اکسی‌اسید

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

اکسی‌اسید (به انگلیسی: Oxoacid) به اسیدی گفته می‌شود که ۳ شرط زیر را دارا باشد:

  1. دارای اتم اکسیژن در ساختارش باشد.
  2. دارای حداقل یک هیدروژن متصل به اکسیژن باشد.
  3. بتواند با از دست دادن یک یا چند پروتون (+H)تشکیل یک آنیون دهد.

انواع[ویرایش]

  1. اکسی‌اسیدهای هالوژن دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها هالوژن و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن ( که به یکی از اکسیژن‌ها متصل است) وجود دارد.
  2. اکسی‌اسیدهای سولفور دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها سولفور (گوگرد) و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.
  3. اکسی‌اسیدهای فسفر دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها فسفر و در اطراف اتم مرکزی یک یا چند اتم اکسیژن و سه اتم هیدروژن وجود دارد.
  4. اکسی‌اسیدهای نیتروژن دار: ترکیباتی هستند که اتم مرکزی مولکول آن‌ها نیتروژن و در اطراف اتم مرکزی دو یا سه اتم اکسیژن و یک اتم هیدروژن ( که به یکی از اکسیژن‌ها متصل است) وجود دارد.
  5. اکسی‌اسید کربن دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن‌ها کربن و در اطراف اتم مرکزی سه اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.
  6. اکسی‌اسید بور دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن‌ها بور و در اطراف اتم مرکزی سه اتم اکسیژن و سه اتم هیدروژن وجود دارد.
  7. اکسی‌اسید زنون دار: ترکیبی است که اتم مرکزی مولکول آن زنون و در اطراف اتم مرکزی چهار اتم اکسیژن و دو اتم هیدروژن وجود دارد.


روش نامگذاری[ویرایش]

برای نامگذاری در اکسی اسیدهای هالوژن دار به عدد اکسایش هالوژن توجه می‌شود.اکسی اسیدهایی که در آنها عدد اکسایش هالوژن برابر با ۱و۳ است لفظ(او) می‌گیرند(مثل:هالوژنو اسید) و اگر برابر با ۵و۷ بود لفظ (ایک) (مثل:هالوژنیک اسید )و همچنین از میان اکسی اسیدهایی که هالوژن عدد اکسایش ۱ را دارا می‌باشد پیشوند (هیپو)(مثل:هیپو هالوژنو اسید) و اسیدی که در ان هالوژن عدد اکسایش ۷ را دارا می‌باشد پیشوند (پر) می‌گیرد.(مثل: پرهالوژنیک اسید )

  • لفظ هیپو به معنای زیر(کم) و پِر به معنای بالا(زیاد) است .


  • بنیان اسید: اگر در اکسی اسیدها هیدروژن‌های متصل به اکسیژن‌ها جدا شوند به دلیل الکترونگاتیوی بالای اکسیژن تک الکترون خود را از دست خواهند داد و به صورت +H آزاد می‌شوند. آنیون باقی مانده را بنیان اسید می‌نامیم.

لیست از اکسی اسید‌های مشهور:[۱]

فرمول شیمیایی نام اسید عدد اکسایش اتم مرکزی بنیان اسید نام بنیان اسید
HClO4 پرکلریک اسید 7 -ClO4 یون پرکلرات
HClO3 کلریک اسید 5 -ClO3 یون کلرات
HClO2 کلرو اسید 3 -ClO2 یون کلریت
HClO هیپوکلرو اسید 1 -ClO  یون هیپوکلریت
H2SO4 سولفوریک اسید 6 -2 SO4 یون سولفات
H2SO3 سولفورو اسید 4 -2 SO3 یون سولفیت
H2SO2 هیپوسولفورو اسید 2 -2 SO2 یون هیپوسولفیت
H3PO4 فسفریک اسید 5 -3 PO4 یون فسفات
H3PO3 فسفرو اسید 3 -2 HPO3 یون هیدروژن فسفیت
H3PO2 هیپوفسفرو اسید 1 - H2PO2 یون هیپوفسفیت
HNO3 نیتریک اسید 5 - NO3 یون نیترات
HNO2 نیترو اسید 3 - NO2 یون نیتریت
H2CO3 کربنیک اسید 4 -2 CO3 یون کربنات
H3BO3 بوریک اسید 3 -3 BO3 یون بورات
H2XeO4 زنیک اسید 6 -2 XeO4 یون زِنات


  • مقایسه قدرت اسیدی اکسی اسیدها با اتم مرکزی مشترک به بار قراردادی اتم مرکزی مربوط می‌شود و اصلاً بستگی به عدد اکسایش اتم مرکزی ندارد. هر چه بارقراردادی اتم مرکزی بیشتر باشد آن اسید قوی تر است.
HClO4>HClO3 : قدرت اسیدی 


۳ > ۲  :  بار قراردادی اتم مرکزی 

منبع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا، «Oxoacid»، ویکی‌پدیای انگلیسی، دانشنامهٔ آزاد.
  1. آموزش شیمی عمومی (سید احسان هادی )
  2. آموزش شیمی عمومی (سید احسان هادی )