فرهنگ ترکی-ایرانی

خراسان و فرارود

فرمان دوزبانه گیخاتو خان در زبان‌های ترکی و فارسی

فرهنگ ترکی ـ فارسی، فرهنگی متمایز است که در سده‌های نهم و دهم میلادی (سوم و چهارم قمری) در خراسان و فرارود (امروزه افغانستان، ایران، ازبکستان، ترکمنستان، تاجیکستان و بخش‌های کوچکی از قرقیزستان و قزاقستان) پدید آمد. به گفتهٔ تاریخ‌نگار معاصر، رابرت اِل. کانفیلد، این فرهنگ ماهیتی ترکیبی و سه‌گانه داشت: فارسی، ترکی و اسلامی؛ زیرا بر پایه سنت مکتوبی با خاست‌گاه مناطق فارس‌زبان شکل گرفته بود و نیز برای نسل‌های بسیار توسط فرمانروایانی با تبار ترک حمایت می‌شد؛ و اسلامی بود بدان معنا که مفاهیم اسلامی درباره فضیلت، ماندگاری و برتری در گفت‌وگوهای مربوط به مسائل عمومی و نیز در امور دینی مسلمانانی که طبقهٔ حاکم و نخبگان را تشکیل می‌دادند، نفوذ داشت.

در سده‌های بعد، این فرهنگ ترکی ـ پارسی توسط اقوام فاتح مانند سلجوقیان و تیموریان به سرزمین‌های همسایه انتقال یافت و سرانجام به فرهنگ غالب طبقات حاکم و نخبگان در شبه‌قاره هند (که در آنجا به سنت هندو ـ فارسی تحول یافت)، آسیای مرکزی، حوضه تاریم (ترکستان شرقی) و بخش‌های بزرگی از آسیای غربی تبدیل شد.

جستارهای وابسته

• فرهنگ ترکی-مغولی
• فرهنگ هندی-ایرانی
• جوامع فارسی‌زبان
• فلات ایران