سلسله صوفیان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سلسله صوفیان نام سلسله‌ای از ترک تباران[۱] بود که بر خوارزم حکم می‌راندند. هرچند که استقلال این سلسله کوتاه بود[۲] اما تا زمان سقوط خوارزم توسط شیبانیان، صوفیان به عنوان دست نشاندگان تیموریان بر این سامان حکم راندند. بر خلاف حاکمان سابق خوارزم، صوفیان هیچ گاه از عنوان خوارزمشاه استفاده نکردند. [۳]

تاریخچه[ویرایش]

حسین صوفی[ویرایش]

پس از ضمیمه شدن خوارزم به امپراطوری مغول در اوایل قرن سیزدهم میلادی، این سرزمین به دوبخش مجزا تقسیم شد. قسمت شمالی به اردوی سفید رسید و قسمت جنوبی به خانات جغتای. این تقسیم تا سال ۱۳۵۰ میلادی که صوفیان قدرت را در خوارزم به دست گرفتند ادامه داشت.[۴]

نخستین حاکم صوفی، حسین صوفی از طایفه قنقرات بود. او بر گرگانج و تمامی مناطق شمالی خوارزم دست یافت. در ۱۳۶۴ میلادی در این سرزمین به نام خود سکه ضرب کرد. او همچنین با استفاده از مشکلات فرارود بر خیوه و کاث که جزئی از خانات جغتای بودند دست یافت.[۵]

دست اندازی به سرزمین‌هایی که قسمتی از خانات جغتای شناخته می‌شد خوارزم را از رویارویی با تیمور ناگزیر کرد. در زمان تصرف کاث و خیوه، فرارود فاقد حاکم مقتدری بود اما در ۱۳۶۹ میلادی تیمور فرارود را متحد کرده بود. تیمور که خان جغتای را بازیچه خود کرده بود آنقدر احساس قدرت می‌کرد که در ۱۳۷۰ میلادی تقاضای بازپسگیری خیوه و کاث را از حسین صوفی کند.[۶]

خودداری حسین صوفی از بازگرداندن خوارزم جنوبی در سال ۱۳۷۲ میلادی تیمور را به رویارویی با او کشانید. کاث به سرعت سقوط کرد، حسین صوفی مصمم شد که گرگانج را مستحکم کند و در آنجا اقامت کند. گرگانج به محاصره نیروهای تیمور در آمد و در همین زمان حسین صوفی در گذشت.[۶]

یوسف صوفی[ویرایش]

با درگذشت حسین صوفی برادرش یوسف صوفی جانشین وی شد. او قرارداد صلحی با تیمور بست و کاث و خیوه را به تیمور داد[۶] در نتیجه سپاهیان تیمور خوارزم شمالی را رها کردند. در سال‌های بعد تهاجم‌های حسین صوفی برای گسترش قلمرو اش و تلاشش برای بازپس گیری کاث و خیوه تیمور را به رویارویی دوباره با او برانگیخت. تیمور دومین لشگرکشی به قلمرو صوفیان را در سال ۱۳۷۳ میلادی آغاز کرد اما یوسف صوفی به سرعت عذر خواهی کرد[۷] و برای تحکیم صلح دخترش را به عقد پسر تیمور جهانگیر درآورد. [۸]

ادامه تهاجمات یوسف صوفی به قلمرو تیمور لشگرکشی دیگری را در سال ۱۳۷۹ میلادی موجب شد [۹]. اینبار گرگانج محاصره شد و یوسف صوفی در میانه محاصره درگذشت. تیمور از محافظان شهر تقاضای گشودن آن را کرد. مردم شهر تقاضای تیمور را رد کردند در نتیجه پس از گشوده شدن شهر توسط سپاه تیمور، قتل‌عامی بزرگ صورت پذیرفت و شهر در آتش سوخت.[۱۰]

سلیمان صوفی[ویرایش]

شکست صوفیان به وسیله تیمور تزلزلی در خواستشان برای حکومت بر خوارزم ایجاد نکرد. سلیمان صوفی با خان اردوی زرین، تقتمش خان متحد شد و در ۱۳۸۷ میلادی در هماهنگی با حمله خان به فرارود، دست به شورش زد. تیمور به سرعت در مقابل سلیمان شاه دست به عمل زد، خوارزم را مسخر ساخت و شورش را سرکوب کرد.[۱۱]

صوفیان متاخر[ویرایش]

علی رقم از دست دادن استقلالشان، صوفیان همچنان نقش موثری در امپراطوری تیمور ایفا کرند. در اواخر قرن چهاردهم میلادی از یعقوق صوفی که مقام بالا در ارتش تیموری داشته‌است یاد شده. که احتمال می‌رود از نصل صوفیان خوارزم باشد.[۱۲]

در قرن پانزدهم میلادی خوارزم بیشتر توسط تیموریان اداره می‌شده البته بعضی موارد به دست خان‌های اردوی زرین می‌افتاده همانند ازبک‌ها. در این زمان صوفیان قدرت را در برخی مناطق حفظ کرده بودند. در ۱۴۶۴ میلادی از عثمان محمد صوفی یاد شده‌است. در ۱۵۰۵ چین صوفی در راس قدرت بود اما در همان سال محمد شیبانی به خوارزم یورش برد و خوارزم را ضمیمه حکومت خود کرد.[۱۳]

پانویس[ویرایش]

  1. Bosworth, p. 1064
  2. Manz, p. 11
  3. Bosworth, p. 1064
  4. Bosworth, p. 1064
  5. Bosworth, p. 1064
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ Hildinger, p. 176; Manz, p. 69; Ashrafyan, p. 328
  7. Hildinger, pp. 176-177; Manz, p. 69; Ashrafyan, p. 329
  8. Hildinger, pp. 176-177
  9. Bosworth, p. 1064
  10. Hildinger, p. 177
  11. Bosworth, p. 1064; Manz, p. 71; Ashrafyan, p. 329
  12. Manz, p. 102
  13. Bosworth, p. 1064

منابع[ویرایش]

  • Ashrafyan, K.Z. "Central Asia under Timur from 1370 to the early fifteenth century." History of civilizations of Central Asia, Volume IV Part 1. Ed. M.S. Asimov and C.E. Bosworth. New Delhi, India: Motilal Banarsidass Publishers, 1999. ISBN 81-208-1595-5
  • Bosworth, Clifford Edmund. "Khwarazm." The Encyclopedia of Islam, Volume IV. New Ed. Leiden: E. J. Brill, 1978. ISBN 90-04-05745-5
  • DeWeese, Devin A. Islamization and Native Religion in the Golden Horde. Pennsylvania State University Press, 1994. ISBN 0-271-01073-8
  • Hildinger, Erik. Warriors of the Steppe: A Military History of Central Asia, 500 B.C. to 1700 A.D. United States: Da Capo Press, 1997.
  • Manz, Beatrice Forbes. The Rise and Rule of Tamberlane. Cambridge University Press: Cambridge, 1989. ISBN 0-521-63384-2