اتحاد مقدس
اتحاد مقدس نام سازمانی بود که پس از سقوط ناپلئون توسط امپراتوران و سلاطین اروپا ایجاد شد وهدفش سرکوب نهضتهای انقلابی و آزادی در اروپا بود. این سازمان در ۱۴ سپتامبر سال ۱۸۱۵ در پاریس رسماً تشکیل شد و در آن تزار روسیه، امپراتور اتریش و پادشاه پروس شرکت جستند. سپس تقریباً کلیه سلاطین و تاجداران اروپا که حافظ نظام اشرافی و مخالف هر گونه تحول دموکراتیک و استقلال طلبانه بودند به این اتحاد مقدس پیوستند. حتی انگلستان هم اگر چه رسماً به این سازمان نپیوست ولی اصول آن را تایید میکرد و علناً از سیاست آن طرفداری میکرد.
محتویات |
پیشینه [ویرایش]
کشورهای اروپایی، پس از شکست ناپلئون و پیروزی نهایی و انعقاد صلح، برای بررسی نتایج جنگ و تعیین سرنوشت اروپا، کنگرهای در وین تشکیل دادند (کنگره وین) که جلسات آن از ۱۸ نوامبر و ۱۸۱۴ تا ۹ ژوئن ۱۸۱۵ ادامه داشت و منجر به انعقاد عهدنامه وین گردید. در این کنگره، نمایندگان کشورهای بزرگ اروپایی، یعنی اتریش، پروس، روسیه انگلستان و نیز نمایندگان کشورهای فرانسه، پرتغال و سوئد که عهدنامه صلح را امضا کرده بودند و همچنین اکثر کشورهای دیگر اروپایی شرکت داشتند و تعداد نمایندگان سیاسی کشورهای شرکت کننده در این کنگره بیش از ۲۱۶ نفر بود. کنگره وین هرگز عملاً افتتاح نشد، بلکه کمیسیونهای متعددی طرحهای مورد نظر را آماده میکردند و این کمیسیون بالاخره در ۹ ژوئن ۱۸۱۵ سند نهایی را امضاء کرد. بنابر تصمیمات کنگرهٔ وین، خاندانهای سابق سلطنتی کشورهای اروپایی مجدداً به تاج و تخت خود بازگشتند، خاندان بناپارت خلع و تبعید گردید، فرانسه به مرزهای سابق خود در ۱۷۹۲ محدود شد، بلژیک ضمیمه هلند گردید، بی طرفی سوئیس رسماً اعلام شد و تغییرات وسیع دیگری نیز در نقشهٔ جغرافیایی قاره اروپا پدید آمد و قسمت اعظم مستعمرات خارجی نیز نصیب انگلستان شد. تنها چیزی که در این کنگره رعایت نشد حقوق و آرمانهای ملتهای اروپایی بود. امیدها و انتظارات مردم اروپا از اعلامیههای رسمی پادشاهان خود درزمان جنگ ۱۸۱۲ که وعده اصلاحات عمیق و اساسی را به آنها داده بودند، به یأس و عدم رضایت عمومی مبدل شد. وعدهها ایفا نشد و آرزوهای اصلاح طلبان، غلیانی ایجاد کرد که مقدمهٔ انقلابهای جدیدی گردید.
تشکیل اتحاد مقدس [ویرایش]
امضا کنندگان عهد نامه وین (انگلستان، روسیه، اتریش و پروس) برای اجرای تصمیمات گرفته شده، در ۲۶ سپتامبر ۱۸۱۵ پیمانی به نام اتحاد مقدس منعقد کردند که فرانسه نیز در سال ۱۸۱۸ به آن ملحق گردید. مبتکر و رهبر عملی این سازمان کلمنز ونزل فن مترنیخ صدر اعظم اتریش و الکساندر اول تزار روسیه بودند. طرفهای این معاهده که اعضای یک خانواده مسیحی بودند، تعهد کردند که جنبشنهای انقلابی که خواستار آزادی و حقوق مردم باشند را با توسل به زور سرکوب کنند، زیرا این نوع جنبشها را تهدیدی علیه حکومتهای خود میدانستند.
کنگرههای اتحاد مقدس و نتایج آنها [ویرایش]
- کنگره وین (۱۸۱۵)، ترسیم دوباره نقشه اروپا و تشکیل اتحاد مقدس؛
- معاهده پاریس (۱۸۱۴-۱۸۱۵)، شکست فرانسه؛
- کنگره آخن (۱۸۱۸)، پیوستن فرانسه به اتحاد و پایان اشغال آن؛
- فرمانهای کارلووی واری (کارلزباد) (۱۸۱۹)؛
- کنگره اوپاوا (۱۸۲۰)، به رسمیت شناخته شدن حق مداخله؛
- کنگره لیوبلیانا (۱۸۲۱)، تاکید دوباره بر حق مداخله و مداخله در پادشاهی دو سیسل؛
- کنگره ورونا (۱۸۲۲)، دادن ماموریت به فرانسه برای مداخله در اسپانیا؛
- کنگره لندن (۱۸۳۰).
ایران و اتحاد مقدس [ویرایش]
متأسفانه کشور ایران نیز از سیاست تجاوزکارانه اتحاد مقدس بی بهره نماند و انعقاد تحمیلی عهدنامه ترکمانچای در سال ۱۸۲۸ میلادی، معلول حمایت اتحاد مقدس از روسیه بود. به موجب این معاهده، که مانند عهدنامه گلستان با وساطت سفیر انگلیس میان ایران و روسیه به امضا رسید، ایروان و نخجوان از ایران جدا و ضمیمهٔ روسیه گردید، رود ارس مرز ایران و روسیه شناخته شد، و رژیم کاپیتولاسیون نیز برای روسها، و به دنبال آن برای سایر کشورها در ایران برقرار گردید.
افول اتحاد مقدس [ویرایش]
به هر حال اصول اتحاد مقدس که بر اساس مشروعیت سلطنت و برتری قدرتهای بزرگ، مداخله در امور داخلی کشورهای خارج از سازمان و کشورگشایی کشورهای عضو پایه گذاری شده بود به مرور زمان با وقوع جنبشهای انقلابی مواجه گردید. بالاخره در نتیجه تضادهای داخلی بین سلاطین و پادشاهان عضو سازمان و بین منافع طبقات حاکم آنها از قدرت اتحاد مقدس کاسته شد. وقوع انقلاب سال ۱۸۳۰ در فرانسه، آزادی ملتهای بالکان و تشکیل کشورهای مستقلی چون یونان (۱۸۳۰)، بلژیک (۱۸۳۹)، رومانی، بلغارستان، آلبانی، موج انقلابات عظیم و پی در پی سالهای ۱۸۴۶- ۱۸۴۸ در اغلب کشورهای اروپایی، وحدت ایتالیا (۱۸۷۰) و وحدت آلمان دیوارهای اتحاد مقدس را از هم گسیخت و آن را نابود کرد.
اتحاد مقدس که از سال ۱۸۲۲ از فعالیت بازایستاده بود، با مرگ الکساندر امپراتور روسیه در سال ۱۸۲۵ کاملاً محو گردید. اما از آن سال تا سال ۱۹۱۴، کنفرانسها و کنگرههای کمابیش گسترده یا محدودی در اروپا تشکیل شد و نمادی را به وجود آورد که به اتفاق اروپایی معروف است.
امروزه اتحاد مقدس اصطلاحی رایج در مباحث اجتماعی و سیاسی است و مقصود آن دسته بندی و زدوبند گروهی برای اجرای سیاست در جهت خلاف مصالح ملی و ترقی خواهانهاست. مثلاً گفته میشود که امپریالیستهای آمریکایی و انگلیسی و جانبداران آنها قصد ایجاد اتحاد مقدس علیه نهضتهای آزادی بخش در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس را دارند، ویا کودتای ۲۸ مرداد را اتحاد مقدس ارتجاع داخلی ایران و امپریالیستهای آمریکایی و انگلیسی و سازمانهای جاسوسی آنها براه انداخت.
