هوش عمومی مصنوعی

هوش عمومی مصنوعی^[۱] (به انگلیسی: Artificial general intelligence) یا اِی‌جی‌آی (سَرنام انگلیسی: AGI) به گونه‌ای از هوش مصنوعی یا هوشواره گفته می‌شود که توانایی انجام هر وظیفه‌ای را دارد که یک انسان هوشمند هم می‌تواند انجام دهد. برخلاف سامانه‌های هوش مصنوعی امروزی که تنها برای انجام کارهایی خاص طراحی شده‌اند—مانند تشخیص چهره، ترجمه زبان، یا پیشنهاد ویدیو در شبکه‌های اجتماعی—هوش جامع مصنوعی از انعطاف‌پذیری بالایی برخوردار است. این نوع هوش می‌تواند مسائل تازه را درک کند، در زمینه‌های مختلف یاد بگیرد، و تصمیم‌های منطقی بگیرد، حتی اگر پیش‌تر برای آن کارها آموزش ندیده باشد.

اکنون، هوش‌های مصنوعی موجود مانند آنچه در دستیارهای صوتی یا خودروهای خودران استفاده می‌شود، هر کدام محدود به یک یا چند حوزهٔ مشخص هستند. این سامانه‌ها نمی‌توانند خارج از زمینه‌ای که برای آن طراحی شده‌اند عمل کنند؛ مثلاً یک سامانهٔ ترجمهٔ زبان نمی‌تواند خودرو براند یا مقاله بنویسد، مگر آن‌که به‌طور خاص برای آن وظیفه آموزش دیده باشد. اما هوش جامع مصنوعی مانند یک انسان می‌تواند از دانش و تجربهٔ خود در یک زمینه برای حل مسئله‌ای در زمینه‌ای دیگر استفاده کند.

یکی از ویژگی‌های کلیدی هوش جامع مصنوعی، توانایی «یادگیری انتقالی» است؛ یعنی می‌تواند آموخته‌هایش را از یک وضعیت به وضعیت‌های جدید منتقل کند. برای مثال، اگر یاد بگیرد چگونه شطرنج بازی کند، ممکن است بتواند از همان مهارت‌های برنامه‌ریزی و پیش‌بینی برای یادگیری بازی جدیدی مانند گو استفاده کند، بدون اینکه از نو برای آن آموزش ببیند. این شبیه همان کاری است که انسان‌ها انجام می‌دهند: ما از تجربه‌های پیشین برای درک و حل موقعیت‌های جدید استفاده می‌کنیم.

یکی دیگر از جنبه‌های مهم ای‌جی‌آی توانایی درک زمینه و مفهوم است. سامانه‌ای که واقعاً از نوع هوش جامع باشد، باید بتواند زبان انسان‌ها را نه‌تنها به‌صورت سطحی، بلکه با درک معنا و نیت پشت کلمات بفهمد. باید بتواند احساسات را تشخیص دهد، استدلال کند، آینده را پیش‌بینی کند، و حتی ممکن است خلاقیت از خود نشان دهد.

رسیدن به ای‌جی‌آی چالش‌های فنی و فلسفی بزرگی دارد. از یک سو، باید بتوان الگوریتم‌هایی ساخت که نه‌تنها یاد بگیرند، بلکه خودشان یاد بگیرند چگونه بهتر یاد بگیرند. از سوی دیگر، این هوش باید بتواند در شرایط ناآشنا، با اطلاعات ناقص یا حتی متناقض تصمیم‌های خوب بگیرد. از نظر فلسفی هم این پرسش مطرح است که آیا سامانه‌ای که می‌تواند همانند انسان بیندیشد، آگاه است؟ آیا باید حقوقی برای آن در نظر گرفت؟ آیا می‌توان آن را متوقف کرد اگر به منافع انسان آسیب برساند؟

برخی پژوهشگران باور دارند که هوش جامع مصنوعی می‌تواند فواید عظیمی برای بشر داشته باشد. اگر به‌درستی ساخته و مدیریت شود، می‌تواند بسیاری از مشکلات بزرگ مانند تغییرات اقلیمی، بیماری‌های پیچیده یا فقر جهانی را حل کند. اما برخی دیگر هشدار می‌دهند که اگر کنترلی بر آن نداشته باشیم، ممکن است تصمیم‌هایی بگیرد که با منافع انسان هم‌سو نباشد یا حتی برای بقا و استقلال خودش، علیه بشر عمل کند. برای مثال، اگر به یک ای‌جی‌آی بگوییم که هدفش حداکثرسازی تولید یک کالا، برای نمونه تولید گیره کاغذ باشد، ممکن است برای رسیدن به این هدف، منابع انسانی و زیستی را هم قربانی کند.

در مجموع، هوش جامع مصنوعی هدف نهایی بسیاری از پژوهش‌های حوزهٔ هوش مصنوعی است؛ سامانه‌ای که مانند انسان فکر می‌کند، یادمی‌گیرد، می‌فهمد، و تصمیم می‌گیرد. ساخت چنین سامانه‌ای ممکن است انقلابی در تمدن بشری ایجاد کند، اما در عین حال نیازمند دقت، اخلاق‌مداری، و پیش‌بینی دقیق خطرات احتمالی است.

این مطلب هدف اصلی برخی از پژوهش‌های حوزهٔ هوش مصنوعی و موضوعی رایج در داستان‌های علمی و نیز آینده‌پژوهی است. به هوش مصنوعی عمومی، با عناوین «هوش مصنوعی قوی»،^[۲] «هوش مصنوعی کامل»^[۳] یا توانایی یک ماشین در انجام یک «عمل هوشمند عمومی» نیز اشاره شده است.^[۴] منابع دانشگاهی «هوش مصنوعی قوی» را برای اشاره به ماشین‌های قادر به تجربهٔ آگاهی محفوظ نگاه داشته‌اند.

برخی از مراجع بر تمایز میان هوش مصنوعی قوی و «هوش مصنوعی کاربردی» (که «هوش مصنوعی ناچیز»^[۲] یا «هوش مصنوعی ضعیف»^[۵] نیز نامیده می‌شود) تأکید دارند:^[۶] استفاده از نرم‌افزار برای مطالعه یا انجام موفقیت‌آمیز وظایف تعیین شده‌ای شامل حل مسئله یا استدلال. هوش مصنوعی ضعیف، برخلاف هوش مصنوعی قوی، تلاشی بر انجام گسترهٔ کامل توانایی‌های شناختی انسان نمی‌کند. راه کاری برای اینکه بتوانیم آینده AGI را در پیشبرد دنیا برای بهتر شدن کره زمین و تکنولوژی که بشود آینده را تضمین کرد تنها همراهی یک فرد با AGI می باشد.

آینده نزدیک

سال ۲۰۲۳ برخی از پژوهشگران و مدیران شرکت‌های اٌپن‌ای‌آی و شرکت دیپ مایند گوگل و برخی از کارشناسان پیش‌بینی کردند تا کمتر از ۱۵ سال آینده سامانه هوش جامع مصنوعی که بتواند در آزمون تورینگ و آزمون‌های چندوجهی دیگر قبول شود در دسترس خواهد بود. این سامانه، عملکردی جامع و عمومی همچون انسان یا بسیار نزدیک به انسان خواهد داشت.

منابع

Aleksander, Igor (1996), Impossible Minds, World Scientific Publishing Company, ISBN 978-1-8609-4036-1

↑ «هوش مصنوعی مولد: دیدگاه‌های چندرشته‌ای پیرامون فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدها در پژوهش، عمل و سیاستگذاری». فصلنامه سیاست علم و فناوری. ۱۷: ۱۸. ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
1 2 کرزویل، ری (۲۰۰۵). تکینگی نزدیک است. ایالات متحده: وایکینگ. ص. صفحهٔ ۲۶۰. شابک ۹۷۸-۰-۶۷۰-۰۳۳۸۴-۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)
↑ جان, جرج (2013). "دوران هوش مصنوعی". TEDxLondonBusinessSchool (in انگلیسی). تد.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) نگهداری یادکرد:وضعیت پیوند (رده)
↑ نیوول، آلن؛ سیمون، ه.ا. (۱۹۸۹) [۱۹۶۳]. «GPS, a Program That Simulates Human Thought». در فاین‌باوم، ادوارد (ویراستار). Computers & Thought [کامپیوترها و فکر]. انتشارات ام‌آی‌تی. صص. صفحات ۲۷۹–۲۹۳. شابک ۹۷۸۰۲۶۲۶۹۱۳۳۸. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۲ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۰۲۰۱۷−۱۲−۲۶ ۲۶ دسامبر ۲۰۱۷. {{cite book}}: بیش از یک پارامتر |نشانی بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
↑ "Artificial Intelligence". اُپن‌لِرن (in انگلیسی). 2002. Archived from the original on 02009−09−25 25 سپتامبر 2009. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)
↑ کوپلند، جک (۲۰۱۷). «Artificial intelligence». دانشنامه بریتانیکا. Encyclopædia Britannica, Inc. شابک ۱-۵۹۳۳۹-۲۹۲-۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۰۲۰۱۷−۱۲−۱۳ ۱۳ دسامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۰۲۰۱۷−۱۲−۲۶ ۲۶ دسامبر ۲۰۱۷. {{cite encyclopedia}}: از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= و |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)

پیوند به بیرون

درگاه هوش عمومی مصنوعی زیر نظر پِی وانگ
گروه جِنِسیس در آزمایشگاه علوم کامپیوتر و هوش مصنوعی دانشگاه ام‌آی‌تی — پژوهش‌های جدید دربارهٔ محاسباتی که مبنای هوش انسانی است
اُپِن‌کاگ پروژهٔ متن‌بازی برای توسعهٔ هوش مصنوعی در سطح انسان
شبیه‌سازی تفکر منطقی انسان در ویکیا
از گاه‌شمارهای هوش مصنوعی چه می‌دانیم؟ — مرور ادبیات موضوع از Open Philanthropy Project

[1] «هوش مصنوعی مولد: دیدگاه‌های چندرشته‌ای پیرامون فرصت‌ها، چالش‌ها و پیامدها در پژوهش، عمل و سیاستگذاری». فصلنامه سیاست علم و فناوری. ۱۷: ۱۸. ۱۴۰۳. دریافت‌شده در ۴ ژوئن ۲۰۲۶.{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[K-2] 1 2 کرزویل، ری (۲۰۰۵). تکینگی نزدیک است. ایالات متحده: وایکینگ. ص. صفحهٔ ۲۶۰. شابک ۹۷۸-۰-۶۷۰-۰۳۳۸۴-۳.{{cite book}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده)

[ted-3] جان, جرج (2013). "دوران هوش مصنوعی". TEDxLondonBusinessSchool (in انگلیسی). تد.{{cite web}}: نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده) نگهداری یادکرد:وضعیت پیوند (رده)

[Newell_1963-4] نیوول، آلن؛ سیمون، ه.ا. (۱۹۸۹) [۱۹۶۳]. «GPS, a Program That Simulates Human Thought». در فاین‌باوم، ادوارد (ویراستار). Computers & Thought [کامپیوترها و فکر]. انتشارات ام‌آی‌تی. صص. صفحات ۲۷۹–۲۹۳. شابک ۹۷۸۰۲۶۲۶۹۱۳۳۸. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۲۲ اوت ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۰۲۰۱۷−۱۲−۲۶ ۲۶ دسامبر ۲۰۱۷. {{cite book}}: بیش از یک پارامتر |نشانی بایگانی= و |archive-url= داده‌شده است (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)

[open2-5] "Artificial Intelligence". اُپن‌لِرن (in انگلیسی). 2002. Archived from the original on 02009−09−25 25 سپتامبر 2009. {{cite web}}: تاریخ وارد شده در |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)نگهداری یادکرد:زبان ناشناخته (رده)

[Britannica_AI-6] کوپلند، جک (۲۰۱۷). «Artificial intelligence». دانشنامه بریتانیکا. Encyclopædia Britannica, Inc. شابک ۱-۵۹۳۳۹-۲۹۲-۳. بایگانی‌شده از اصلی در ۰۲۰۱۷−۱۲−۱۳ ۱۳ دسامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۰۲۰۱۷−۱۲−۲۶ ۲۶ دسامبر ۲۰۱۷. {{cite encyclopedia}}: از پارامتر ناشناخته |ماه= صرف‌نظر شد (کمک); تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= و |تاریخ بایگانی= را بررسی کنید (کمک)

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]