مارک آنتونی

برای دیگر کاربردها، مارک آنتونی (ابهام‌زدایی) را ببینید.

مارک آنتونی
نیم‌تنهٔ رومی از مارک آنتونی متعلق به دورهٔ فلاویان
زادهٔ	۱۴ ژانویه ۸۳ پ. م رم، ایتالیا
درگذشت	۱ اوت ۳۰ پ. م اسکندریه، مصر
علت مرگ	خودکشی
مدفن	آرامگاه آنتونی و کلئوپاترا
پیشه(ها)	نظامی و سیاستمدار
سال‌های فعالیت	۵۲ – ۳۳ پ. م
سازمان	لگاتوس ۵۲ – ۵۱ پ. م تریبون عوام ۴۹ پ. م کلانتر بدیل ۴۹ پ. م ارباب سواران ۴۸ پ. م کنسول ۴۴ پ. م پروکنسول ۴۴ – ۴۰ پ. م تریوم‌ویر ۴۳ – ۳۳ پ. م
همسران	فاودیا آنتونیا فولویا اکتاویا کلئوپاترا
فرزندان	مارک آنتونی آنتیلوس ژولیوس آنتونیوس آنتونیای بزرگ آنتونیای کوچک الکساندر هلیوس کلئوپاترا سلن بطلمیوس فیلادلفوس
والدین	کرتیکوس (پدر) ژولیا (مادر)
پیشینه نظامی
وفاداری	جمهوری روم
سال‌های خدمت	۵۴ – ۳۰ پ. م
جنگ‌ها و عملیات‌ها	جنگ‌های گالی جنگ داخلی سزار جنگ داخلی آزادی‌خواهان حمله به ایران حمله به ارمنستان جنگ جمهوری

مارکوس آنتونیوس (به انگلیسی: Marcus Antonius) (۱۴ ژانویهٔ ۸۳ پ. م – ۱ اوت ۳۰ پ. م) که بیشتر با نام مارک آنتونی شناخته می‌شود، نظامی و سیاستمدار رومی بود که نقش مهمی در تبدیل روم از جمهوری به امپراتوری استبدادی ایفا کرد.

آنتونی از خویشاوندان و حامیان ژولیوس سزار بود و در جریان فتح سرزمین گال و جنگ داخلی سزار به‌عنوان یکی از ژنرال‌های تاثیرگذار او خدمت کرد. هنگامی که سزار مخالفان سیاسی خود را در یونان، شمال آفریقا و اسپانیا از بین می‌برد، آنتونی به‌عنوان فرماندار ایتالیا منصوب شد. پس از ترور سزار در سال ۴۴ پیش از میلاد، آنتونی با دو تن دیگر از ژنرال‌های سزار به‌نام‌های مارکوس امیلیوس لپیدوس و اکتاویان که دومی برادرزاده و پسرخوانده سزار بود متحد شد و یک الیگارشی سه‌نفره را تشکیل داد که مورخان آن را به‌عنوان تریوم‌ویرات دوم می‌شناسند. این گروه سه‌نفره، قاتلان سزار، معروف به آزادکنندگان روم را در نبرد فیلیپی در سال ۴۲ پیش از میلاد شکست دادند و حکومت جمهوری را بین خود تقسیم کردند. حاکمیت بر استان‌های شرقی روم، از جمله پادشاهی وابسته مصر، که در آن زمان توسط کلئوپاترا اداره می‌شد، به آنتونی واگذار شد و فرماندهی لشکرکشی به ایران نیز به او سپرده شد.

با شکست لشکرکشی آنتونی به ایران در کنار تلاش اعضا برای کسب قدرت سیاسی، روابط میان این سه‌گانه‌ متشنج شد. این اختلافات زمانی که آنتونی با خواهر اکتاویان ازدواج کرد برای مدتی متوقف شد. اما علیرغم این ازدواج، آنتونی به روابط عاشقانه خود با کلئوپاترا ادامه داد و این امر باعث شد رابطه آنتونی و اکتاویان بیش از پیش تاریک شود. لپیدوس در سال ۳۶ پیش از میلاد از انجمن اخراج شد و اختلافات میان آنتونی و اکتاویان در سال ۳۱ پیش از میلاد به آخرین جنگ داخلی جمهوری روم منجر شد، اکتاویان اعضای مجلس سنا را وادار کرد تا علیه کلئوپاترا اعلان جنگ کنند و آنتونی را نیز خائن اعلام کنند. در همان سال، آنتونی در نبرد آکتیوم از نیروهای اکتاویان شکست خورد. آنتونی و کلئوپاترا به مصر گریختند و در آنجا، پس از شکست دوباره در نبرد اسکندریه، خودکشی کردند.

با مرگ آنتونی، اکتاویان به فرمانروای بلامنازع روم تبدیل شد و در سال ۲۷ پیش از میلاد به‌عنوان اولین امپراتور روم تاجگذاری کرد.

حمله به ایران

مقالهٔ اصلی: حملهٔ مارک آنتونی به ایران

پس از تجدید اتحاد سه‌گانه آنتونی، اکتاویان و لپیدوس در سال ۳۸ پ. م آنتونی خود را برای حمله به شاهنشاهی اشکانی آماده کرد. با این‌حال، آنتونی متوجه شد که اکتاویان قصد ندارد لژیون‌های اضافی را که طبق پیمان تارنتوم قول داده بود، برای او بفرستد. آنتونی برای تکمیل ارتش‌ خود، به مصر که دست‌نشانده اصلی روم در شرق بود و تحت فرمان معشوقش کلئوپاترا اداره می‌شد روی آورد. با حمایت‌های گسترده کلئوپاترا، آنتونی توانست بزرگترین ارتشی را که روم تا آن زمان در شرق گرد آورده بود، فراهم کند. ارتش ترکیبی رومی-مصری آنتونی که در سال ۳۷ پ. م در انطاکیه زمستان را سپری می‌کرد، حدود ۱۰۰۰۰۰ نفر را شامل می‌شد، از جمله ۶۰۰۰۰ پیاده از شانزده لژیون، ۱۰۰۰۰ سواره‌نظام از اسپانیا و گال، به علاوه ۳۰۰۰۰ نیروی کمکی دیگر. بزرگی ارتش آنتونی نشان دهنده قصد آنتونی برای فتح ایران بود. در پشت سر، آنتونی توسط پادشاهی‌های وابسته به روم در آناتولی، یعنی سوریه و یهودیه محافظت می‌شد و پادشاهی‌های وابسته کاپادوکیه، پونتوس و کوماژن نیز تدارکات را در طول راهپیمایی تأمین می‌کردند.

اولین هدف آنتونی برای حمله، پادشاهی ارمنستان بود. ارمنستان که توسط آرتاوادس دوم اداره می‌شد، ارمنستان از زمان شکست تیگران توسط پومپه در سال ۶۶ پیش از میلاد متحد روم بود. با این‌حال، پس از شکست کراسوس در نبرد حران در سال ۵۳ پیش از میلاد، ارمنستان به‌دلیل موقعیت ضعیف روم در شرق، مجبور به اتحاد با اشکانیان شد. آنتونی، پوبلیوس کانیدیوس کراسوس را به ارمنستان فرستاد و آرتاوادس دوم نیز بدون هیچ مقاومتی تسلیم او شد. کانیدیوس سپس به قفقاز جنوبی روی‌آورد و ایبریا را مطیع خود ساخت. در آنجا، کانیدیوس، پادشاه ایبری، پارناواز دوم را مجبور به مشارکت در نبردی علیه پادشاهی آلبانی کرد و موفق شد این پادشاهی را مطیع خود کند و آن را نیز به دولت تحت‌الحمایه روم تبدیل کرد.

پس از فتح ارمنستان و قفقاز، آنتونی به سمت جنوب لشکرکشی کرد و وارد استان اشکانی ماد آتروپاتن شد. اگرچه آنتونی خواهان نبرد تن به تن بود، اما اشکانیان حاضر به درگیری مستقیم نشدند و به آنتونی اجازه دادند تا اواسط آگوست ۳۶ پ. م به عمق خاک ایران پیشروی کند. این امر آنتونی را مجبور کرد تا تدارکات خود را به دو لژیون (تقریباً ۱۰۰۰۰ سرباز) بسپارد اما خطوط تدارکات او توسط ارتش اشکانی مورد حمله قرار گرفت و قبل از اینکه آنتونی بتواند آن را نجات دهد کاملاً نابود شد. اگرچه پادشاه ارمنستان، آرتاوادس دوم، و سواره‌نظامش در طول قتل عام حضور داشتند، اما مداخله‌ای نکردند. با وجود کمین، آنتونی به لشکرکشی ادامه داد اما پس از دو ماه محاصره ناموفق در اواسط اکتبر مجبور به عقب نشینی شد.

این عقب‌نشینی به یک فاجعه تبدیل شد، زیرا ارتش تضعیف‌شده آنتونی در طول زمستان با مشکلات فزاینده‌ای در تأمین تدارکات در مناطق کوهستانی روبرو بود و دائماً توسط سواران اشکانی مورد تهاجم قرار می‌گرفت. به‌گفته پلوتارک، در طول راهپیمایی یک ماهه بازگشت به ارمنستان، هجده نبرد بین رومی‌های در حال عقب‌نشینی و اشکانیان درگرفت که تقریباً ۲۰۰۰۰ پیاده‌نظام و ۴۰۰۰ سواره‌نظام در این‌ میان این عقب‌نشینی جان باختند. آنتونی پس از ورود به ارمنستان برای محافظت از منافع خود در شرق به سوریه بازگشت و ۸۰۰۰ سرباز دیگر را هم در طول مسیر از دست داد. در مجموع، دو پنجم ارتش اصلی او (حدود ۸۰۰۰۰ نفر) در جریان لشکرکشی ناموفق او جان باختند روایت‌های استرابون و پلوتارک، بیشتر پادشاه ارمنستان را مسئول شکست رومی‌ها در این لشکرکشی می‌داند، اما منابع مدرن آنتونی اشاره می‌کنند.

منابع

• خدادادیان، اردشیر، اشکانیان، منصور، ۱۳۸۰