دگرسنجی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دگرسنجه‌ها (به انگلیسی: Altmetrics) که از ترکیب دو واژهٔ دیگر به صورت altmetrics = alternative + metrice ایجاد شده است و منظور از آن سنجش از طریق سنجه‌های جایگزین و غیر متداول می‌باشد. در حال حاضر برخی از ناشران مجلات مؤسسات علمی با ایجاد وب‌گاه‌هایی به جمع‌آوری این نوع سنجه‌ها جهت ارزیابی مقالات، بخصوص مقالات جدید که استنادهای دریافتی آنها مشخص کننده وضعیت علمی آنها نیست می‌پردازند.

اتکا علم سنجی فقط به شاخص‌های مبتنی بر تعداد استنادی‌های دریافتی باعث بروز برخی معایب معضلات و کمبودها گردید از این رو متخصصین علم اطلاعات بر آن شدند تا با خلق سنجه‌های جدید برای حل این مشکلات راه‌کارهای مناسبی یابند. اصطلاح دگر سنجه‌ها در سال ۲۰۱۰ به عنوان یک سطح از سنجه‌های مقالات پیشنهاد شد از اواخر سال ۲۰۱۱ مبحث کاربرد دگرسنجه‌ها شکل جدی‌تری به خود گرفت. اگر چه این سنجه‌ها برای سنجش مقالات ارائه شده است ولی می‌توان از آنها در سنجش افراد، کتاب‌ها، مجموعه داده‌ها، سخنرانی‌ها، فیلم‌ها، صفحات وب و غیره استفاده کرد. دگر سنجه‌ها فقط استنادها را در نظر نمی‌گیرند بلکه جنبه‌های دیگر اثرگذاری اثر را مانند بارگیری‌ها، مشاهده مقاله، ذکر در رسانه‌های اجتماعی ورسانه‌های خبری و... را نیز در سنجش دخیل می‌کند.

ضرورت دگر سنجه‌ها[ویرایش]

وب اجتماعی با تاثیرگذاری در ارتباطات افراد جوامع مختلف باعث ایجاد ارتباطات جدید پژوهشی بین محققان شده است. از سوی سنجش تاثیر گذاری این ارتباطات جدید پژوهشی به وسیله سنجه‌های سنتی استنادی امکان‌پذیر نیست. ازسوی دیگر سنجه‌های استنادی برای سنجش محیط سنتی نیز معایب بسیاری دارند. از این رو خلق دگرسنجه‌ها یاسنجه‌های مکمل به نظر ضروری می‌رسد. سنجه‌های که علاوه برسنجش تاثیرگذاری همه انواع ارتباطات پژوهشی معایب سنجه‌های استنادی سنتی را نیز نداشته باشد. منابع مختلف بسیاری به عنوان دگرسنجه‌ها برای اندازه‌گیری تاثیرگذاری تولیدات پژوهشی هدف گذاری شده‌اند. ازقبیل استنادها یادشت‌های سند، ویکی‌پدیا، تویتر، فیسبوک و شبکه‌های اجتماعی دیگریا تعداد بارهای خوانده شدن سند درسیستم‌های مدیریت استنادهای اجتماعی و بوک مارک‌ها.

مزایای دگر سنجه‌ها[ویرایش]

  • سرعت (جواب دهی در زمان کم): در پایگاههای استنادی تمامی شاخص متکی بر تعداد استنادهای دریافتی است (JIF ،H، G میانگین استناد برای هر سند، تعداد استناد برای هر نویسنده و...) تجربه نشان می‌دهد دریافت استنادها توسط مقالات پرسه زمان بری می‌باشد وبه طور متوسط ۲سال وقت لازم است که استنادهای یک مقاله کامل گردد.(در رشته فیزیک نصف استنادهای دریافتی برای هر مقاله ۵سال وقت لازم دارد) اما برای یک مقاله در عرض یک هفته وگاهی اوقات دو روز صدها پدیده دگر سنجی روی می‌دهد این اتفاق مزیت بسیار بزرگی برای سازمان‌ها وحتی مجلات برای ارزیابی مقالات خود در کوتاه مدت به حساب می‌آید. از طرف دیگر سرعت ارتباطات پژوهشی در محیط وب به صورت تصاعدی در حال رشد است. به طوریکه در آینده استنادهای سنتی به هیج وجه جواب گوی سنجش تاثیر این ارتباطات نخواهد بود.
  • تحلیل استنادی در دهه ۱۹۶۰میلادی یعنی زمانی که هنوز از دنیای دیجیتال خبری نبودشکل گرفت بنابراین تحلیل‌های استنادی مبتنی بر استنادهای متنی می‌باشند. از سوی دیگر با ایجاد وگسترش دنیای دیجیتال بخش عظیمی از ارتباطات پژوهشی در این محیط بخصوص وب صورت می‌گیرد حال آنکه سنجش تاثیرگذاری این پژوهش‌ها با شاخص‌های سنتی امکان‌پذیر نیست اما دگرسنجه‌ها به علت تنوع در سنجه‌ها وماهیت دیجیتالی از پس این کار برمی آیند. وقتی یک پژوهشگر به یک مقاله مراجعه می‌کند برای ارزیابی مقالات جاری آن مجله هیچ شاخص معتبری در دست ندارد به ناچار از ضریب تاثیر گذاری آن مجله (JIF) برای ارزیابی استفاده می‌نماید. اما همه ما می‌دانیم که تمام مقالات یک مجله (هرچند معتبر) دارای ارزش یکسانی نمی‌باشند بسیار دیده شده است که یک مقاله کم ارزش در یک مجله معتبر چاپ شده باشد دگرسنجه دراین شرایط اهمیت خود را به رخ می‌کشند با توجه به اینکه رخدادهای دگر سنجی در مدت زمان بسیار کوتاه رخ می‌دهند سنجش مقالات جاری وغیر جاری برای دگرسنجه‌ها یکسان است.
  • سنجش وسیعتر تاثیر گذاری پژوهش‌ها: در پژوهشی که در سال ۲۰۱۰صورت گرفت معلوم شد که فقط۳۰ در صد تاثیر گذاری پژوهش‌ها توسط استنادها مورد سنجش قرار می‌گیرد[۲] دلایل فراوانی برای این امر وجود دارد اصلی ترین دلیل این است که پژوهشگران سعی دارند آثار اصلی را مورد استناد قرار دهند وتاثیر گذاری غیر رسمی پژوهش‌ها همواره نادیده می‌گیرند وکمتر به منابعی چون اخبار، ویکی‌ها، مقالات چاپ نشده، وبلاگ‌ها، مقالات عمومی و.. استناد می‌کنند ولی تنوع دگرسنجه باعث سنجش تک تک این موارد می‌شود. به قولی علاوه بر تعداد استنادها به هر چهار مقوله تاثیر گذاری (۱. تعداد بارهای استفاده ۲. تعداد بارگیری ۳. رخدادها یا ذکرها ۴. حضور در رسانه هااجتماعی) نیز می‌پردازند.

منابع[ویرایش]

  • محمدیان، سجاد و مژده سلاجقه.(۱۳۹۲). مروری بر دگر سنجه‌ها. نخستین کنفراس ملی کتابخانه و مردم. پاییز۹۲. ایران. کرمان
  • Altmetrics (n.d.). HLWIKI International
  • Thelwall, M. , Haustein, S. , Larivière, V. & Sugimoto, C. (in press). Do altmetrics work? Twitter and ten other candidates. PLoS ONE.

پیوند به بیرون[ویرایش]