دوتپه سفلی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مختصات: ۳۶°۰۷′۴۷″شمالی ۴۸°۵۰′۰۰″شرقی / ۳۶٫۱۲۹۶۶°شمالی ۴۸٫۸۳۳۲۳°شرقی / 36.12966; 48.83323[۱]

دوتپه
اطلاعات کلی
کشور ایران
استانزنجان
شهرستانخدابنده
بخشدوتپه
نام محلیدووتپه
نام‌های قدیمیداوتپه، داود تپه (در عصر قاجار و اوایل پهلوی)
سال بنیاد۱۵۰۰ قبل میلاد
مردم
جمعیت۴۱۳۲ نفر
رشد جمعیت۵/۱٪+
جغرافیای طبیعی
مساحت۱۳۲ هکتار
ارتفاع از سطح دریا۲۰۵۰ متر
آب‌وهوا
بارش سالانه۴۲۵ میلی‌متر
روزهای یخبندان سالانه۱۲۰ روز
اطلاعات روستایی
پیش‌شمارهٔ تلفن۰۲۴۳۴۳۲

دوتپه، یکی از روستاهای استان زنجان و مرکز بخش دوتپه شهرستان خدابنده در استان زنجان ایران است. این روستا در راه قیدار - ابهر قرار گرفته است از قیدار 22 کیلومتر و ابهر 38 کیلومتر فاصله دارد این روستا از شمال با روستاهای قفس آباد ، چپقلو ،قانلی و داشلوجه از شرق با پینه دوز (دوتپه علیا) و خان کندی از جنوب با دهشیر و از غرب با بلگه شیر و توپقره همسایه است . دوتپه در چهار راه قیدار - ابهر و سلطانیه - آوج قرار دارد. وجود قنوات و چشمه های پر آب باش کریز ، آرا کریز ،نظر گاه ، داشلی بولاق ، قانلی بولاق ، شورشور بولاق و قوشا بولاق در گذشته سبب جذب جمعیت به این روستا شده است . امروزه حفر چاه عمیق ها و رونق کشاورزی و استفاده از روش های مکانیزه ی کشاورزی در نتیجه درآمد مناسب باعث عدم مهاجرت و در نتیجه در این روستا شده است. که میتوان گفت دوتپه بزرگترین روستای واقع در دشت دوتپه و بلکه استان زنجان می باشد.

جمعیت[ویرایش]

این روستا در دهستان حومه قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال 1390، جمعیت آن 4132 نفر (1208 خانوار) بوده‌است.

جمعیت تاریخی
سالجمعیت±%
۱۳۴۵۱٬۶۹۰—    
۱۳۵۵۲٬۰۳۲+۲۰٫۲٪
۱۳۶۵۲٬۸۸۲+۴۱٫۸٪
۱۳۷۵۳٬۶۲۰+۲۵٫۶٪
۱۳۸۵۳٬۹۳۱+۸٫۶٪
۱۳۹۰۴٬۱۳۲+۵٫۱٪

محلات[ویرایش]

روستای دوتپه بعد از سال ۱۳۴۹ دارای دو منطقه است که به تزه کند و کهنه کند معروف است، این دو قسمت به واسطه رود کندچایی از هم جدا می شود. خیابان ولیعصر قسمت کهنه کند را به دو محله غربی «قره کوللوک» و شرقی «کریزدره» تقسیم می کند که هسته اولیه روستا در آنجا شکل گرفته است.امامزاده عبد الغفار، مزار شهدا، مسجد جامع، مسجد باب الحوائج و پارک اوشاقلار باغی در کهنه کند قرار دارد. قسمت تزه کند نیز در امتداد راه های ارتباطی ابهر، قیدار، چپقلو، داشلوجه و قانلی شکل گرفته است. اکثر امکانات دولتی در قسمت تزه کند قرار دارد.

اماکن عمومی و امکانات دولتی[ویرایش]

مدارس ابتدائی، راهنمایی، دبیرستان پسرانه و دخترانه، مرکز جامع سلامت روستایی، خانه بهداشت شماره ۱ و ۲، سالن ورزشی، حوزه مقاومت بسیج، پایگاه بسیج برادران و خواهران، جایگاه سوخت، دهیاری، شعبه بانک تجارت، پست بانک، اداره پست، مخابرات، کتابخانه عمومی، قرض الحسنه و شرکت تعاونی روستایی، مساجد پنجگانه

وجه تسمیه[ویرایش]

کلمه دوتپه از جمله نام‌هایی است که نظر و حکم قطعی نمی‌توان دربارۀ آن صادر کرد. بنده در این نوشته کوتاه سعی می‌کنم اطلاعاتی که در مدت چند سال تحقیق و پرس و جو به دست آورده‌ام با همشهریان عزیز به اشتراک بگذارم.

وقتی بحث وجه تسمیه دوتپه به میان می‌آید راحترین پاسخ این است: «روستایی که دارای دو عدد تپه است» اما این جواب نمی‌تواند درست باشد زیرا در اسنادی که از گذشته باقی مانده، نام دوتپه به صورت "داوتپه" نوشته می‌شده است. در زبان محلی نام دوتپه به صورت دووتپه /dowtapa/ تلفظ می‌شود که پژوهشگران حوزه زبان‌شناسی ریشه آن را به دو صورت بیان می‌کنند. ۱- "دوو" یعنی غنی، دارای ثروت، حاصلخیر برای نمونه افراد غنی را "دوو دار" می‌گفتند پ.ن = دوتپه یعنی روستایی با زمین‌های حاصلخیز و غنی ۲- "دوو" از ریشه دووماق (دونقماق) = یخ زدن، بسیار سردسیر پ.ن = دوتپه یعنی روستایی بسیار سردسیر بعضی از قدمای دوتپه می‌گفته‌اند دوتپه در اصل "دؤوتپه/dövtәpә/ است دؤو = یعنی دیو که مجازاً بزرگ است. این کلمه در واژۀ "دؤو اؤلن/döv ölәn/" نیز به کار رفته است. دؤو اؤلن = چمن زار بزرگ (قسمتی از دشت دوتپه در نزدیکی‌های روستای بلگشیر)

اما در بحث اورتوگرافی (نگارش صحیح کلمات) نام دوتپه به شرح زیر می باشد.

فارسی با خط عربی ـ دوتپه فارسی آوانگار ـ dowtappe ترکی با خط عربی ـ دووتپه ترکی با خط لاتین ـ dovtәpә

بر اساس تصویب هیئت دولت پس از ارتقا دوتپه به بخش در سال ۱۳۹۹ پسوند "سفلی" از نام روستا حذف شد.

کشاورزی و باغداری[ویرایش]

اکثرا اهالی دوتپه به کشاورزی مشغولند و محصولات کشاورزی عمدتا گندم ، جو ، سیب زمینی ، لوبیا ، نخود ، عدس ، گوجه ، خیار ، بامیه ، فلفل ، ،آفتابگردان ، چغندر و ذرت می باشد. باغداری در دوتپه زیاد به چشم نمی خورد و هرکس به اندازه نیاز خود باغچه هایی درست کرده است میوه های موجود عبارت‌اند از : سیب ، گلابی ، گردو ، گوجه سبز ، زردآلو ، آلو ، بادام، توت ، گیلاس و آلبالو در کنار کشاورزی مردم به کار دامداری و پرورش احشام و زنبورداری نیز اشتغال دارند مجتمع کشت و صنعت دشت میر دوتپه به مساحت 250 هکتار به کشاورزی و باغداری به شیوه مکانیزه و نوین مشغول است و میوه ها و محصولات کشاورزی این مجتمع به شکل ارگانیک تولید می شود. به همین علت چند بار مهندس میر ابولفتحی مالک این مجتمع به عنوان کشاورز نمونه در سطح کشور انتخاب شده است. در ده سال گذشته تولید پوشاک به صورت گسترده رواج پیدا کرده و از کار کشاورزی پیشی می گیرد هم اکنون قریب چهارصد کارگاه تولید پوشاک در دوتپه فعال است.

مردم[ویرایش]

دین اکثر مردم دوتپه اسلام و مذهب جعفری می باشد و اقلیت کمی نیز پیرو آیین زرتشتی هستند. اکثر طوایف از ایل افشار، تیره قاسملو که از ایلات شاهسون است می باشند که بعد از کاهش نفوذ ایل بیگدلی در منطقه ساکن شدند آخرین خان بیگدلی حسینقلی بیک بود که زمین های خود را به مردم دوتپه بخشید و خود به منطقه طالقان مهاجرت کرد. زبان مردم ترکی آذربایجانی با لهجه خمسه ای است که در مواردی با لهجه زنجانی متفاوت است

آداب و رسوم[ویرایش]

رسومات چرشنبۀ آخر سال در دوتپه

۱- پختن ائردک

۲- رفتن به خانه کسانی که در طی سال جاری عزیزی را از دست داده بود

۳- جمع شدن همۀ اهالی در مسجد جامع در این مراسم مردم به کسانی که عزیزی را از دست داده بودند تسلیت عرض می کردند و به نوعی اعلام اتمام عزاداری در روستا بود. که بعد از این مراسم کسی دیگر لباس سیاه نمی پوشید و احسان و خرجی نمی داد. همچنین طی این مراسم بایدها و نبایدهای روستا با نظر اهالی تایید یا رد می شد. مثلا تعیین نرخ شیربها و مهریه، رد مراسماتی که به نوعی بدعت حساب میشدند و...

۴- تفت دادن گندم که در اصطلاح ترکی به آن قورقا قووورما می گفتند. هنگام غروب قورقا درست کرده و سپس آن را با کشمش مخلوط می کردند. سپس به پشت بام رفته دور روزنهای خانه (پاجا) خطی (جیزیق) با چوب می کشیدند و مخلوط قورقا را گرداگرد پاجا می ریختند. اعتقاد داشتند چارشنبه خاتون می آید و آن ها را جمع می کند. در واقع این کار به نوعی عیدی دادن به پرندگان و حشراتی مثل مورچه بود.

۵- روشن کردن آتش در پشت بامها ریش سفیدان محل ابتدا به پشت بام خانواده های عزادار می رفتند و برای آنها نیز آتش روشن میکردند، بعد از آن هر کس به پشت بام خود می رفت و آتش روشن می کرد. هر کس سه مرتبه از روی آتش می پرید و میخواندند "آتیل پاتیل چرشنبه، بختیم آچیل چرشنبه" سپس جاروی کهنه ای را آتش می زدند و به کناری می انداختند و عقیده داشتند که بدی ها را می سوزانند

۶- شال ساللاماق یکی از مراسمات چهارشنبه آخر سال شال انداختن بود که استاد شهریار نیز در حیدربابایا سلام به این رسم کهن اشاره میکند. بایرام‌ایدی گئجه قوشو اوخوردو آداخلی قیز بئی جورابین توخوردو هر کس شالین بیر پاجادان سوخوردو آی نه گؤزل قایدادی شال ساللاماق بئی شالینا بایراملیغین باغلاماق

در دوتپه نیز پسران نامزد و همچنین نوجوانان به پشت بام آشنایان می رفتند و شال می انداختند، صاحب خانه مناسب با صاحب شال هدایا و شیرینی هایی می بست و می کشیدند.

۶- پختن پلو در گذشته خانواده هایی که وضع مالی خوبی داشتند در خانۀ خود پلو درست می کردند اگر در همسایگی آنها خانواده های نیازمندی هم بود برای آنها نیز پلو می بردند.

۷- خوردن یئددی لؤوون بعد از شام اهل خانه دور کرسی جمع می شدند و هفت گونه شیرینی می خوردند که در اصطلاح محلی به آن "یئددی لؤوون" می گفتند.

۸- پریدن از روی آب صبح روز چارشنبه مردم به کنار رودخانه یا چشمه ای که در نزدیکی خانه آنها بود می رفتند و سه بار از روی آن می پریدند و می گفتند "قادا، بالام تؤکولسون بو سودا گئتسین" مقداری از آب چشمه برمیداشتند و از آن به حیوانات خانگی می دادند یا روی آن می پاشیدند و همچنین هنگام کره گرفتن به داخل مشک (تولوق) می ریختند. از درون چشمه سنگ های کوچکی می آوردند و به تولوق می آویختند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵». درگاه ملی آمار ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱ ژانویه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱ ژانویه ۲۰۱۳.