نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور
Iran public libraries foundation ;ogo.jpg
کشور ایران
نوع کتابخانه عمومی
تأسیس ۲۰۰۴
سند قانونی تأسیس قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی کشور
شعبه‌ها ۳۴۱۵ (شامل ۲۴۰۰ نهادی، ۹۳۱ مشارکتی و ۲۴ مستقل) (در انتهای سال ۱۳۹۶)
مجموعه
اقلام جمع‌آوری شده کتاب، نشریه، سی دی، کتاب گویا
اندازه مجموعه ۴۰۵۴۶۸۱۲ نسخه (۳۳۹۹۱۹۹۰ نهادی و ۶۵۵۴۸۲۲ مشارکتی) (انتهای سال ۱۳۹۶)
دسترسی
جمعیت استفاده‌کننده جمعیت خدمت گیر ۱۳ میلیون نفر (تخمین سال ۱۳۹۶)
اعضا ۱۹۷۰۰۰۰ عضو فعال (انتهای سال ۱۳۹۶)
اطلاعات دیگر
بودجه ۱٫۵۷۵٫۰۰۰ میلیون ریال (۱۳۹۷)
مدیر علیرضا مختارپور قهرودی (دبیرکل)
کارمندان ۷۳۱۳ (۶۴۰۱ کتابدار)(انتهای سال ۱۳۹۶)
وبگاه http://www.iranpl.ir/
شماره تلفن ۰۲۱۸۸۹۳۷۵۷۹

نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بر اساس قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی مصوب ۱۳۸۲ متولی قانونی اداره کتابخانه‌های عمومی در ایران است.[۱] پیش از تصویب این قانون کتابخانه‌های عمومی کشور تحت عنوان هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اداره می‌شد اما بعد از تصویب این قانون نهاد کتابخانه‌های عمومی به صورت نهاد غیردولتی و مستقل آغاز به فعالیت کرد.

بر اساس این قانون، غیر از هفت کتابخانه که در تبصره ۲ ماده ۱۱ استثنا شده‌اند، هر کتابخانه‌ای که می‌خواهد به عنوان «کتابخانه عمومی» در ایران فعالیت کند، باید زیر نظر نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور و مطابق با این قانون اداره شود. هفت استثناء این قانون عبارتند از: کتابخانه ملی، کتابخانه‌های آستان قدس رضوی (ع)، حضرت معصومه‌سلام‌الله علیها، حضرت عبدالعظیم (ع)، احمدبن موسی (ع)، کتابخانه آیت‌الله‌العظمی‌مرعشی نجفی و کتابخانه مجلس شورای اسلامی

قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی[ویرایش]

این قانون بعد از تصویب لایحه شماره ۳۶۳۰۲/۲۵۸۸۲ مورخ ۲۸/۷/۱۳۸۱ دولت در مورد تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ۱۷/۱۲/۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۸۲ به تأیید شورای نگهبان‌رسیده‌است.[۱] بر اساس این قانون تأسیس، ساخت، تجهیز و بازسازی، توسعه، مدیریت، نظارت و سایر امور کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور به موجب این قانون انجام می‌شود.

ترکیب هیئت امناء[ویرایش]

بر اساس ماده ۲ این قانون هیئت امنا کتابخانه با ترکیب زیر شکل می‌گیرد:[۱]

الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا).

ب- رئیس شورای عالی استانها.

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر.

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران.

و- پنج نفر از صاحبنظران و شخصیتهای علمی فرهنگی کشور که حداقل دو نفر آنان را بانوان تشکیل دهند به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و با حکم رئیس‌جمهور برای مدت چهارسال انتخاب می‌شوند که یک نفر از آنان به انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دبیرکل هیئت امنا مسؤلیت اداره امور دبیرخانه را به عهده خواهد داشت.

اعضای هیئت امنا[ویرایش]

اعضای هیئت امنای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور
سال اعضای حقیقی هیئت امناء اعضای حقوقی هیئت امناء
۱۳۸۴–۱۳۸۶ (دوره اول) الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ احمد مسجدجامعی

ب- رئیس شورای عالی استانها؛ منصور روشنایی

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ مجتبی صدیقی

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر؛ حجه‌الاسلام و المسلمین رضا آشتیانی عراقی

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ سید محمدکاظم موسوی بجنوردی

۱۳۸۶–۱۳۹۰ (دوره دوم)
  • منصور واعظی؛
  • رضا داوری اردکانی؛
  • علی زارعی نجف دری؛
  • محبوبه مباشری؛
  • سیمین دخت وحیدی
الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ محمدحسین صفار هرندی

ب- رئیس شورای عالی استانها.

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر.

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ علی اکبر اشعری

۱۳۹۰–۱۳۹۲ (دوره سوم)
  • منصور واعظی؛
  • رضا داوری اردکانی؛
  • علی زارعی نجف دری؛
  • محبوبه مباشری؛
  • سیمین دخت وحیدی
الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ محمدحسین صفار هرندی و سید محمد حسینی

ب- رئیس شورای عالی استانها؛ مهدی چمران

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور؛ رحیم مبینی

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر؛ داوود منظور

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ اسحاق صلاحی کجور

۱۳۹۲–۱۳۹۶ (دوره چهارم)
  • علیرضا مختارپور قهرودی (جایگزین محمدحسین ملک احمدی)؛
  • سید عباس صالحی شریعتی؛
  • حجت الاسلام والمسلمین سید علی حسینی؛
  • فریده عصاره؛
  • مهردخت وزیرپور کشمیری
الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ علی جنتی و سید عباس صالحی

ب- رئیس شورای عالی استانها.

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر.

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ رضا صالحی امیری

۱۳۹۶- تاکنون (دوره پنجم) الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ سید عباس صالحی

ب- رئیس شورای عالی استانها؛ مرتضی الویری

ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر.

ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ اشرف بروجردی

بودجه[ویرایش]

هزینه‌های اداره کتابخانه‌های عمومی کشور، به شیوه‌های زیر تأمین می‌شود

  1. کمک‌های دولت در قالب فصل ۵ قانون برنامه سالانه؛
  2. حداقل نیم درصد از درآمد شهرداری‌ها (ماده ۶ قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی کشور؛
  3. کمک‌های خیرین؛
  4. سایر درآمدهای پیش‌بینی شده در قانون شامل حق عضویت و درآمد ناشی از برنامه‌های آموزشی و فرهنگی در کتابخانه‌ها.

کمک‌های دولت[ویرایش]

یکی منابع مهم اداره کتابخانه‌های عمومی کشور که بخش عمده آن صرف حقوق و دستمزد کتابدارها و تجهیز کتابخانه‌های عمومی می‌شود، کمک‌های دولت در قالب قانون برنامه سالانه است که از طرف دولت به مجلس ارائه می‌شود. این منابع مالی عموماً به «فصل ۵» شناخته می‌شوند. منابع فصل ۵ منابع پایداری نیستند و به دلیل اینکه کمک تلقی می‌شوند، در اولویت دولت‌ها نیستند. مقدار بودجه نهاد در این قالب برای سال ۱۳۹۷ مبلغ ۱٫۵۷۵٫۰۰۰ میلیون ریال تصویب شده‌است.

نیم درصد شهرداری‌ها[ویرایش]

منبع دوم تأمین هزینه کتابخانه‌های عمومی ماده ۶ قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی است که حداقل نیم درصد از درآمد شهرداری‌ها را شامل می‌شود. ماده ۶ این قانون صراحتاً شهرداری‌ها را مکلف کرده‌است که حداقل نیم درصد از درآمد خود را به منظور اداره امور کتابخانه‌ها در اختیار انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی شهر مربوطه قرار دهند.[۱] با این حال سال‌های متمادی پس از تصویب قانون شهرداری‌ها از این موضوع سرباز می‌زدند یا اینکه با مبالغی بسیار اندک، با مدیران کتابخانه‌های عمومی کنار می‌آمدند. همان‌طور که در این قانون تصریح شده‌است این منابع مالی باید در اختیار انجمن کتابخانه عمومی شهر قرار گیرد. اما در سال ۱۳۹۱ این منابع در حساب ستاد نهاد کتابخانه‌های عمومی تجمیع شد که بر اساس اعلام مجلس غیرقانونی تشخیص داده شد[۲] مجموعه‌ای از چالش‌های اینچنین باعث شد که تبصره‌ای به شرح ذیل در تاریخ ۱۱ آذر ۱۳۹۳ توسط مجلس به ماده ۶ قانون اضافه شود: «تبصره- در صورت امتناع هر یک از شهرداریها از تأدیه نیم درصد (۵/۰٪) مذکور، وزارت امور اقتصادی و دارایی (خزانه‌داری کل کشور) مکلف است بر اساس فهرست اعلامی از طرف دبیرکل نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، مبالغ مربوطه را از سر جمع اعتبارات مربوط به درآمد شهرداریها (سازمان شهرداری‌ها و دهیاریهای کشور) یا درآمد موضوع مواد(۳۸) و (۳۹) قانون مالیات بر ارزش افزوده از سهم همان شهر کسر و نسبت به پرداخت آن در وجه کتابخانه‌های عمومی همان شهر اقدام نماید.[۳]»

در لایحهٔ بودجهٔ ۱۳۹۵، بخشی از این بودجه به کتابخانه‌های ایران اختصاص یافت اما در این میان سهم کتابخانه ملی تقریباً دو برابر سال گذشته‌اش شد اما در مقابل، بودجه دیگر مراکز مانند نهاد کتابخانه‌های عمومی اندک تغییری، داشته‌است، بودجه کتابخانه ملی که در سال گذشتهٔ آن «۵۰ میلیارد تومان» در نظر گرفته‌شده بود، در این سال به میزان ۹۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان افزایش‌یافته‌است، بنابراین این بودجه تقریباً شاهد افزایش دو برابری رقم بودجه برای این سازمان بو ده است. این در حالی است که نهاد کتابخانه‌های عمومی در سال‌های گذشته همواره خواستار افزایش بودجه خود بوده‌است و نوبخت رئیس سازمان برنامه‌وبودجه، در مراسم تقدیر از کتابداران نهاد کتابخانه‌های عمومی، قول افزایش بودجه را داده بود، اما این بودجه تنها ۱۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت. در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵ برای کتابخانه مجلس ۱۶ میلیارد و ۵۸۱ میلیون تومان در نظر گرفته شد، همچنین بر اساس گزارش مربوطه، برای کتابخانه آیت‌الله مرعشی که در سال گذشته شش میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بودجه تصویب‌شده بود، نیز با افزایش، شش میلیارد و ۵۰۸ میلیون تومان در نظر گرفته‌شده‌است.[۴]

برنامه بلند مدت[ویرایش]

بر اساس چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور که در سال ۱۳۸۸ تدوین شده‌است، نهاد خود را موظف می‌داند در چهار شاخص کتابخانه‌ای در زمره ۱۵ کشور برتر جهان قرار گیرد. این چهار شاخص عبارتند از: سرانه امانت، سرانه عضو، سرانه فضا و سرانه منابع.[۵]

همچنین این نهاد در بیانیه چشم‌انداز خود این اهداف و ویژگی‌ها را برا خود قائل شده‌است:

  • ارتقاء دهندهٔ آگاهی عمومی از طریق دسترسی سریع، آسان و عادلانهٔ یکایک ایرانیان و فارسی زبانان به منابع اطلاعاتی مورد نیاز با توجه به اقتضائات سنی، فرهنگی، جغرافیایی و جسمی؛
  • در خدمت آموزش مادام العمر افراد جامعه از طریق تعامل با نهادهای آموزشی و تسهیل در چرخهٔ دانش با تأمین منابع اطلاعاتی؛
  • مرکزی برای یادگیری، رشد مهارت و نیز ارتقاء تعاملات فکری و علمی در راستای تولید علم؛
  • جذاب، هدایت‌کنندهٔ اوقات فراغت و توسعه دهندهٔ فرهنگ مطالعه و کتابخوانی با هدف جذب فراگیر مخاطب به ویژه کودکان، نوجوانان و جوانان؛
  • تقویت‌کنندهٔ مولفه‌های هویت ملی ایرانیان حافظ و انتقال دهندهٔ ارزش‌های دینی و فرهنگی در برابر از خود بیگانگی فرهنگی و گسست نسل‌ها.
  • پژوهش محور، نوآور و خلاق و بهره‌مند از مشارکت نخبگان و فرزانگان و رشد دهنده روحیه خلاقیت و نوآوری در جامعه؛
  • حامی و ارتقاء دهنده منزلت اجتماعی کتابداران؛
  • مشاور امین با بهره‌مندی از کتابداران متخصص و متعهد؛
  • دارای ساختاری انعطاف‌پذیر و چابک در تعامل با مساجد و خیرین و بهره‌مند از همکاری نهادها و سازمان‌های دولتی، مردمی و مذهبی؛
  • برخوردار از نظام‌های همکاری و تبادل بین کتابخانه‌ای در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی؛
  • پیشرو در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعاتی با ایجاد کتابخانه‌های ترکیبی از طریق دیجیتال سازی اثر بخش خدمات و منابع.[۶]

دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور[ویرایش]

قبل از تغییر ساختار نهاد کتابخانه‌های عمومی این سازمان به نام دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور شناخته می‌شد و زیر نظر وزارت ارشاد فعالیت می‌کرد. رؤسای دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی به قرار زیر بوده‌اند:

روسای دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان
محمدابراهیم انصاری لاری ۱۳۷۰ ۱۳۷۵
مهدی معین‌فر ۱۳۷۵ ۱۳۸۱
محمد حسین ملک احمدی ۱۳۸۱ ۱۳۸۴

در سال ۱۳۸۴ با تغییر ساختار نهاد، محمد حسین ملک احمدی به عنوان اولین دبیرکل آغاز به فعالیت کرد.

دبیرکل‌های نهاد[ویرایش]

دبیرکل‌های نهاد کتابخانه عمومی کشور
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان وزیر منصوب‌کننده
محمد حسین ملک احمدی ۱۳۸۴ ۱۳۸۶ احمد مسجدجامعی
منصور واعظی ۱۶ مرداد ۱۳۸۶ ۱۳۹۲ محمدحسین صفار هرندی و سید محمد حسینی
محمد حسین ملک احمدی ۲۰ بهمن ۱۳۹۲ ۱۳۹۳ علی جنتی
علیرضا مختارپور ۵ خرداد ۱۳۹۳ تاکنون علی جنتی و سید عباس صالحی

فصلنامه تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه سابق)[ویرایش]

این فصلنامه از سال ۱۳۷۰ هجری شمسی با نام پیام کتابخانه از سوی دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور آغاز به فعالیت کرد؛ و تا سال ۱۳۸۳ به صورت مرتب منتشر می‌شد. از سال ۱۳۸۳ نشر آن متوقف و در سال ۱۳۸۷ با مدیریت اداره‌کل پژوهش نهاد کتابخانه‌های عمومی مجدداً منتشر شد. این فصلنامه در سال ۱۳۸۸ با اخذ درجهٔ علمی-پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری با نام فصلنامهٔ «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» به فعالیت خود در این عرصه ادامه داد.[۷] سردبیرهای این نشریه عبارتند از:

سردبیران فصلنامه نحققات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه سابق)
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان
مریم موسوی ۱۳۷۰ ۱۳۷۱
عباس حری ۱۳۷۱ ۱۳۷۶
علی مزینانی ۱۳۷۶ ۱۳۸۲
غلامرضا غفاری ۱۳۸۲ ۱۳۸۳
توقف نشر ۱۳۸۳ ۱۳۸۷
غلامرضا فدایی عراقی ۱۳۸۷ تاکنون

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ مجلس شورای اسلامی ایران (1382) قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی
  2. لاریجانی یک مصوبه دیگر دولت احمدی‌نژاد را مغایر قانون اعلام کرد: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920811000461
  3. http://www.icana.ir/Fa/News/267728/موافقت-مجلس-با-واریز-نیم-درصد-از-درآمد-شهرداری‌ها-به-حساب-نهاد-کتابخانه‌های-عمومی-هر-شهر.
  4. پور، محمد هرندی. «بودجه‌هایی که فقط قولش به نهاد می‌رسد». Lisna. ۲۰۱۶-۰۴-۰۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۰۲. 
  5. چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی در افق 1404 (1388) نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.
  6. http://zanjan.iranpl.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=fbfd1a07-4e59-4b22-85f7-7f6758923135
  7. http://www.publij.ir

http://www.iranpl.ir/Portal/Home/

پیوند به بیرون[ویرایش]