چکیده (کتابداری)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

چکیده خلاصه‌ای از یک مقاله تحقیقاتی، پایان نامه، بررسی، جریان کنفرانس و یا هر گونه تجزیه و تحلیل موضوع خاص است. و اغلب استفاده می‌شود که به خواننده کمک کند تا به سرعت، هدف مقاله را دریابد. و هنگامی که استفاده می‌شود، چکیده همیشه در ابتدای یک نسخه خطی ظاهر می‌شود و به عنوان نقطه ورود برای هر مقاله علمی و یا درخواست حق ثبت اختراع می‌باشد. چکیده و نمایه سازی خدماتی برای رشته‌های مختلف علمی، در تدوین بدنه‌ای از ادبیات برای آن موضوع خاص فراهم می‌کند.
چکیده یا خلاصه شرایط در برخی از نشریات استفاده می‌شود. اما باید اذعان کرد که در گزارش مدیریتی، یک خلاصه مجری معمولاً اطلاعات بیشتری را نسبت به چکیده دربر می‌گیرد[۱].

تاریخچه چکیده نویسی[ویرایش]

برای اولین بار درپنج ژوئیه 1665م در قرن 17 تهیه چكیده نامه به صورت سازمان یافته در فرانسه به اجرا در آمد. در این سال فردی بنام دنیس دوسالو(Dennis dessalo ) نشریه ای بنام ( Le Journal Des Scavans )اسكاونس رادر پاریس منتشر كرد. این نشریه یك مجله هفتگی بود. در طول مدت كوتاهی كه "سالو" سر دبیر آن بود؛ مجله دشمنان زیادی پیدا كرد. زیرا چكیده های چاپ شده در آن، اغلب چكیده های انتقادی بود. حتی احكام و تصویب نامه های پاپ نیز، چكیده می شد و مورد انتقاد قرار می گرفت. بعد از سه ماه "سالو" از سر دبیری آن بر كنار شد. سر دبیر جدید آن"گالویز" نام داشت. او كمتر انتقاد می كرد و در عین حال كمی هم كند بود و گاه گاهی مجله را انتشار می داد. بزودی او هم كنار رفت و سر دبیرهایی بعدی آن را تا به امروز ادامه دادند. این مجله اكنون یك مجله علمی است و جزو انتشارات" ردیف اول" محسوب می شود و نه یك مجله چكیده، در حقیقت اسكاونس به عنوان الگویی برای سایر نشریات چكیده مورد استفاده قرار گرفت.

هدف و محدودیت ها[ویرایش]

یک چکیده ممکن است به عنوان یک نهاد مستقل به جای یک مقاله کامل عمل کند. به عنوان مثال یک چکیده توسط بسیاری از سازمان‌ها به عنوان مبنایی برای انتخاب پژوهش استفاده می‌شود که در آن صورت هدف او برای ارائه در شکل‌هایی از پوستر، پلت فرم یاارائه کارگاه در یک کنفرانس علمی می‌باشد.
بیشتر موتورهای جستجو که پایگاه‌های ادبیات را جستجو می‌کنند چکیده‌ها را بیشتر از متن کامل مقالات فراهم می‌کنند. متون کامل مقالات علمی اغلب باید به دلیل کپی رایت و یا هزینه‌های ناشر خریداری شود و در نتیجه می‌توان گفت که چکیده یک نقطه فروش قابل توجه برای چاپ و یا فرم‌های الکترونیکی متن کامل می‌باشد[۱].

انواع چکیده[ویرایش]

  • Ÿاز لحاظ لحن: چکیده تمام نما، راهنما، تلفیقی.
  • از لحاظ حجم: تلگرافی، عنوانی، معمولی.
  • از لحاظ گرایش: عام، سوگرفته.
  • از لحاظ تهیه کننده: مولف، حرفه‌ای.
  • از لحاظ شیوه تهیه: دستی، ماشینی (حری، ۱۳۸۱).
  • Ÿانواع دیگر: برهیخته، انتقادی، گفته راهنما، آماری، نکات برجسته، عنوان محتوی نما، گزارمانی (گزاره‌ای)، کدشده.

طول چکیده[ویرایش]

گرچه نکته مشترک تمامی تعاریفی که از چکیده ارائه شده است تاکید بر اختصار و کوتاهی آن است، اما درمورد طول یا حجم چکیده نظرات مختلفی وجود دارد. برخی معتقدند چکیده نباید از ۱۰۰ واژه تجاوز کند و برخی دیگر حد نهایی طول چکیده را ۲۵۰ واژه دانسته‌اند. برخی صاحب نظران، طول چکیده را متناسب با طول متن اصلی می دانند و اصرار بیش از حد بر هرچه کوتاه کردن چکیده را روا نمی‌دانند و معتقدند این امر موجب می‌شود چکیده نویس به تعمیم و کلی گویی بپردازد (مساوات، ۱۳۶۴). البته، دراین صورت نیز، به لحاظ تاکید بر اختصار، تاکید می‌شود که طول چکیده نباید نهایتاً از یک دهم طول نوشته تجاوز کند. رویکرد دیگری که به طول چکیده وجود دارد ایجاد ارتباط بین طول چکیده و نوع چکیده است. مهدوی (۱۳۶۷) طول متوسط چکیده تمام نما را ۱۵۰ تا ۲۵۰ کلمه و طول متوسط چکیده راهنما را ۷۵ تا ۱۵۰ کلمه می داند. کیلبورن (۱۹۹۸) طول چکیده توصیفی یا راهنما را حداکثر ۱۰۰ و چکیده تمام نما را ده در صد طول مقاله یا کمتر از آن برمی شمارد. لنکستر (۱۹۹۱)، علاوه بر طول متن اصلی و نوع چکیده، به عوامل دیگری نیز چون پیچیدگی موضوع، تنوع موضوع، دسترس پذیری، هزینه و هدف اشاره می‌کند (بوری،۱۳۸۵، ص ۲۴۳ و ۲۴۴).

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • http://en.wikipedia.org/wiki/Abstract_(summary)
  • مساوات، جلال (۱۳۶۴)، "نکاتی چند درباره چکیده و چکیده نویسی"، اطلاع رسانی، نشریه فنی مرکز اسناد و مدارک علمی ایران، دوره ۹، شماره ۱و ۲.
  • بوری، علی اکبر (۱۳۸۵)، "چکیده و چکیده نویسی"، فصل نامه تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی، پاییز و زمستان - شماره ۱۱ و ۱۲، ص ۲۳۸-۲۵۴.