مدار (جغرافیا)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
پنج مدار اصلی زمین.

مَدارها دایره‌های فرضی هستند که به موازات استوا بر روی کره جغرافیا رسم شده‌اند و هر چه به سمت قطب شمال یا جنوب می‌رویم کوچکتر می‌شوند.

مدارها خطوط و دایره‌هایی فرضی هستند که تعیین‌کننده عرض جغرافیایی به‌شمار می‌آیند و بصورت موازی و نسبت به هم جهت شمالی و جنوبی دارند. مدارها خطوط متقاطع نصف‌النهارها هستند. مدارها همگی برابر نمی‌باشند و خط استوا بزرگ‌ترین مدار است که بعنوان مدار صفر درجه نسبت درجه‌های شمالی یا جنوبی مدارهای دیگر با آن سنجیده می‌شود. مدارهای شمالی از استوا تا قطب شمال ۹۰ درجه و مدارهای جنوبی هم از استوا تا قطب جنوب ۹۰ درجه هستند.

هر نقطه از زمین، روی یک مدار و یک نصف‌النهار مشخص قرار دارد که به آن مختصات جغرافیایی آن نقطه می‌گویند. محیط (پیرامون) مدار فرضی استوا که زمین را به دو نیم‌کره شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند ۴۰۰۷۵ کیلومتر می‌باشد و مبدأ اندازه‌گیری عرض جغرافیایی به‌شمار می‌آید. محل اتصال نصف‌النهار مبدأ و مدار استوا دارای طول و عرض جغرافیایی صفر است. و این نقطه در حاشیهٔ خلیج گینه در غرب قارهٔ آفریقا واقع شده است.

منطقهٔ میان مدارهای رأس‌السَرَطان و رأس‌الجَدْی، مدارگان، منطقه گرمسیری یا منطقه بین‌المدارین نامیده می‌شود. در مدارگان به علت تابش عمود آفتاب بیشترین گرما دریافت می‌شود و بیشتر بیابان‌ها نیز در این عرض‌های جغرافیایی قرار دارند.[۱]

پنج مدار مهم کره زمین به ترتیب شمال به جنوب عبارتند از: مدار شمالگان، مدار رأس‌السرطان، خط استوا، مدار رأس‌الجدی، و مدار جنوبگان.

پنج مدار اصلی زمین[ویرایش]

مدار شمالگان ‎۶۶° ۳۳′ ۴۴″‏ شمالی World map with arctic circle.svg این مدار مرز محدوده قطبی شمال زمین را نشان می‌دهد، جایی که حداقل در یک شبانه‌روز از سال خورشید هرگز غروب نمی‌کند. محدوده شمالی این مدار، شمالگان و محدوده جنوبی آن تا مدار رأس‌السرطان، منطقه معتدل شمالی نام دارد.
رأس‌السرطان ‎۲۳° ۲۶′ ۱۶″‏ شمالی
World map with tropic of cancer.svg
این مدار که معنی نام آن «سر خرچنگ» است مدار عرض جغرافیایی ۲۳ درجه و حدود ۲۷ دقیقه شمالی کره زمین است. آفتاب در روز اول تابستان (روز اول برج سرطان) در نیم کرهٔ شمالی به نقاط واقع درروی این مدار، عمودی می‌تابد.[۲] سرطان (خرچنگ) نام صورت فلکی شمالی‌ای است که خورشید در حدود ۲۰۰۰ سال پیش در آن قرار می‌گرفته است. امروزه به دلیل حرکت تقدیمی زمین صورت فلکی گاو در این مکان قرار دارد.
خط استوا عرض جغرافیایی صفر درجه
World map with equator.svg
اِستِوا (عامیانه: اُستُوا) یا نیمگان[۳] نام خطّی فرضی است که کره زمین را به دو بخش نیمکره شمالی و نیمکره جنوبی بخش می‌کند. فاصلهٔ نقاط بر روی خط استوا از قطب‌های شمال و جنوب به یک اندازه است. خط استوا مبدأ عرض جغرافیایی و درجهٔ آن صفر می‌باشد. خط استوای زمین هم‌چنین بزرگ‌ترین محیط را با درازای ۴۰۰۷۶ کیلومتر دارا است.
رأس‌الجَدْی ‎۲۳° ۲۶′ ۱۶″‏ جنوبی
World map with tropic of capricorn.svg
این مدار که معنی نام آن «سر بزغاله» است مدار عرض جغرافیایی ۲۳ درجه و حدود ۲۷ دقیقه جنوبی کره زمین است. آفتاب در روز اول زمستان (روز اول برج جدی) در نیم‌کرهٔ جنوبی به نقاط واقع در روی این مدار عمودی می‌تابد. جدی (بزغاله) نام صورت فلکی جنوبی‌ای است که خورشید در حدود ۲۰۰۰سال پیش در آن قرار می گرفته است. امروزه به دلیل حرکت تقدیمی زمین صورت فلکی کمان در این مکان قرار دارد.
مدار جنوبگان ‎۶۶° ۳۳′ ۴۴″‏ جنوبی World map with antarctic circle.svg مدار جنوبی که منطقهٔ قطبی جنوب زمین را مشخص می‌کند مدار جنوبگان می‌نامند. محدوده جنوبی این مدار، جنوبگان و محدوده شمال آن تا مدار رأس‌الجَدی، منطقه معتدل جنوبی نام دارد. مدار شمالگان مدار مقابل آن در نیم‌کره شمالی زمین است

مشخصات مدارها[ویرایش]

دایرهٔ مدارها
دایرهٔ مدارها
دایرهٔ مدارها
عرض جغرافیایی طول مدار
(کیلومتر)
طول در مقایسه
با خط استوا (%)
فاصله از قطب
(کیلومتر)
فاصله از استوا
(کیلومتر)
مدارهای شمالی
قطب شمال صفر صفر صفر ۱۰٬۰۰۲
۸۵° شمالی ۳٬۵۰۴ ۸٫۷ ۵۵۸ ۹٬۴۴۴
۸۰° شمالی ۶٬۹۸۲ ۱۷٫۴ ۱٬۱۱۷ ۸٬۸۸۵
۷۵° شمالی ۱۰٬۴۰۵ ۲۶٫۰ ۱٬۶۷۵ ۸٬۳۲۷
۷۰° شمالی ۱۳٬۷۴۷ ۳۴٫۳ ۲٬۲۳۳ ۷٬۷۶۹
مدار شمالگان ۱۵٬۹۸۶ ۳۹٫۹ ۲٬۷۴۱ ۷٬۲۶۱
۶۵° شمالی ۱۶٬۹۸۳ ۴۲٫۴ ۲٬۷۹۱ ۷٬۲۱۱
۶۰° شمالی ۲۰٬۰۸۸ ۵۰٫۱ ۳٬۳۴۸ ۶٬۶۵۴
۵۵° شمالی ۲۳٬۰۳۸ ۵۷٫۵ ۳٬۹۰۵ ۶٬۰۹۷
۵۰° شمالی ۲۵٬۸۱۰ ۶۴٫۴ ۴٬۴۶۱ ۵٬۵۴۱
۴۵° شمالی ۲۸٬۳۸۵ ۷۰٫۸ ۵٬۰۱۷ ۴٬۹۸۵
۴۰° شمالی ۳۰٬۷۴۲ ۷۶٫۷ ۵٬۵۷۲ ۴٬۴۳۰
۳۵° شمالی ۳۲٬۸۶۴ ۸۲٫۰ ۶٬۱۲۷ ۳٬۸۷۵
۳۰° شمالی ۳۴٬۷۳۵ ۸۶٫۷ ۶٬۶۸۱ ۳٬۳۲۱
۲۵° شمالی ۳۶٬۳۴۲ ۹۰٫۷ ۷٬۲۳۵ ۲٬۷۶۷
رأس‌السرطان ۳۶٬۷۸۸ ۹۱٫۸ ۷٬۵۰۶ ۲٬۴۹۶
۲۰° شمالی ۳۷٬۶۷۳ ۹۴٫۰ ۷٬۷۸۹ ۲٬۲۱۳
۱۵° شمالی ۳۸٬۷۱۸ ۹۶٫۶ ۸٬۳۴۲ ۱٬۶۶۰
۱۰° شمالی ۳۹٬۴۷۰ ۹۸٫۵ ۸٬۸۹۶ ۱٬۱۰۶
۵° شمالی ۳۹٬۹۲۴ ۹۹٫۶ ۹٬۴۴۹ ۵۵۳
خط استوا ۴۰٬۰۷۵ ۱۰۰ ۱۰٬۰۰۲ صفر
مدارهای جنوبی
۵° جنوبی ۳۹٬۹۲۴ ۹۹٫۶ ۹٬۴۴۹ ۵۵۳
۱۰° جنوبی ۳۹٬۴۷۰ ۹۸٫۵ ۸٬۸۹۶ ۱٬۱۰۶
۱۵° جنوبی ۳۸٬۷۱۸ ۹۶٫۶ ۸٬۳۴۲ ۱٬۶۶۰
۲۰° جنوبی ۳۷٬۶۷۳ ۹۴٫۰ ۷٬۷۸۹ ۲٬۲۱۳
رأس‌الجدی ۳۶٬۷۸۸ ۹۱٫۸ ۷٬۵۰۶ ۲٬۴۹۶
۲۵° جنوبی ۳۶٬۳۴۲ ۹۰٫۷ ۷٬۲۳۵ ۲٬۷۶۷
۳۰° جنوبی ۳۴٬۷۳۵ ۸۶٫۷ ۶٬۶۸۱ ۳٬۳۲۱
۳۵° جنوبی ۳۲٬۸۶۴ ۸۲٫۰ ۶٬۱۲۷ ۳٬۸۷۵
۴۰° جنوبی ۳۰٬۷۴۲ ۷۶٫۷ ۵٬۵۷۲ ۴٬۴۳۰
۴۵° جنوبی ۲۸٬۳۸۵ ۷۰٫۸ ۵٬۰۱۷ ۴٬۹۸۵
۵۰° جنوبی ۲۵٬۸۱۰ ۶۴٫۴ ۴٬۴۶۱ ۵٬۵۴۱
۵۵° جنوبی ۲۳٬۰۳۸ ۵۷٫۵ ۳٬۹۰۵ ۶٬۰۹۷
۶۰° جنوبی ۲۰٬۰۸۸ ۵۰٫۱ ۳٬۳۴۸ ۶٬۶۵۴
۶۵° جنوبی ۱۶٬۹۸۳ ۴۲٫۴ ۲٬۷۹۱ ۷٬۲۱۱
مدار جنوبگان ۱۵٬۹۸۶ ۳۹٫۹ ۲٬۷۴۱ ۷٬۲۶۱
۷۰° جنوبی ۱۳٬۷۴۷ ۳۴٫۳ ۲٬۲۳۳ ۷٬۷۶۹
۷۵° جنوبی ۱۰٬۴۰۵ ۲۶٫۰ ۱٬۶۷۵ ۸٬۳۲۷
۸۰° جنوبی ۶٬۹۸۲ ۱۷٫۴ ۱٬۱۱۷ ۸٬۸۸۵
۸۵° جنوبی ۳٬۵۰۴ ۸٫۷ ۵۵۸ ۹٬۴۴۴
قطب جنوب صفر صفر صفر ۱۰٬۰۰۲


جُستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Contributeurs de Wikipédia, "Parallèle (géographie)," Wikipédia, l'encyclopédie libre, (Page consultée le mars 18, 2014).
  1. مددی، ابوالفضل: معرفی بیابان. «کویرها و بیابان‌های ایران». بازدید: مارس ۲۰۱۴.
  2. فرهنگ فارسی عمید.
  3. GEONAMES - Zones of the Earth