دودج

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

دودِج یا دو دژ در بخش مرکزی شیراز شهرستان شیراز در استان فارس.

دودج، نام یکی از دهستانهای پنجگانه بخش مرکزی شهرستان شیراز. حدود و مشخصات آن به قرار زیر است : از شمال : ارتفاعات کدوان و کربال . از خاور: کوههای خرامه . از جنوب : ارتفاعات کفترک و گشنکان . از باختر: کوه بمووتنگ قراولخانه . این دهستان در شمال خاوری بخش واقع و آب مشروب و زراعتی آن از قنات و چشمه است . از ۱۱ آبادی تشکیل شده و نفوس آن در حدود ۸۲۰۰ تن و قراء مهم آن عبارتند از: بردج، دودج، داریان، کوشک مولا، دیندارلو، تربر. مرکز دهستان قصبه بردج است و شوسه خرامه به نی ریز از وسط دهستان کشیده شده است.[۱]

روستای دودج واقع در بحش مرکزی شیراز هفت فرسنگی(تعبیر قدیم هفت فرسنگ است و الان نزدیک به ۴۲ کیلومتر است) شرق شیراز (در مسیر جاده شیراز - خرامه) واقع شده که دارای قدمت تاریخی بیش از هزار سال است. نام دودج در نقشه‌های قدیمی ایران و در نرم‌افزارهای جغرافیایی مهم جهان به اسم دودج یا دوده (که تعبیر عامه مردم منطقه است) مشخص گردیده است. روستای دودج از سمت جنوب به کوه، سمت غرب دشت زی خوان و از سمت شمال و غرب دشت دودج منتهی می‌گردد. چندین تپه تاریخی در اطراف روستا وجود دارد که هنوز مورد بررسی باستان‌شناسی قرار نگرفته و به نامهای تل دز، تل گبر، شیر سرخ و... معروف است که این تپه‌ها محل زندگی بوده و آثار ظروف و وسایل اولیه زندگی روی این تپه‌ها قابل مشاهده است و نشان از قدمت بیش از هزار سال می‌باشد. یکی دیگر از آثار تاریحی بقعه امامزاده ابراهیم، از نوادگان حضرت موسی ابن جعفر که در ضلع جنوبی روستا واقع شده است. امامزاده ابراهیم در حدود سال ۲۵۶ هـ.ق در زمانی که احمد ابن موسی (شاه چراغ) از مدینه عازم طوس بوده است به دست حاکم وقت مطلق خان شهید گردیده است. این امام بزرگوار یکی از همراهان احمد ابن موسی بوده است که مردم این منطقه ارادت خاصی به این امام دارند.

شغل اصلی مردم این روستا کشاورزی و دامداری بوده و هست. رشته قناتی واقع در جنوب روستا که از شرق به غرب منتهی می‌شده و دارای آب فراوانی بوده است رونق کشاورزی و دامداری در این منطقه را به حد بالایی رسانده بود که به علت استفاده نا صحیح و غیراصولی این رشته قنات که خروجی آب آن در پایین بقعه امامزاده ابراهیم بوده است در سال ۱۳۴۲ هـ ش خشک شده که مخروبه‌هایی از رشته قناتها هنوز باقی است. رشته قنات دیگری در کوههای جنوبی روستا در راستای جنوب (کوه روچه) به شمال (کوه زی خوان) واقع شده که دشت سرسبز و پربار سمت شرق روستا آبیاری می‌شده که هنوز این رشته قنات باقی است و محل تفریح و کوه نوردی است. دشت سمت شرق روستا به اسم زی خوان به معنی سفره گسترده یا پربار و دشت قسمت شمالی و غرب به زمینهای دودج معروف است. مهمترین اثر تاریخی روستا، قلعه دودج می‌باشد که در حدود ۱۰ هکتار وسعت و دارای ۹ برج و دو درب ورودی بوده و دو برج در بیرون قلعه که هر دو سمت شرق روستا در دشت زی خوان (چاه برجی، برج حاجی آقا) جهت امنیت بیشتر روستا احداث گردیده بودند و برجی دیگر در دشت دودج، قسمت غرب دودج (برج فصیحی) نیز وجود داشته که متأسفانه تمامی این آثار یا به کل از بین رفته یا فقط مقداری خاک از آنها باقی است. قلعه هنوز مسکونی است و دو برج در قسمت شمالی، یک برج شمال شرق و یک برج جنوب غرب به صورت خشت و گل هنوز پابرجاست و یک برج در قسمت شمال غرب که معروف به برج پاسگاه است به صورت سیمانی بازسازی شده است. این قلعه دارای صاحب بوده است و اشخاصی به نامهای قوام الملک، قوام جعفرخان فصیحی، قوامی شازده صاحبان این قلعه بودند که توسط کدخدا اداره می‌شده است. دیگر اثر تاریخی که باعث رونق و مهم تلقی شدن روستا از نظر جغرافیایی می‌شده راه ارتباطی روستا با شیراز که در قدیم به راه خیرآبادی معروف بوده و هنوز مورد استفاده است، از روستا عبور می‌کرده و راه ارتباطی شیراز - خرامه - سیرجان بوده است. از آثار دیگر این روستا که در نوع خود جالب نیز هست، آسیاب آبی که در تنگه زی خوان و در مسیر آب رشته قنات زی خوان است و با آب از بالای این ساختمان مخروبه که اثر کمی از آن باقی است به پایین می ریخته و با استفاده از توربینهایی سنگ آسیاب می چرخیده و مردم گندمهای خود را به آرد تبدیل می‌کرده اند.

از جمله آثار تاریخی این روستا، مقبره امامزاده ابراهیم است که در دامنه کوه قرار دارد. قبرستان این امامزاده نیز از آثار تاریخی بسیار ارزنده این روستا به حساب می آید. متأسفانه درسالهای اخیر در پی تاراج میراث فرهنگی روستا دهها سنگ قبر با قدمت بیش از ۷۰۰ سال از قبرستان اطراف امامزاده به سرقت رفته است. این سنگ قبرها شامل سنگ قبرهای تخت و دهها شیر سنگی است که توسط تاراج گران میراث فرهنگی به سرقت رفته و به صورت مخفیانه یا به خارج منتقل شده و یا اکنون در ورودی‌های باغات و منازل افراد متمول در مناطق مختلف کشور قرارگرفته است.

محله دودج[ویرایش]

محله ای با همین نام ( دودج ) در ۲۵ کیلومتری شمال شهرستان شیراز قراردارد که جزء شهر زرگان محسوب می‌شود و امروزه از محله های آباد آن منطقه است. محله دودج زرگان، در سالهای گذشته از رشد خوبی برخوردار بوده است. این روستا دارای یک قلعه باستانی بوده که هم اکنون از بین رفته است. دودج دارای مردمانی خون گرم و مهمان پذیر است. در حال حاضر خانوادهای محمدی.روستا.گلچین.قاسمی خواه.اکثر جمعیت این محل را تشکیل میدهند. محله دودج مدفن دو اماز زاده مطهر به نام های سید محمد و سید ابراهیم است. این محله. محله ای شهید پرور است و 16 شهید والا مقام را به انقلاب تقدیم نموده است.

قلعه دودج[ویرایش]

این قلعه تا سال ۱۳۵۷ (انقلاب ایران (۱۳۵۷) ایران) همچنان ابهت و شکوه خود را حفظ کرد، تا اینکه برخی افراد سودجو برای تصرف زمین‌های اطراف و آن را ویران و مردم را به زندگی و خانه سازی در بیرون قلعه تشویق نمودند. تعداد اندکی از مردم تنها توانستند قسمتی از آن را حفظ کنند.[نیازمند منبع]

بنای تاریخی قلعه دودج که رو به نابودی است از معدود بناهای خشت و گل بازمانده از دوره سلجوقی است. که در ارتفاع ۱۶۹۶ متری از سطح دریا در۴۲ کیلومتری شمال شرق شیراز (شیراز - خرامه) واقع شده، برجی مربعی شکل به طول ۲۶۰ متر و چهار برج در اطراف که در ضلع جنوبی و شمالی دو درب ورودی بزرگ قرار داشته و دو طرف هر درب برج بوده و یک برج هم در وسط ضلع شرقی که هر برجی به ارتفاع ۱۰ متر و قظر تقریبی ۵ متر بوده است(در مجموع ۹ برج). دیواره‌های قلعه از گِل و به عرض ۵/۱ متر که گِل آن از اطراف قلعه برداشته و دورتادور قلعه خندق ایجاد شده و دیوارها از پایین به بالا عرض کمتری دارد. روی سر دیوارها از نِی و چوب به صورت کامل پوشیده شده که از خطر فرسودگی در برابر باران جلوگیری نماید. درب جنوبی قلعه در مسیر راه شیراز-سیرجان بوده که در آن قسمت قهوه خانه و کاروانسرای کوچکی برای استراحت مسافران راه احداث شده بوده، خانه‌های داخل قلعه کوچک به هم نزدیک و از جنس خشت و گِل بوده است. اکثر خانه‌ها دو طبق بوده و از راه پشت بام به هم مربوط بوده اند. کوچه‌ها باریک و با عرض نزدیک به ۵/۱تا ۲ متر بوده و دسترسی به قلعه و فتح آن بسیار مشکل. درون قلعه، نزدیک به درب ضلع جنوبی حمامی عمومی (که آثار آن هنوز پابرجاست) به صورت گود و خزینه وجود دارد. آب مصرفی هر خانه از چاه‌هایی که در حیاط داشته اند بدست می‌آمده است.[نیازمند منبع]

پانویس[ویرایش]

  1. فرهنگ جغرافیایی ایران ج ۷