نهاد کتابخانه‌های عمومی ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور بر اساس قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی مصوب ۱۳۸۲ متولی قانونی اداره کتابخانه‌های عمومی در ایران است.[۱] پیش از تصویب این قانون کتابخانه‌های عمومی کشور تحت عنوان هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور زیر نظر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اداره می‌شدد اما بعد از تصویب این قانون نهاد کتابخانه‌های عمومی به صورت نهاد غیردولتی و مستقل آغاز به فعالیت کرد.

قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی[ویرایش]

این قانون بعد از تصویب لایحه شماره ۳۶۳۰۲/۲۵۸۸۲ مورخ ۲۸/۷/۱۳۸۱ دولت در مورد تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی در جلسه علنی روز یکشنبه مورخ ۱۷/۱۲/۱۳۸۲ مجلس شورای اسلامی تصویب و در تاریخ ۲۵/۱۲/۱۳۸۲ به تأیید شورای نگهبان‌رسیده‌است.[۱] بر اساس این قانون تأسیس، ساخت، تجهیز و بازسازی، توسعه، مدیریت، نظارت و سایر امور کتابخانه‌های عمومی در سراسر کشور به موجب این قانون انجام میشود.

ترکیب هیئت امناء[ویرایش]

بر اساس ماده ۲ این قانون هیئت امنا کتابخانه با ترکیب زیر شکل می‌گیرد:[۱] الف- وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (رئیس هیئت امنا)؛ ب- رئیس شورای عالی استانها؛ ج- معاون ذیربط از سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور؛ د- یک عضو از کمیسیون فرهنگی به پیشنهاد آن کمیسیون و تصویب مجلس شورای اسلامی به عنوان ناظر؛ ه - رئیس کتابخانه ملی ایران؛ و- پنج نفر از صاحبنظران و شخصیتهای علمی فرهنگی کشور که حداقل دو نفر آنان را بانوان تشکیل دهند به پیشنهاد وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و با حکم رئیس جمهور برای مدت چهارسال انتخاب میشوند که یک نفر از آنان به انتخاب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان دبیرکل هیئت امنا مسؤلیت اداره امور دبیرخانه را به عهده خواهد داشت.

اعضای هیئت امنا[ویرایش]

اعضای هیئت امنای نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور
سال اعضای حقیقی هیئت امناء اعضای حقوقی هیئت امناء
۱۳۸۴–۱۳۸۶ (دوره اول) محمدحسین ملک‌احمدی؛ سید جعفر شهیدی؛ علی اصغر شعردوست؛ فاطمه راکعی؛ حمیده معین تقوی احمد مسجدجامعی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)؛ سید محمدکاظم موسوی بجنوردی (رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)؛ حجه‌الاسلام و المسلمین رضا آشتیانی عراقی (نماینده مجلس شورای اسلامی)؛ مجتبی صدیقی (معاون سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور)؛ منصور روشناسی (رئیس شورای عالی استان‌ها)
۱۳۸۶–۱۳۹۰ (دوره دوم) منصور واعظی؛ رضا داوری اردکانی؛ علی زارعی نجف دری؛ محبوبه مباشری؛ سیمین دخت وحیدی محمدحسین صفار هرندی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)؛ علی اکبر اشعری (رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)
۱۳۹۰–۱۳۹۲ (دوره سوم) منصور واعظی؛ رضا داوری اردکانی؛ علی زارعی نجف دری؛ محبوبه مباشری؛ سیمین دخت وحیدی سید محمدحسینی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)؛ اسحاق صلاحی کجور (رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)؛ مهدی چمران (رئیس شورای عالی استان‌ها)؛ داوود منظور (معاون برنامه‌ریزی) و رحیم مبینی (معاون بودجه معاونت برنامه‌ریزی و نظارت راهبردی ریاست جمهوری)
۱۳۹۲- تا کنون (دوره سوم) علیرضا مختارپور (جایگزین محمدحسین ملک احمدی)؛ سید عباس صالحی شریعتی؛ حجت الاسلام والمسلمین سید علی حسینی؛ فریده عصاره؛ مهردخت وزیرپور کشمیری علی جنتی (وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی)؛ رضا صالحی امیری (رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)؛

بودجه[ویرایش]

ماده ۶ این قانون صراحتاً شهرداری‌ها را مکلف کرده است که نیم درصد از درآمد خود را به منظور اداره امور کتابخانه‌ها در اختیار انجمن‌های کتابخانه‌های عمومی شهر مربوطه قرار دهند.[۱] همان‌طور که در این قانون تصریح شده است این منابع مالی باید در اختیار انجمن کتابخانه عمومی شهر قرار گیرد. اما در سال ۱۳۹۱ این منابع در حساب ستاد نهاد کتابخانه‌های عمومی تجمیع شد که بر اساس اعلام مجلس غیرقانونی تشخیص داده شد[۲]

در لایحهٔ بودجهٔ ۱۳۹۵، بخشی از این بودجه به کتابخانه‌های ایران اختصاص یافت اما در این میان سهم کتابخانه ملی تقریباً دو برابر سال گذشته‌اش شد اما در مقابل، بودجه دیگر مراکز مانند نهاد کتابخانه‌های عمومی اندک تغییری، داشته است، بودجه کتابخانه ملی که در سال گذشتهٔ آن «۵۰ میلیارد تومان» در نظر گرفته‌شده بود، در این سال به میزان ۹۴ میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان افزایش‌یافته است، بنابراین این بودجه تقریباً شاهد افزایش دو برابری رقم بودجه برای این سازمان بو ده است. این در حالی است که نهاد کتابخانه‌های عمومی در سال‌های گذشته همواره خواستار افزایش بودجه خود بوده است و نوبخت رئیس سازمان برنامه‌وبودجه، در مراسم تقدیر از کتابداران نهاد کتابخانه‌های عمومی، قول افزایش بودجه را داده بود، اما این بودجه تنها ۱۰ درصد نسبت به سال گذشته افزایش داشت. در لایحه بودجه سال ۱۳۹۵ برای کتابخانه مجلس ۱۶ میلیارد و ۵۸۱ میلیون تومان در نظر گرفته شد، همچنین بر اساس گزارش مربوطه، برای کتابخانه آیت‌الله مرعشی که در سال گذشته شش میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان بودجه تصویب‌شده بود، نیز با افزایش، شش میلیارد و ۵۰۸ میلیون تومان در نظر گرفته‌شده است.[۳]

برنامه بلند مدت[ویرایش]

بر اساس چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور که در سال ۱۳۸۸ تدوین شده است، نهاد خود را موظف می‌داند در چهار شاخص کتابخانه‌ای در زمره ۱۵ کشور برتر جهان قرار گیرد. این چهار شاخص عبارتند از: سرانه امانت، سرانه عضو، سرانه فضا و سرانه منابع.[۴]

همچنین این نهاد در بیانیه چشم‌انداز خود این اهداف و ویژگی‌ها را برا خود قائل شده است:

  • ارتقاء دهندهٔ آگاهی عمومی از طریق دسترسی سریع، آسان و عادلانهٔ یکایک ایرانیان و فارسی زبانان به منابع اطلاعاتی مورد نیاز با توجه به اقتضائات سنی، فرهنگی، جغرافیایی و جسمی؛
  • در خدمت آموزش مادام العمر افراد جامعه از طریق تعامل با نهادهای آموزشی و تسهیل در چرخهٔ دانش با تأمین منابع اطلاعاتی؛
  • مرکزی برای یادگیری، رشد مهارت و نیز ارتقاء تعاملات فکری و علمی در راستای تولید علم؛
  • جذاب، هدایت کنندهٔ اوقات فراغت و توسعه دهندهٔ فرهنگ مطالعه و کتابخوانی با هدف جذب فراگیر مخاطب به ویژه کودکان، نوجوانان و جوانان؛
  • تقویت کنندهٔ مولفه‌های هویت ملی ایرانیان حافظ و انتقال دهندهٔ ارزش‌های دینی و فرهنگی در برابر از خود بیگانگی فرهنگی و گسست نسل‌ها.
  • پژوهش محور، نوآور و خلاق و بهره‌مند از مشارکت نخبگان و فرزانگان و رشد دهنده روحیه خلاقیت و نوآوری در جامعه؛
  • حامی و ارتقاء دهنده منزلت اجتماعی کتابداران؛
  • مشاور امین با بهره‌مندی از کتابداران متخصص و متعهد؛
  • دارای ساختاری انعطاف‌پذیر و چابک در تعامل با مساجد و خیرین و بهره‌مند از همکاری نهادها و سازمان‌های دولتی، مردمی و مذهبی؛
  • برخوردار از نظام‌های همکاری و تبادل بین کتابخانه‌ای در سطوح ملی، منطقه‌ای و جهانی؛
  • پیشرو در بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعاتی با ایجاد کتابخانه‌های ترکیبی از طریق دیجیتال سازی اثر بخش خدمات و منابع.[۵]

دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور[ویرایش]

قبل از تغییر ساختار نهاد کتابخانه‌های عمومی این سازمان به نام دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور شناخته می‌شد و زیر نظر وزارت ارشاد فعالیت می‌کرد. روسای دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی به قرار زیر بوده‌اند:

روسای دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان
محمدابراهیم انصاری لاری ۱۳۷۰ ۱۳۷۵
مهدی معین‌فر ۱۳۷۵ ۱۳۸۱
محمد حسین ملک احمدی ۱۳۸۱ ۱۳۸۴

در سال ۱۳۸۴ با تغییر ساختار نهاد، محمد حسین ملک احمدی به عنوان اولین دبیر کل آغاز به فعالیت کرد.

دبیرکل‌های نهاد[ویرایش]

دبیر کل‌های نهاد کتابخانه عمومی کشور
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان وزیر منصوب‌کننده
محمد حسین ملک احمدی ۱۳۸۴ ۱۳۸۶ احمد مسجدجامعی
منصور واعظی ۱۶ مرداد ۱۳۸۶ ۱۳۹۲ محمدحسین صفار هرندی
محمد حسین ملک احمدی ۲۰ بهمن ۱۳۹۲ ۱۳۹۳ علی جنتی
علیرضا مختارپور ۵ خرداد ۱۳۹۳ تاکنون علی جنتی

فصلنامه تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه سابق)[ویرایش]

این فصلنامه از سال ۱۳۷۰ هجری شمسی با نام پیام کتابخانه از سوی دبیرخانه هیئت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور آغاز به فعالیت کرد؛ و تا سال ۱۳۸۳ به صورت مرتب منتشر می‌شد. از سال ۱۳۸۳ نشر آن متوقف و در سال ۱۳۸۷ با مدیریت اداره‌کل پژوهش نهاد کتابخانه‌های عمومی مجدداً منتشر شد. این فصلنامه در سال ۱۳۸۸ با اخذ درجهٔ علمی-پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری با نام فصلنامهٔ «تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی» به فعالیت خود در این عرصه ادامه داد.[۶] سردبیرهای این نشریه عبارتند از:

سردبیران فصلنامه نحققات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی (پیام کتابخانه سابق)
نام و نام خانوادگی تاریخ شروع تاریخ پایان
مریم موسوی ۱۳۷۰ ۱۳۷۱
عباس حری ۱۳۷۱ ۱۳۷۶
علی مزینانی ۱۳۷۶ ۱۳۸۲
غلامرضا غفاری ۱۳۸۲ ۱۳۸۳
توقف نشر ۱۳۸۳ ۱۳۸۷
غلامرضا فدایی عراقی ۱۳۸۷ تاکنون

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ مجلس شورای اسلامی ایران (1382) قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی
  2. لاریجانی یک مصوبه دیگر دولت احمدی‌نژاد را مغایر قانون اعلام کرد: http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13920811000461
  3. پور، محمد هرندی. «بودجه‌هایی که فقط قولش به نهاد می‌رسد». Lisna. ۲۰۱۶-۰۴-۰۲. بازبینی‌شده در ۲۰۱۶-۰۴-۰۲. 
  4. چشم‌انداز نهاد کتابخانه‌های عمومی در افق 1404 (1388) نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور.
  5. http://zanjan.iranpl.ir/Portal/Home/Default.aspx?CategoryID=fbfd1a07-4e59-4b22-85f7-7f6758923135
  6. http://www.publij.ir

http://www.iranpl.ir/Portal/Home/

پیوند به بیرون[ویرایش]