو و قفقاز مبدل شد و ثروتی هنگفت به دست آورد. علاوه بر فعالیت‌های اقتصادی، تقی اف به امور خیریه و فعالیت‌های فرهنگی علاقه‌مند بود. اوسرمایه چندین روزنامه ترکی آذربایجانی‌زبان در جمهوری آذربایجان را تأمین کرد و کمک‌های مالی فراوانی به روزنامه‌های فارسی و ترکی آذربایجانی‌زبان چاپ داخل و خارج از ایران مثل تربیت، اختر، حبل‌المتین، مظفری می‌کرد. او چندین مدرسه به سبک جدید در باکو و قفقاز احداث کرد و مبالغ هنگفتی به مدارس داخلی ایران، از جمله مدرسه‌ای رشدیه، اهدا کرد. در کتابی با عنوان سرگذشت پنجاه کنشگر اقتصادی ایران از او به عنوان یکی از افرادی که در دویست سال اخیر تاثیر زیادی بر اقتصاد ایران داشته نام برده شده است. [۳]

دوران کودکی و نوجوانی[ویرایش]

وی در خانواده ای فقیر چشم به دنیا گشوده است. پرد تقی‌اف کفش دوز بود. وی مادرش را در سن ۱۰ سالگی از دست داده بود. وی از دوران کودکیش خوددار و زحمتکش بود. در ۱۰ سالگی پدرش وی را نزد بنایی برد تا از او بنایی یاد بگیرد. در ۱۲ سالگی وی می توانست سنگ بتراشد و در ۱۵ سالگی بنایی نماید. مدتی بعد وی به عنوان اوستای ماهر و سرکارگر شناخته شد. در ۲۰ سالگی دیگر مباشری در زمینۀ سنگ تراشی و عمران شروع به فعالیت نمود. آز آنجایی که سابقۀ کاری در ساخت و ساز داشت، بعدا بر ساخت خانه ها و موسسات خویش شخصا نظارت می نمود. [۴]

فعالیت تجاری[ویرایش]

تقی‌اف بعدا به تجارت و فعالیت در عرصۀ صنعت سبک پرداخت و در هر دو به موفقیت دست یافت. پس از مدتی وی صاحب مغازه ها و موسسات تولید کننده مبدل گردید. وی همچنین یکی از کارآفرینانی بود که نفت باکو را از طریق دریای خزر و خط راه آهن قفقاز صادر می کردند. وی به عنوان صنعتگر با فعالیت ها و اقدامات هدفمند خود، از زمرۀ نخستین صنعتگران ملی محسوب می شود که، به جنبۀ استعماری اقتصاد [جمهوری آذربایجان[آذربایجان]] لطمه زده و آن را مختل نموده اند. [۵]

صنعت نفت و حمل و نقل[ویرایش]

در سال ۱۸۷۲، هنگامی که زمین های نفت خیز به حراج گذاشته شدند، تقی‌اف نیز زمینی به اجاره گرفت که، بعدا از آن نفت استخراج گردید و با این روش آرزو های وی واقعی شدند. بعد شرکت نفتی به نام «حاجی زین‌العابدین تقی‌اف» را دایر نمود. پس درآمدهای تقی‌اف بیشتر گشت و وی چند کارخانۀ تولید نفت خریداری کرد. در سال ۱۸۹۶، شرکت نفتی وی با تولید نفت ۳۲ میلیون پودی (۵۱۲ کیلوگرام) به بالاترین شاخص رسید. [۶]

صنعت بافندگی[ویرایش]

در سال ۱۸۹۷، تقی‌اف با فروش میادین نفتی خود به یکی از شرکت های نفتی بریتانیایی، در عرصۀ غیر نفتی شروع به فعالیت نمود. کارخانۀ بافندگی باکو که از سوی وی تاسیس شد، اقدامی آغازگر در راستای تولید پنبه در آذربایجان به حساب می آید. وی با هدف تامین کارخانۀ بافندگی با مواد اولیه، مزارعی برای کاشت پنبه در ناحیه «یولاخ» خرید و در سال ۱۹۰۹ در شهرستان «جواد» کارخانۀ تصفیه پنبه تاسیس نمود.

صنعت ماهیگیری[ویرایش]

تقی‌اف با سرمایه گذاری هنگفتی در زمینه صنعت ماهیگیری، در سال ۱۸۹۰ صاحب شیلات ها گردید. وی جهت برای نگهداری از آبزیان، یک کارخانه یخچال، یک کارخانه یخ ساز و یک کارخانه ی چلیک در «مخاچ‌قلعه» تاسیس نمود.

املاک[ویرایش]

معمار «جوزف گوسلاوسکی» با سفارش حاجی زین‌العابدین تقی‌اف طی سه سال (۱۸۹۵ الی ۱۸۹۷) کاخ شاهانه ای در مرکز باکو برای وی ساخته است. هر یک از چهار نما و گنبد های بزرگ روی بام توجه ها را از دور به خود جذب می کنند. این کاخ هم از نظر نمای ظاهری و نیز طراحی داخلی به عنوان یکی از زیباترین بناهای شهر باکو تلقی می گردد.

نیکوکاری[ویرایش]

حاجی زین‌العابدین تقی‌اف در کنار این کارها به امور خیریه نیز می پرداخت. وی در سال ۱۹۰۱ مبلغی ۳۰۰ هزار مناتی جهت ساخت اولین مدرسۀ دخترانه در باکو اعطا نمود. بنابر برخی منابع ساخت این مدرسه را همسر وی خانم «سنا» پیشنهاد داده بود. این تنها مدرسۀ دخترانه در سراسر منطقۀ ماورای قفقاز بود. تقی‌اف در سرتاسر روسیه به آگاهی بخشی خود معروف بود. این نیز تصادفی نبود. بیانیۀ اکتبر دولت پس از انقلاب سال ۱۹۰۵ در روسیه، موجب شد تا امور فرهنگی و آموزشی در سرتاسر کشور زنده شود. در هر جای کشور موسسات خیریه بنیاد تاسیس و چاپ روزنامه ها و مجلات آغاز گردید. حاجی زین‌العابدین تقی‌اف به عنوان یک خیّر در تاسیس این موسسات نقش آفرنی می نمود. اولین موسسۀ خیریه، «بنیاد خیریۀ مسلمان» بود که در سال ۱۹۰۵ به تاسیس رسیده بود. علاره بر این، وی در تاسیس بنیاد های خیریه نظیر «نشر و معارف» و «نجات» نقش بسزایی ایفا نموده است.

از اینکه آن روزگار، زندان در جزیره «نارگین» قرار داشت، نزدیکان زندانیان بسخری می توانستند به آنجا بروند و از آنها بازدید بنمایند. به همین خاطر آنها جهت تسهیل مشکلشان به حاجی زین‌العابدین تقی‌اف مراجعه نمودند. وی جهت رفع این مشکل مردم اسیاب پنج طبقه خود واقع در محوطه شهر باکو را برای تاسیس زندان اهدا نمود.

مرگ[ویرایش]

پس از اشغال آذربایجان توسط شوروی در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۰، وضعیت دگرگونی یافت. اموال سروتمندان و مردم به نفع دولت مصادره شد و روشنفکران آذربایجانی مورد تعقیب قرار گرفتند. به خواهش مردم آذربایجان، «نریمان نریمانف» یکی از مقامات وقت فرصتی برای انتخاب ملک به حاجی زین‌العابدین تقی‌اف داد. وی از میان ملک های خود که، دولت مصادره کرده بود، باغ خویش واقع در «مردکان» را برگزید.

وی در ۱ سپتامبر سال ۱۹۲۴، در سن ۱۰۱ سالگی درگذشته و ۴ سپتامبر تدفین شد. آدم های زیادی از باکو و اطراف آن جهت حضور در مراسم بخاکسپاری وی تشریف آورده بودند.

زندگی شخصی[ویرایش]

حاجی زین‌العابدین تقی‌اف دو بار ازدواج نموده بود. اولین بار با دختر عموی خود خانم «زینب» مزدوج شده و حاصل این ازدواج دو پسر و یک دختر شده بود. دومین همسر وی خانم «سنا» دختر ژنرال معروف «بالاکیشی بیگ عربلینسکی» بوده است که، حاصل این ازدواج نیز سه دختر و دو پسر شده بود.

میراث[ویرایش]

= نشان ها و جوایز[ویرایش]

نشان «استانیسلاو مقدس»

نشان «شیر خورشید»

اطلاعات جالب[ویرایش]

حاجی زین‌العابدین تقی‌اف طی سفر خود به کشور آلمان در یکی از رستوران ها با پرداخت ۱۰۰ سالۀ هزینۀ غذاهایی که خورده بود، با مدیر این رستران به توافق جالبی رسیده است. به موجب این توافق، قرار بود در خلال ۱۰۰ سال پیشرو، بخاطر اینکه هزینه مشتریان آذربایجانی این رستوران،از سوی حاجی زین‌العابدین تقی‌اف قبلا پرداخت شده است، دریافت نشود.

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]