جم (شهر)

جم
کشور	ایران
استان	بوشهر
شهرستان	جم
بخش	مرکزی
مردم
جمعیت	۱۰۸۰۹ نفر
زبان‌ گفتاری	فارسی
مذهب	اسلام (شیعه و سنى)
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا	۷۰۰ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه	۲۳ درجه
میانگین بارش سالانه	۳۰۸ میلی‌متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی	۰۷۷۲
جم روی نقشه ایران °۵۲٫۳۲۷۷۴۲شرقی °۲۷٫۸۲۴۰۸۵شمالی / ۵۲٫۳۲۷۷۴۲;۲۷٫۸۲۴۰۸۵

شهر جم مرکز شهرستان جم در استان بوشهر در جنوب ایران است. این شهر یکی از شهرهای آباد استان بوشهر است که در فاصلهٔ ۲۶۵ کیلومتری با مرکز استان قرار دارد. این شهر در مقایسه با بیشتر شهرهای استان بوشهر، آب و هوایی معتدل تر دارد، ارتفاع این شهر از سطح دریا حدود ۷۰۰ الی ۸۰۰ متر است. همچنین فاصله این شهر تا خلیج فارس ۲۵ کیلومتر می‌باشد.

براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ جمعیت شهر جم ۱۰۸۰۹ نفر است.

آب و هوای شهر جم

این منطقه در 65 کیلومتری منطقه عسلویه همراه با آلاینده‌های محیطی است. شهر جم در منطقه‌ای کوهستانی با درجه حرارت متوسط ۲۳ درجه سانتیگراد (۸ درجه کمتر از عسلویه) از خنکترین شهرهای استان بوشهر است. رطوبت نسبی آن ۳۴ الی ۵۱ درصد (۴۰ درصد پائین تر از عسلویه) و میزان بارندگی آن ۳۰۸ میلیمتر در سال است. دارای وزش بادهای منطقه‌ای مناسبی است.

اقتصاد

وجود منابع کاری فراوان و پیشرفتهای اقتصادی در این منطقه جم را به یک شهرستان مهاجر پذیر تبدیل کرده است که نتیجه آن ورود فرهنگ‌های گوناگون به این منطقه است. از ویژگی های اقتصادی جم:

1. توسعه مراکز فرهنگی، آموزشی، ورزشی و رفاهی در منطقه و بالا رفتن سطح سواد مردم.
2. پتانسیل گسترش مراکز اقتصادی در بخش‌های کشاورزی، صنعتی و خدماتی.
3. اشتغال ۴۲۰۰۰ نفر بصورت مستقیم و غیر مستقیم و بالا رفتن سطح معیشتی و درآمدی مردم منطقه و شهرهای همجوار.
4. قرار گرفتن پالایشگاه گاز فجر جم در این شهرستان که بزرگترین پالایشگاه گاز خاورمیانه و دومین پالایشگاه بزرگ گاز در جهان می‌باشد.
5. جم در استان بوشهر از جهت کشت انواع مرکبات و گونه های دیگر گیاهی و درختی کم‌نظیر است.
6. دارای منابع گاز و آب در بطن کوههای همجوار.

راههای ارتباطی

این شهر از یک طرف به شهر فیروزآباد از توابع استان فارس و سپس به شیراز (مسافت تا شیراز 300 کیلومتر) متصل است. از طرف دیگر از طریق اتوبان ۴ خطه جم - عسلویه به منطقه عسلویه قطب اقصادی انرژی ایران متصل گردیده است. و به ارتباط راه هوائی (فرودگاه) نیز دسترسی دارد.

تاریخ جم

رضا طاهری از پژوهشگران تاریخ و جغرافیای خلیج فارس پیشنیه جم را در سه دوره بررسی می‌کند.

دوره ایلامی و هخامنشی تا ساسانیان، دوره اسلامی قرن‌های اولیه هجری قمری، دروه قاجار. و معتقد است جم علاوه بر دوران درخشان تاریخی قبل از اسلام از پیشینه بسیار صنعتی و کشاورزی در دوران اسلامی و به خصوص سال‌های شکوفایی تمدن بازرگانی و دریانوردی سیراف برخوردار است. در این دوره که آثار زیادی از آن باقی‌مانده است کشاورزی، صنعت قنات و کاریزکنی و حجاری و کوزه‌گری از رونق بالایی دارد. جم مهمترین پشتیبان صنعتی و کشاورزی مردمان ثروتمند و بازرگان سیرافی بود و علاوه بر تامین مایحتاج آب و خوراک سیرافیان، محل زندگی تابستانه خانواده‌های سیرافی بود.

از نواحی یهودی نشین جم می توان روستاهای چاهه، بهر باغ، بهر مناره و زیبامکان را نام برد که بر اساس شواهد، قبرستان معروف آنها و مناره های بلند آنها نیز در این نواحی وجود داشته که تا کنون نیز قسمت هایی از آن ها پابرجا مانده‌اند.

هنر اصلی مردم این ناحیه کوزه گری بوده است که در هنگام کاوشگری در هر یک از این نواحی می توان نمونه هایی از آن را دید. وجودنقش های گوناگون و با رنگها و طرح های پیچیده بر روی آثار باقی‌مانده از این مردمان، نشان دهنده‌ی پیشرفت چشمگیر هنر کوزه گری در اعصار گذشته‌ی تاریخ جم است.

رضا طاهری در کتاب از مروارید تا نفت در ذکر وجه تسمیه پدری و تل چگاسه می نویسد: پوزپدري در جم از نقاط ديدني جغرافياي تاريخي ايران مي‏ باشد. پدري احتمالا از كلمه پد + ري يا پادري به معناي محافظ شهر سلطنتي مي‏ باشد. پاد حفاظت كننده و ري و راگا و راگس نيز شهر سلطنتي معنا مي ‏دهد. از جمله نام‏ هاي زيباي ديگر كوه ‏هاي جم مي‏ توان به تل چگاسه اشاره كرد كه امروزه بام جم خوانده مي‏ شود. گاث يا گات یاگاثه در ادبيات كهن ايراني به معناي سرود مي باشد. گاس همان لغت پهلوي «گاه» است که به سين ختم مي‏ شده بمعني تخت و سرير و مراد «مملکت السرير» است که دولتي مستقل بود و در قفقاز شمالي و مقابله آن با زنگ و مترادف بودن با روم مناسب است. در پارسي باستان گاثو بمعني جا و مکان و تخت آمده، در اوستا گاتو بمعني جا و تخت، در پهلوي گاس در هندي باستان گاتو آمده است. ذيل «گاه» با این همه به گمان نگارنده چگاثه از چكاد يا چكاث و چگاث وچگاس ساخته شده‏ است به معناي قله يا بلندي و تَل نيز به معناي تپه مي‏ باشد و روي هم رفته تل چگاسه به معناي تپه‏ ي بلند است.

دین

با وجود اینکه جم در ناحیه‌ای میان شهرستان‌های سنی نشین جنوب استان فارس و بوشهر واقع شده‌است ولی مردم بومی این شهرستان، عمدتاً شیعه هستند، با این همه در میان شهرک نشینان جمعیت چندی از اقلیت‌های زرتشتی، مسیحی و یهودی و نیز اهل سنت زندگی می‌کنند. در سالهای نه چندان دوری نیز یهودیان بسیاری در جم زندگی می‌کرده‌اند که چند سال پیش به طور گروهی به اسراییل مهاجرت کردند.

نژاد و زبان

تقریباً همهٔ نژادهای ایرانی در شهر جم وجود دارد ولی مردم بومی این شهر اکثراً فارس، و فارس-بختیاری هستند. گویش جمی نام گویش مردم این منطقه می‌باشد. این گویش در ادامهٔ زبان پهلوی رایج در مناطق جنوبی ایران می‌باشد. باقی‌ماندن واج /v/ در این گویش و عدم تبدیل آن به /b/ یکی از ویژگی‌های آوایی این گویش می‌باشد. واژگان و اصطلاحات کشاورزی و دامداری در این گویش کاملاً متفاوت از فارسی معیار است. یکی از لهجه‌های روان و اصیل زبان فارسی در این منطقه رواج دارد که دارای ویژگی هایی تقریباً منحصربه‌فرد است به عنوان نمونه می‌توان از تلفظ صدای (آ) در کلمات ((خانه، شانه، لانه، باران و...)) یاد کرد نمونهٔ دیگر مربوط به کار برد شناسه‌های ((مان، تان، شان)) به صورت کامل است یعنی در صحبت‌های روزمره مردم ترکیبات صحیح و کاملی همچون ((خانه‌مان، پولتان، خودشان و...)) بدون تبدیل الف به (و) - که در بیشتر لهجه‌های کشورمان رایج است به وفور به کار می‌رود.

نقاط دیدنی

کوه پدری -کنارشی- باغ‌های لیمو و زیتون - پیر بی‌بی بانو - پیر بیراهه آبگرمک(امامزاده جعفر)(باغها و آبشارهای زیبا) - جنگل گلوبردکان ریز (یک جنگل انبوه با رودی نسبتاً دائمی که از میان آن می‌گذرد. که در شمالی‌ترین قسمت ریز قرار دارد) - مناظر زیبای گود لح (چشم‌اندازهایی زیبا در پشت کوه‌های بهرباغ و علی‌آباد) - حمام قاجاریه - آسیاب علی‌آباد (طاحونهٔ حاجی مظفر) - رشته قنات قره چناق - تنگ حنا - بنو تنگمان - طاقو - حنوط - باغ پدری - سی‌سواران - باغ‌های بیدخوار، نرگسی، بیدبلند، کوری، منظر، حاجی آباد، صیدی، پهگو، فرامرزی، انارستان و دیگر روستاهای زیبای جم و ریز - مناطق باستانی دایو و گلوقلات (گیر کلات) - پیر گلدسته - سد و گورستان تاریخی و باغهای روستای غربه - بناهای تاریخی روستای حرمیک-رشته قنات قدیمی روستاهای تشان ودرهبان زیارتگاه کوهستانی قدمگاه و دره زیبای مجاور روستای دره پلنگی, مناظر سر سبز کوهچر و باغ های زیبای این روستا و همچنین ارامگاه مقدس پیر سر کمر که در ناحیه روستای بهر باغ قرارد دارد را میتوان نام برد

عالمان برجسته

• آیت‌الله فاضل جمی: ازآثار وی که به یادگار مانده کتاب منشات فاضل می‌باشد. آرامگاه وی در مسجد حاج شیخ شهر جم است.

دانشگاه های شهر

• دانشکده فنی و مهندسی جم
• دانشگاه پیام نور جم
• دانشگاه آزاد اسلامی جم

منابع

• درگاه ملی آمار
• محمد صدیق، عبدالرزاق، «صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس»، چاپ اول، شارجه: چاپ خانه المعارف، ۱۹۹۳ میلادی به (عربی).
• رضا طاهری ، «از مروارید تا نفت/ تاریخ خلیج فارس »، چاپ اول، داستان سرا.