پلیس آگاهی ناجا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
    IRI.C.I.D.Police.svg

پلیس آگاهی[ویرایش]

در سال ۱۳۷۰ با اجرای طرح ادغام نیروهای انتظامی، اداره کل آگاهی تحت تابعیت معاونت تحقیقات و کشف جرایم ناجا تشکیل و مسئولیت رهبری، برنامه‌ریزی، نظارت و یاری رسانی در موارد مورد نیاز به نواحی را عهده‌دار گردید. در سال ۱۳۸۰ به موجب تغییراتی که در ساختار معاونت به وجود آمد معاونت تحقیقات و کشف جرایم به معاونت آگاهی تغییر نام یافته و اداره کل آگاهی نیز به سه اداره کل مبارزه با جرایم جنایی، مبارزه با جرایم خاص و رایانه‌ای تبدیل شد و اداره کل مبارزه با قاچاق کالا هم با تغییر نام تحت عنوان اداره کل مبارزه با جرایم اقتصادی به این معاونت ملحق گردید و پس از گذشت چندی بعد و انجام تغییر و تحولات صورت گرفته در سال ۱۳۸۵ معاونت آگاهی به پلیس آگاهی تغییر نام داده و رده‌های متعددی به عنوان زیر مجموعه‌های آن تشکیل گردید که بخشی به امور اداری، بعضی به پشتیبانی عملیات و برخی دیگر در راستای انجام امور ماموریتی – عملیاتی گام بر می‌دارند.[۱]

تاریخچه[ویرایش]

از سال ۱۲۵۳ خورشیدی هنگام مسافرت ناصرالدین شاه به اتریش و ملاحظه پلیس همسانه پوش وین به درخواست وی امپراطور وقت آن کشور افسری به نامکنت دومونت فورت را برای ایجاد تشکیلات نظمیه به ایران فرستاد. او در همان سال با تاسیس نظمیه، حفظ امنیت تهران ۷۰ هزار نفری را به عهده گرفت و اولین نظامنامه تشکیل سازمان نظمیه را با یک مقدمه و ۵۸ ماده به تصویب ناصرالدین شاه رسانید و همچنین سنگ بنای دفتر ثبت اسم و مسروقات در زمان وی گذاشته شده‌است. سازمان نظمیه شامل اداراتی بود که همه وظایف فعلی پلیس را دربر می گرفت، اما نه با مقیاس کنونی، همچنین وظایف امروزه بسیاری از سازمان‌هایی که در حال حاضر کلاً از ناجا مجزا و برخی خود سازمان گسترده‌ای شده‌اند، در آن زمان به عهده نظمیه بود از جمله شهرداری، مبارزه با گرانفروشی، احتکار و غیره.

بعد از کنت دومونت فورت چند تنی به ریاست نظمیه رسیدند حتی در زمان ریاست مختارالسلطنه (سال ۱۲۸۸ خورشیدی) تغییرات و گسترشی در سازمان نظمیه داده شد که از آن جمله تاسیس دایره‌ای به نام دایره تحقیق بود. قابل ذکر است که رسیدگی به اعمال و بزه‌های جنایی نیز در این دایره (آگاهی امروز) انجام می‌شد.

در سال ۱۲۹۲ خورشیدی به دعوت دولت ایران وستدهل با چند تن از افسران سوئدی به ایران آمد و هر یک از آنان عهده‌دار تشکیل ادارات مختلف نظمیه شدند. شخصی که مسئول بررسی در مورد گسترش دایره تحقیق بود کلنل برگدال نام داشت و ضمن گسترش این دایره سازمان را مشتمل بر ۷ شعبه تغییر داده و نام آن را به تامینات مبدل نمود که بعضی ادارات فعلی ناجا از جمله اداره کل تشخیص هویت نیز جزئی از آن محسوب می‌شد. در سال ۱۳۰۱ اولین افسر ایرانی به نام سرهنگ دوم احمد زند به ریاست تامینات منصوب و با همان سازمان ادامه کار داد. هر چند شهر تهران گسترش بیشتری پیدا کرده بود اما سازمان و تشکیلات تامینات تا سال ۱۳۱۱ تغییری نیافت تا اینکه در این سال افسری به نام سرهنگ فضل‌آبادی به سمت ریاست این اداره منصوب و تغییراتی در سازمان آن به وجود آورد. در این هنگام تامینات شامل ۳ دایره و هر دایره خود به دو شعبه تقسیم گردید و در سال ۱۳۲۰ نیز ۲ شعبه دیگر به شعب آن افزوده شد.

این سازمان تا سال ۱۳۲۶ به همان ترتیب باقی ماند. در این سال و در زمان ریاست یوسف خان بهرامی اداره آگاهی متشکل از هشت دایره قضایی شد که هر دایره نیز در ۲ شعبه به جرایم مختلف رسیدگی می کرد، ضمناً کادر افسری آن نیز گسترش پیدا نمود که بدین ترتیب از طریق معاون اداری با رئیس اداره در ارتباط بودند. در سال ۱۳۲۹ آگاهی تهران تقریباً به صورت کنونی با ۱۵ شعبه و تقسیم جرایم، به صورت مستقل مشغول کار گردید.

تا سال ۱۳۳۷ تغییری در اداره آگاهی داده نشد، در این سال بنا به دعوت مسئولین وقت، مستشاری از آمریکا به ایران آمد و تغییراتی در این اداره به وجود آورد، از جمله ایجاد بایگانی نوین و ایجاد دوباره شعب اداره آگاهی در کلانتری‌ها (از سال ۱۳۲۸ شعب آگاهی در کلانتری‌ها به صورت پراکنده مستقر شدند.) در سال ۱۳۴۰ شعبه ۱۷ به شعب آگاهی اضافه گردید و شعب آگاهی مستقر در کلانتری‌ها به آگاهی مرکز ضمیمه شدند و شعبه خدمات ماشینی در کشف جرایم نیز در سال ۱۳۴۴ در آگاهی به وجود آمد در نتیجه شعب آگاهی به کلانتری تغییر نام یافته و اداره آگاهی به ۱۷ کلانتری و دو منطقه در تجریش و شهر ری تثبیت شد.

سازمان آگاهی تا سال ۱۳۴۹ به همان صورت باقی ماند تا اینکه در همین سال علاوه بر کلانتری‌های موجود، کلانتری‌های تجسس، گشت، شرق، غرب، انتظامی و کلانتری ۲۰ به سازمان آگاهی افزوده شدند. کلانتری‌هایی با مسئولیت رسیدگی و مبارزه با سرقت وسایل نقلیه موتوری «سر کلانتری» که در سال ۱۳۶۱ دایره را پوشش می‌داد ایجاد و بالاخره در سال ۱۳۶۳ ضمن افزایش امکانات ساختمانی، کلانتری ۹ با مسئولیت رسیدگی به اتومبیل‌های مخدوش اعلامی از شماره‌گذاری راهنمایی و رانندگی امور حمل و نقل تهران بزرگ تاسیس گردید. کمیسیون تشدید مجازات سابقه‌داران که حربه مناسبی علیه مجرمین بود در بعد از انقلاب منحل شد و در عمل باعث تجری این قبیل سابقه داران گردید. این روند تا زمان ادغام نیروهای موجود (شهربانی، ژاندارمری و کمیته انقلاب اسلامی) و تشکیل نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ادامه داشت تا اینکه جدداً تعدادی از کلانتری‌های اداره آگاهی منفصل و در سازمان تهران بزرگ که مشتمل بر ۷ منطقه بود استقرار داده شد و رسیدگی به جرایمی که جنبه تخصصی چندانی نداشت به آگاهی این مناطق ارجاع و محول گردید. مناطق هفت‌گانه مزبور از نظر فرمانده منطقه مربوطه انجام وظیفه می‌نمایند.

ادارات تخصصی[ویرایش]

  • اداره مبارزه با جرایم سرقت
  • اداره مبارزه با جرایم جنایی
  • اداره مبارزه با جرایم اقتصادی
  • اداره مبارزه با جرایم جعل و کلاهبرداری
  • اداره مبارزه با جرایم قاچاق کالا و ارز
  • اداره پیشتیبانی علمیات
  • اداره اطلاعات جنایی
  • اداره عملیات ویژه
  • اداره تشخیص هویت
  • دایره اداری و مالی

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]