ترکیب‌بندی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نمونه‌ای از هنر ترکیب بندی

ترکیب‌بندی (به انگلیسی: Composition) در هنرهای گوناگون به معنای تنظیم جایگاه اجزای اثر است که هنرمند برای ایجاد وحدت و تناسب بین بخش‌های مختلف اثر خود به کار می‌برد. برای مثال ترکیب‌بندی یک شهر، یک اثر معماری، یک اثر موسیقایی، شعر و داستان، و آثار نقاشی و عکاسی دارای ترکیب‌بندی ویژه‌ای هستند که هنرمند برگزیده‌است. تعادل،[۱] تقارن و ریتم از عواملی هستند که در کمپوزیسیون به آنها توجه می‌شود.[۲]

اصول ترکیب‌بندی[ویرایش]

نسبت‌ها، مفاهیم و تعاریفی هستند که در بیشتر هنرهای تجسمی با رعایت آن‌ها به چشم نوازی اثر افزوده می‌شود. این چشم نوازی نسبی است یعنی ممکن است در نظر همه چشم نواز محسوب نشود. دانستن این اصول و استفاده آگاهانه از آن‌ها می‌تواند به زیبایی بصری عکس کمک کند.

برای مثال: نسبت‌های طلایی در مستطیل، قانون دو سوم‌ها، فضای منفی، تقارن نامتقارن و...


جای دادن منطقی عناصر تجسمی در فضای مورد نظر ، در سطح دو بعدی یا سه بعدی ترکیب بندی یا کمپوزیون می گویند.ترکیب بندی تحت قواعد و اصول معین و محاسبات دقیق انجام می گردد و بین عناصر تصویری ارتباط ، پیوند و روابط منطقی ایجاد می کند.

نظم و ترتیب دادن، برنامه ریزی کردن بین عناصر تصویری، منسجم نمودن قسمت ها با هم ،ترکیب کردن و کنار هم قرار دادن آنها ، ساختار و سازماندهی عناصر تجسمی و هماهنگ کردن همه ی اجزا با هم ، مفهوم ترکیب را مشخص می کند.


مفهوم ترکیب بندی یا کمپوزیسیون با مفاهیم دیگر از جمله: COMPOSITION، Formation، ارتباط و مطابقت دارد که هر کدام به نحوی به در خلاقیت تجسمی مصداق پیدا می کند Structure Accord

اصطلاح ترکیب در همه ی هنرها به خصوص هنرهای تجسمی بکار می رود .مانند ترکیب موسیقی یا ترکیب نقوش هندسی و غیر هندسی.ترکیب شکل های انتزاعی ترکیب یک فیلم سینمایی و به طور کلی ترکیب یک اثر هنری


شکل ها نسبت به فضایی که اشغال می کنندجلوه های متفاوتی به خود می گیرند و در اثر نیرو های بصری ناشی از شکل وزمینه مفهوم جداگانه بدست می آورند.

هر شکل ثابت ، مثلا یک دایره ، در داخل مربع ،مربع مستطیل ، لوزی و حتی دایره جلوه های متغیر به خود می گیردو خصوصیات تصویری آن متغر می شود.

بدین ترتیب هر شکل و نقشی نسبت به فضا و شکل اطراف جلوه و معنای خاص پیدا می کند که ناشی از نیروهای بصری است در نتیجه هر واحد بصری موقعیت فضایی و جلوه و نمود خود را به واسطه روابط فعال و متقابل واحدهای تصویری پیرامون خود کسب می کند و نیروهای تصویری که از جهات مختلف ، راست و چپ، بالا و ایین ، جلو و عقب بر آن اثر می گذارندموقعیت فضایی آنرا ایجاد می کنند علاوه بر آن رنگ با ارزش های تصویری خاص خود که دائماٌ تحت تاثیر و دگرگونی شرایط فضایی و تابش نور می باشد ، و بافت نیز به صورت موثر در مشخص کردن موقعیت فضایی و کیفیات بصری عناصر تصویری موثر هستند.


ترکیب بندی با تشابه[ویرایش]

اگر در ترکیبی شکل،اندازه،رنگ یا بافت فرم های واحد کمی تغییر کند این فرم ها دیگر قسمتی از یک ساختار تکرار محض نیستند،بلکه با تشابه بیشتر و به صورت آزاد تری به یک دیگر مربوط می شود.

تشابه می تواند چگونگی استقرار فرم های واحد را نشان دهد. ترتیب استقرار مشابه فرم های واحد ممکن است به یک ساختار تکرار،شعاعی یا تغییر تدریجی شببه شود.

ترکیب بندی با تمرکز[ویرایش]

اجتماع فرم‌های واحد در نواحی خاصی از ترکیب (تمرکز) نامیده می‌شود. تمرکز حرکاتی موزون ایجاد می‌کند و اغلب یک مرکز توجه اصلی و تعدادی مرکز فرعی به وجود می‌آورد.

تمرکز پدیده‌های طبیعی را نیز تداعی می‌کند، مانند ابرهای زود گذر، پاشیده شدن آب، ریزش برگ‌ها و مهاجرت پرندگان.[۳]

ترکیب در طراحی سنتی ایران[ویرایش]

مقصود از ترکیب کنار هم چیدن عناصر، و در مورد هنر نقش‌هایی است که در نهایت وحدت ایجاد کند. یگانگی، هدف شکل و محتوای ترکیب است. به هیچ وجه نمی‌توان نقش‌های آماده (طراحی و رنگ شده) را پهلوی هم چید و نام آن را طراحی گذاشت، اشتباهی که اغلب و اکنون بویژه طراحانی می‌کنند که به جای قلم از رایانه استفاده می‌کنند. در کار طراحی سنتی گذشته از اینکه نقش‌ها باید با هم سازگار و همجنس باشند، باید هر یک رنگ بندی مناسب خویش و در عین حال مناسب دیگر اجزا کنار خود و زمینه کار داشته باشند و مقصود از ترکیب همین است. ترکیب وحدتی است که از کثرت پدید می‌آید و بنابراین طراح باید بسیار سنجیده و کار آزموده باشد و نه تنها ترکیب شکل‌ها (فرم‌ها) بلکه رنگ‌ها را خوب بشناسد و در کار خویش تضاد، ناسازگاری، نقطهٔ ضعف و امثال آن‌ها باقی نگذارد. در نظر گرفتن نه تنها تناسب متن و حاشیه، متن و اجزا درون آن بلکه ملاحظه اجزا مناسب متن و حاشیه از مهمترین عوامل موفقیت طرح و کمال آن است. باید توجه داشت که طراحی سنتی ایران، چنان که درمقدمه گفته شد، خود فرهنگ بالغی است که از طریق کوشش‌های نسل‌های فراوان و گاه بسیار هوشیار، دانشمند و هنرمند پدید آمده است. بنابراین رعایت مبانی آن ناگزیر است. ترکیب نه تنها در طراحی سنتی، یعنی طرح کاشی، قالی، کارهای فلزی و چوبی اهمیت دارد، بلکه یکی از مهمترین کارکردهای آن در معماری سنتی ایران است که مشمول عمده قواعد طراحی سنتی است. نقشه کلات‌ها (چه به شکل دژ و چه به صورت روستا یا قلعه) و نیز نقشه باغ‌ها، کوشک‌ها و خانه‌ها و مسجدهای ایران تابع آن است.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. هنری رانکین‌پور
  2. م. آلیاتوف
  3. اصول و مبانی هنرهای تجسمی زبان بیان معماری
  4. حصوری، علی، مبانی طراحی سنتی در ایران، نشر چشمه

منابع[ویرایش]

  • دکتر محمد حسین حلیمی =. اصول و مبانی هنرهای تجسمی زبان بیان معماری. 
  • آلیاتوف، م.. تاریخچه کمپوزیسیون نقاشی. ترجمهٔ نازلی اصغرزاده. چاپ نخست. نشر دنیای نو، ۱۳۷۲. ص. ۹ تا ۱۲. 
  • رانکین‌پور، هنری. ترکیب‌بندی در نقاشی. ترجمهٔ فرهاد گشایش. چاپ دوم. انتشارات لوتس، ۱۳۸۲. ص.۴. ISBN 964-93302-0-8. 
  • وسیوس ونگ. اصول فرم و طرح.