دلو (صورت فلکی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
دلو
صورت فلکی
دلو
نام لاتینAquarius
نام‌های دیگرآبریز
بُعد۲۳
میل−۱۵
درخشان‌ترین ستارهسعدالسعود (بتا دلو) (m)
صور فلکی
هم‌جوار
بزغاله
ماهی
رویت‌پذیر از عرض‌های جغرافیایی +۸۵° و −۹۰°.
بهترین مشاهده در ۲۱:۰۰ (۹ شب) در ماه اکتبر.

صورت فلکی دلو، دُل[۱] یا آبریز (به انگلیسی:Aquarius) یکی از صورت‌های فلکی منطقةالبروج است.

رسیدن به نصف‌النهار: ۱۸ مهر؟ مساحت: ۹۸۰ دقیقه مربع مخفف معادل لاتین: Aqr

افسانه[ویرایش]

این صورت فلکی نمایشگر مرد یا پسری است که از کوزه‌ای آب می‌ریزد که شکلی است باستانی در آسمان و تحت نام‌های گوناگون شناخته می‌شود. در بسیاری از اسطوره‌ها و افسانه‌ها، از جمله اسطوره سومری، این چهره گویای سیل و طوفانی جهانی، پیش از داستان طوفان نوح بوده‌است.می‌گویند پس از فرونشستن طوفان او و همسرش ازطرف زئوس ماموریت یافتند که قلوه‌سنگ‌هایی را به پشت خور بیندازند که از هر قلوه‌سنگ یک انسان برمی‌خواست.[۲] در اسطوره شناسی یونانی دلو گاهی یادآور دئوکالیون پسر پرومته است که با همسرش پورها کشتی ای ساختند تا از سیلی که در شرف وقوع بود نجات یابند. آنان نُه روز را در آب بودند، پیش از آنکه در کوه پارناسوس به خشکی برسند.[۳][۴] دِلو همچنین یادآور گانومده است؛ پسرزیبایی در اساطیر یونانی و فرزند پادشاه تروایی به نام تروس که توسط زئوس به کوه المپ برده شد تا ساقی خدایان باشد.[۵][۶][۴] همسایۀ این صورت فلکی یک عقاب تحت رهبری زئوس است که آن پسر جوان را ربود؛[۷] برخی نسخه های اساطیری می گویند که عقاب در حقیقت همان زئوس است که تغییر چهره داده بود. از سویی، نسخه ای دیگر از افسانهْ راجع به ربوده شدن گانومده به دست الهۀ سپیده دم یعنی ائوس سخن گفته اند که به تحریک احساسات شهوانی اش نسبت به مردان جوانْ به این کار دست یازید. سپس زئوس وی را از ائوس ربود و وی را به ساقی گریِ خدایان گماشت. با این حال چهرۀ دیگری که با این آبدارچی مرتبط استْ ککروپس، یک پادشاه آتنی می باشد که آب را به جای شراب برای خدایان تقدیس کرد.[۴]

ستاره‌ها[ویرایش]

ستاره آلفای این صورت فلکی به نام سعدالملک (خوشبختی شاه) نامیده شده و دقیقاً بر روی استوای سماوی قرار می‌گیرد. این ستاره قدر سوم، درخشان‌ترین ستاره از این صورت فلکی کم‌فروغ است. نوع طیف آن G2 Ib و در فاصله ۶۸۰ سال نوری از ما قرار دارد. در لغتنامه ی دهخدا ، یاداشت کوچکی هست در باب ستاره ی سوم که میان دو ستاره ی نورانی صورت فلکی دلو قرار دارد و در نوع خود جالب توجه است :

سعد بُلَع:  دو ستاره است بر دست چپ آبریز و سعد بلع در میانشان، سومین است و گویند (از ان جهت اسمش  این است  که) سعد (سعد الملک؟) او را فرو برد. (التفهیم ص 112).
منزل بیست و سوم از منازل قمر و از آخر سعد ذابح است تا بیست و پنج درجه و چهل و دو دقیقه و پنجاه و یک ثانیه و نزد اهل احکام منزلی است ممتزج از سعادت و نحوست . یکی از منازل قمر است و آن از جمله سعود ده گانه است . (یادداشت دهخدا )

اجرام عمقی آسمان[ویرایش]

یک خوشه ستاره‌ای قابل توجه به نام ام۲ با قدر ۷ در چند درجه‌ای شمال ستاره بتا، در این صورت فلکی وجود دارد. در همان نزدیکی دو سحابی سیاره‌ای مستقرند. سحابی بزرگ‌تر به شماره ان‌جی‌سی۷۲۹۳، که به نام سحابی حلزونی معروف است در جنوب غربی ستاره ساق دلتای دلو قرار دارد. سحابی ان‌جی‌سی۷۰۰۹ از قدر هشتم که به لحاظ ظاهرش به نام سحابی زحل معروف شده، در جنوب شرقی ستاره سعد بالع قرار گرفته‌است.

منابع[ویرایش]

  1. دُل در زبان فارسی دری و پهلوی به معنی دلو است و واژه ی دولاب نیز از این واژه ساخته شده است.واژه ی دلچه به زبان ترکی نیز راه یافته است.
  2. اوبلاکر،صورت‌های فلکی و نشانه‌های نجومی،31-30
  3. Thompson & Thompson 2007.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ Star Tales.
  5. Moore 2000.
  6. Ridpath 2001.
  7. Rogers 1998, pp. 79–89.
  • کتاب صورت‌های فلکی نوشته دکتر گری مکلر.