زبان لاتگالی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
لاتگالی
latgalīšu volūda
زبان بومی در: لاتویا, روسیه
منطقه لاتگالیا, سلونیا, سیبری, باشقیرستان
تعداد گویشوران
150,000  (بدون تاریخ)
زبان‌های هندواروپایی
  • زبان های بالتو اسلاوی
    • بالتی شرقی
      • لاتگالی
کدهای زبان
ایزو ۶۳۹-۳ ltg

زبان لاتگالی از زبان‌های بالتیک است که در کشور لتونی حدود یکصد و پنجاه هزار تن بدان سخن میگویند[۱].

تاریخچه[ویرایش]

این زبان در حدود قرن هجدهم توسط مردم مناطق شرقی لتونی بعنوان زبان ادبی و نوشتاری تا حد زیادی ارتقا پیدا کرد.نخستین کتاب این زبان در سال 1753 نوشته شد که ترجمه ای بر انجیل بود.سیستم نگارش این زبان از خط لهستانی وام گرفته شد و ابتدا برای نگارش متون عهد عتیق بکار میرفت.بیشتر کتاب های زبان لاتگالی توسط کشیش های کاتولیک در قرن نوزدهم نوشته شد که به ادبیات و تقویم مسیحی اختصاص داشتند.پس از استقلال لتونی تلاش برای حفظ و بهبود وضعیت این زبان افزایش یافت و امروزه کتاب های قدیمی و جدید بسیاری از این زبان چاپ و منتشر می شود[۲].

گویش ها[ویرایش]

این زبان نیز به نوبه ی خود به سه گویش مختلف شمالی - مرکزی و جنوبی تقسیم بندی میشود که هرکدام از این گویش ها بر حسب منطقه لهجه هایی درون خود دارند.شمار اندکی از گویشوران این زبان نیز در روسیه و صربستان بسر میبرند.زبان ادبی قرن هجدهم بیشتر تحت تاثیر گویش جنوبی این زبان ارتقا یافت.

الفبا[ویرایش]

برای این زبان الفبای لاتین را با رسم الخطی وام گرفته از خط لهستانی بکار میبرند.نوشتار این زبان تا حد زیادی نزدیک به لاتویایی است با این تفاوت که چند حرف این زبان در لاتویایی موجود نیست.حروف الفبای لاتگالی بدین شرح است:

الفبا
حروف کوچک حروف بزرگ تلفظ
A a [ɑ]
Ā ā [ɑː]
B b [b]
C c [t͡s]
Č č [t͡ʃ]
D d [d]
E e [e]
Ē ē [eː]
F f [f]
G g [ɡ]
Ģ ģ [ɟ]
H h [x]
I i [i]
Y y [ɨ]
Ī ī [iː]
J j [j]
K k [k]
Ķ ķ [c]
L l [l]
Ļ ļ [ʎ]
M m [m]
N n [n]
Ņ ņ [ɲ]
O o [o]
Ō ō [oː]
P p [p]
R r [r]
S s [s]
Š š [ʃ]
T t [t]
U u [u]
Ū ū [uː]
V v [v]
Z z [z]
Ž ž [ʒ]

نمونه زبانی[ویرایش]

این زبان آثار ادبی و شعری قابل توجهی دارد.آرماند کوچنس از شاعران بنام لاتویایی به این زبان اشعاری را سروده است.برای نمونه به این قطعه میتوان اشاره کرد:

Tik skrytuļam ruodīs: iz vītys jis grīžās,
A brauciejam breinums, kai tuoli ceļš aizvess,
Tai vuorpsteite cīši pret sprāduoju paušās,
Jei naatteik - vacei gi dzejis gols zvaigznēs.

Pruots naguorbej ramu, juos lepneibu grūžoj,
Vys jamās pa sovam ļauds pasauli puormeit,
Bet nak jau sevkuram vīns kuorsynoj myužu
I ramaņu jumtus līk īguodu kuormim.

Na vysim tai sadar kai kuošam ar speini,
Sirds narymst i nabeidz par sātmalim tēmēt,
A pruots rauga skaitejs pa rokstaudža zeimem,
Kai riedeits, kod saulei vēļ vaiņuku jēme.

محاوره لاتگالی[ویرایش]

جملات
لاتگالی لاتویایی معنی فارسی
Vasals! Sveiks! سلام
Loba dīna! Labdien! روز خوش!
Muns vuords Eugeņs. Mans vārds ir Eugeņs. نام من اوژن است.
Šudiņ breineiga dīna! Šodien ir brīnišķīga diena! روز زیباییست!
Vīns, div, treis, niu tu breivs! Viens, divi, trīs, nu tu esi brīvs! یک, دو, سه شما آزادید(نوعی بازی کودکانه))
Asu aizjimts itamā šaļtī! Esmu aizņemts šobrīd! من اکنون وقت ندارم!
Es tevi mīļoju! Es tevi mīlu! دوستت دارم!
Asu nu Latgolys. Esmu no Latgales. من اهل لاتگالیا هستم)
Maņ pateik vuiceitīs. Man patīk mācīties. دوست دارم یاد بگیرم

نگاه مقایسه ای بین لاتویایی, لیتوانیایی و لاتگالی[ویرایش]

فارسی لاتویایی لاتگالی لیتوانیایی
دور و بر apkārt apleik aplink
همیشه vienmēr vysod visad(a) "
پرسیدن taujāt, izjautāt klaust klausti, klausinėti !"
دوشیزه meita, meitene mārga mergina, merga
روسری lakatiņš skareņa skarelė
لباس kleita sukne suknelė
شناکردن peldēties mauduotīs maudytis
نشستن apsēsties atsasēst atsisėsti
پاسخ دادن atbildēt atsaceit atsakyti )
سرد salts solts šalta
اشتباه kļūda klaida klaida
صفحه lappuse puslopa puslapis
پایین lejup zamyn žemyn
و un i ir
خانواده saime saime šeima
شرق/خاور rīti reiti rytai
ایستادن stāties atsastuot atsistoti
دیگر/دیگری cits cyts kitas
قیچی šķēres zirklis žirklės

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]