برج میزان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
برج میزان
Virgo IAU.svg برج میزان در امتداد دایرةالبروج (قوس آبی)
نمادLibra.svg
ترتیبهفتمین برج دایرةالبروج
بعد ساعتی۱۲:۰۰ ← ۱۳:۴۹
میل۰ ← ۱۱/۴۷- درجه
برج قبلسنبله
برج بعدعقرب
صور منطبقدوشیزه
ماه مطابقمهر
اقامت خورشید۳۰٫۳۹۳روز

بُرج میزان(♎) (ترازو)، هفتمین برج فلکی از دایرةالبروج است.نام قدیمی ماههای ایرانی است. امروزه در ایران برج میزان را ماه مهر می نامند اما در افغانستان همچنان این ماه را برج میزان می گویند. برج میزان یعنی برابری شب و روز یا اعتدال پاییزی . در تقویم قدیم ایران میزان، هفتمین برج [خانهٔ] خورشید، قوسی ۳۰ درجه از دایرةالبروج است.[۱] این برج خط سیر خورشید در مهر ماه به مدت ۳۰روز و ۰۹ساعت و ۲۶دقیقه و نام دیگر این ماه در گاهشماری خورشیدی نیز می‌باشد. میانگین شبانه‌روز لحظه تحویل برج میزان ساعت ۰۹:۳۷ روز ۱ مهر است.[۲]

دو هزار سال پیش این برج، بیشتر از زمینه صورت فلکی میزان (ترازو) می‌گذشت و به همین نام باقی ماند؛ ولی امروزه از زمینه صورت فلکی سنبله (دوشیزه) می‌گذرد.

خورشید در برج میزان؛ سکه جهانگیر شاه

جشن سر میزان و اعتدال پاییزی[ویرایش]

می دانیم که در طی هر سال طول و اندازه ی ساعات روز و ساعات شب با همدیگر هم اندازه و هم میزان می گردد . یکبار در ابتدای فصل بهار که به آن اعتدال بهاری و یک بار هم در ابتدای فصل پاییز که به آن اعتدال پاییزی گفته می شود .

از قدیم الایام خصوصا در ممالک اطراف بین النهرین  این دو اعتدالین هم دربهار و هم در پاییز جشن گرفته می شده است،اما به مرور زمان و با کم شدن تدریجی فعالیت های کشاورزی در سواحل میان رودان وجایگزین شدنش باصنعت وحفاری های نفتی، جشن اعتدال پاییزی (جشن مهرگان) از رونق افتاده و اکنون دیگر جز در مناطقی محدود و محافلی کوچک برگزار نمی گردد.

در جشن مهرگان و طی مراسم سرمیزان که قبل از برداشت محصولات کشاورزی برگزار می شده مردمان به صورت دستجمعی به شکرگزاریِ خداوند روزی دهنده پرداخته و سپس محصولاتی مثل جو و گندم را با کمک همدیگر درو و آن را درمیدانگاهی مخصوص جمع اوری می نمودند و پس از کوبیدن و باد دادن و جدا کردن پوست و کاه از دانه های ارزشمند، سهم مشارکت کنندگان و کمک کنندگان در کاشت و داشت و برداشت محصول و سهم صاحب زمین کشاورزی و سهم نیازمندان و موبدان و شاهان را با میزان و ترازوی خاصی اندازه گیری کرده و کنار می گذاشتند.

اگر مراسم سرمیزان یادشده در کتب تاریخ باستان را همان جشن مهرگان و یا دستکم مراسمی همسان و همزمان آن بدانیم می توان نتیجه گرفت که در یکم ماه مهر و آغاز فصل پاییز برگزار می شده و این رسم  تا پایان دوره هخامنشی و احتمالاً تا اواخر دوره اشکانی دوام داشته‌است.اما انگونه که از اسناد تاریخی بر می آید پس از این زمان وشاید هم بعدتر دردوره ساسانی،جشن مهرگان به روز شانزدهم مهر که در میان زردشتیان به مهرروز یا روزمهر معروف بوده منتقل گردیده است.[۳]

اما در خراسان یکی از مهمترین جشنهای سنتی ایرانیان جشن سَرِ میزو یا جشن اول میزان بوده که از اول مهر شروع می شده است. میزان از طرفی به معنای برابری واعتدال هم هست.

..[۴]
  • خیزید و خز آرید که هنگام خزان

است

  • باد خنک از جانب خوارزم وزان است
  • آن برگ رَزان بین که بر آن شاخ رزانست
  • گویی به مُثَل ، پیرهنِ رنگر‌زان است.
                  منوچهری_دامغانی

دربرخی کشورها مثل ژاپن هنوز هم اعتدال پاییزی جزو تعطیلات رسمی است و از اهمیتش کاسته نشده است.

معنی میزان[ویرایش]

میزان

معنی میزان در فرهنگ معین:یعنی ترازو ، اندازه، مقدار، جمع موازین، هفتمین برج از برج های دوازده گانه که خورشید در حرکت ظاهری خود از ابتدای مهر ماه در آن قرار می گیرد، بنابر نوشته دکتر عجم در کتاب 5 هزار واژه معربات میزان واژه عربی نیست بلکه محرف و یا تغییر یافته میان هست . ترازو یعنی برابری تساوی به چم میانه هر چیز وسط هر چیز .

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. گاهشماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران دفتر پژوهشهای فرهنگی (۱۳۸۰)، ص ۲۹.
  2. «تقویم شمسی (بروج ۱۲ گانه)». تقویم جهانی جامع. بایگانی‌شده از اصلی در 6 اوت 2012. دریافت‌شده در مرداد ۱۳۹۱. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  3. جشن میتراکانا، جشن مهرگان
  4. [parssea.org/?p=7520 ‎مجلهٔ دریای پارس: چلهٔ تموز و تیرگان]، محمد عجم
  • طولانی‌ترین روز سال را هندوها به کام خود شیرین کردند. مجله دریای پارس 1394 [http:parssea.org/?p=7520]
  • هموگان ِ پاییزی - فرهنگ ریشه شناختی اخترشناسی-اخترفیزیک - دکتر محمد حیدری ملایری
  • [hamneshinbahar.net/article.php?text_id=138 همنشین بهار: اعتدال بهاری Equinox ]
  • ویکی‌پدیای انگلیسی


میزان