عملیات نمسیس

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
عملیات نمسیس
Operation Nemesis exhibition Tsitsernakaberd.jpg
موزه نسل‌کشی ارمنیان در یادمان نسل‌کشی ارمنی‌ها
موقعیت برلین، تفلیس، قسطنطنیه، رم
تاریخ ۱۹۲۰–۱۹۲۲
هدف رهبران سیاسی دولت عثمانی مسئولین نسل‌کشی ارمنیان، رهبران سیاسی جمهوری دمکراتیک آذربایجان مسئولین قتل‌عام ارمنی‌های باکو
نوع هدف
ترور
مرتکبان فدراسیون انقلابی ارمنی
انگیزه ویژیلانته[۱] و انتقام[۲][۳]

عملیات نمسیس (به ارمنی Նեմեսիս գործողություն - به انگلیسی Operation Nemesis)، یک عملیات مخفی بود که برخی اعضاء برجسته فدراسیون انقلابی ارمنی، حکم مرگ رهبران سیاسی دولت عثمانی را به اجرا درآوردند. آنان نقش فعالی در برنامه‌ریزی و دستور صدور قتل‌عام ارمنی‌ها داشته و از سوی دادگاه‌های نظامی ترکی سالهای ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۰ محاکمه شده بودند. این عملیات که به عنوان عملیات نمسیس شناخته شد برای تعقیب چنین رهبرانی در سطح جهان ادامه یافت و حد اقل ده نفر از این رهبران که چهار نفر از آنان رهبران سیاسی جمهوری دمکراتیک آذربایجان که مسئولین قتل‌عام ارمنی‌های باکو بودند کشته شدند.

پیش زمینه[ویرایش]

بعد از پیروزی نیروهای متفقین در جنگ جهانی اول؛ دولت ترکیهٔ عثمانی به منزلهٔ متحد آلمان نازی اقدام به امضای متارکه مودروس کرد. حکومت عثمانی، به سرکردگی حزب ترک‌های جوان، به طور کامل ساقط شد. دولت مغلوب عثمانی، که در اکتبر ۱۹۱۸ تسلیم متفقین شد، از یک سو از ترس اینکه مبادا شرایط سهمگین تر و سنگین تری از سوی دول فاتح بر امپراتوری تحمیل شود و از سوی دیگر برای فرونشاندن خشم متفقین و ایجاد وجهی مطلوبتر در دنیا اقدام به برپایی محاکمهٔ عاملان تُرک جنایات جنگی کرد.[۴] پس از جنگ جهانی اول بسیاری از این افراد توسط خود مقامات تُرک محاکمه و مجرم شناخته شدند ولی به کیفر نرسیدند.

عملیات[ویرایش]

صفحه اول روزنامه ایکدام، در ۴ نوامبر ۱۹۱۸ میلادی، اعلام نمود که سه پاشای دولت عثمانی (جمال، طلعت و انور) از کشور گریختند.

برخی اعضاء برجسته فدراسیون انقلابی ارمنی، حکم مرگ رهبران سیاسی دولت عثمانی را به اجرا درآوردند. آنان نقش فعالی در برنامه‌ریزی و دستور صدور قتل‌عام ارمنی‌ها داشته و از سوی دادگاه‌های نظامی تُرکی سالهای ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۰ محاکمه شده بودند. این عملیات که به عنوان عملیات نمسیس شناخته شد برای تعقیب چنین رهبرانی در سطح جهان ادامه یافت. رهبری عملیات بر عهده شاهان ناتالی و آرمن گارو بود.[۵] نام عملیات (نمسیس) از الههٔ اساطیر یونان گرفته شده‌است.[۶]

فهرست[ویرایش]

تاریخ هدف مکان اجرای حکم مرگ توصیف
۳۱ مه، ۱۹۲۰
Nesib bey Yusifbeyli (Mucadile. Birinci Hisse. Istiqlalin Beshiyi (2006)).JPG
نصیب یوسف بی
باکو - وزیر امور آموزش و پرورش و مذهبی جمهوری دمکراتیک آذربایجان که یکی از مصوبین قتل‌عام ارمنی‌های باکو بود.[۷]
۱۹ ژوئن، ۱۹۲۰
Fatali Khan Khoysky.jpg
فتحعلی‌خان خویسکی
تفلیس، گرجستان اجرای حکم مرگ توسط آرام یرگانیان اولین نخست وزیر جمهوری دمکراتیک آذربایجان و وزیر ۳ کابینه
۱۹ ژوئیه، ۱۹۲۰
Hasan bay Agayev.jpg
حسن بیگ آغایف
تفلیس، گرجستان اجرای حکم مرگ توسط آرام یرگانیان معاون رئیس مجلس ملی جمهوری دمکراتیک آذربایجان یکی از مصوبین قتل‌عام ارمنی‌های باکو بود.
۱۵ مارس، ۱۹۲۱
Mehmet Talat Pasha.jpg
طلعت پاشا
برلین، آلمان
Soghomon Tehlirian 1921.jpg
اجرای حکم مرگ توسط سوقومون تهلیریان
یکی از رهبران حزب اتحاد و ترقی و وزیر امور داخلی و در نهایت در سال ۱۹۱۸ میلادی به مقام نخست وزیری دولت عثمانی نایل گشت.
۱۸ ژوئیه، ۱۹۲۱
Behbud xan Cavanşir.jpg
بهبود خان جوانشیر
قسطنطنیه، ترکیه
Misak Torlakian 2.jpg
اجرای حکم مرگ توسط میساک تورلاکیان
وزیر امور داخلی جمهوری دمکراتیک آذربایجان و معاون وزیر تجارت و صنعت.
۵ دسامبر، ۱۹۲۱
Said Halim.jpg
سعید حلیم پاشا
رم، ایتالیا
Arshavir Shirakian.jpg
اجرای حکم مرگ توسط آرشاویر شیراکیان
وزیر امپراتوری عثمانی
۱۷ آوریل، ۱۹۲۲ جمال عزمی برلین، آلمان
Arshavir Shirakian.jpg
اجرای حکم مرگ توسط آرشاویر شیراکیان و آرام یرگانیان
سیاستمدار عثمانی و فرماندار ولایت ترابزون در طول جنگ جهانی اول و سال‌های پایانی امپراتوری عثمانی بود. او به عنوان «قصاب ترابزون» شناخته شده بود. او ۱۵۰۰۰ زن و کودک ارمنی شهر ترابزون را در دریا غرق یا زنده زنده سوزاند.[۸][۹]
۱۷ آوریل، ۱۹۲۲
Bahaeddin Shakir.png
بهاتین شکیر
برلین، آلمان
Arshavir Shirakian.jpg
اجرای حکم مرگ توسط آرشاویر شیراکیان و آرام یرگانیان
یکی از رهبران اصلی حزب اتحاد و ترقی
۲۲ ژوئیه، ۱۹۲۲
Ahmed Djemal portrait Project Gutenberg eText 10338.png
جمال پاشا
تفلیس، گرجستان اجرای حکم مرگ توسط «پطروس تر-بوغوسیان»، «آرتاشس گورکیان» و «استپان دزاقیگیان» فرمانده نیروی دریایی امپراتوری عثمانی و فرمانروای شامات (سوریه و لبنان) در آغاز شورش اعراب در زمان جنگ جهانی اول و همچنین شهردار استانبول بود.[۱۰]
۴ آگوست، ۱۹۲۲
ENPER PASHA WARMINISTER.jpg
اسماعیل انور
تاجیکستان
Яков Аркадьевич Мелькумов.jpg
اجرای حکم مرگ توسط هاکوپ ملکومیان
از فرماندهان رده بالای ارتش عثمانی و رهبر قیام ترکان جوان بود. او فرماندهی کل ارتش عثمانی را هم در جنگ بالکان و هم در جنگ جهانی اول بر عهده داشت.

ترور خائنین[ویرایش]

تاریخ هدف مکان اجرای حکم مرگ توصیف
۱۹۲۰ هاروتیون مکرتچیان قسطنطنیه سوقومون تهلیریان رئیس پلیس مخفی دولت عثمانی بود.
۲۷ مارس، ۱۹۲۰ واهه یسائیان قسطنطنیه آرشاویر شیراکیان خائن واهه یسائیان مأمور دولت عثمانی بود و مأموریت آن تهیه لیست کاملی از روشنفکران ارمنی قسطنطنیه بود، که همه آن روشنفکران توسط دولت به قتل رسیدند.
۱۹۲۰ آرشاویر هاسیان قسطنطنیه آرشاک یزدانیان خائن آرشاویر هاسیان باعث به دار آویخته شدن ۲۱ نفر از اعضاء حزب سوسیال دموکرات هنچاکیان در ۱۵ ژوئن ۱۹۱۵ میلادی شد.

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. Frey, Rebecca Joyce (2009). Genocide and International Justice. New York: Infobase Publishing. p. "vigilante+justice"+armenian&hl=en&sa=X&ei=HG-JUtnAKKbNsQSx-oGAAQ&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q="vigilante%20justice"%20armenian&f=false 82. ISBN 978-0-8160-7310-8. 
  2. Totten, Samuel; Jacobs, Paul R. Bartrop (2008). Dictionary of genocide. Westport, Conn.: Greenwood Press. p. 320. ISBN 978-0-313-34641-5. 
  3. Freedman, Jeri (2009). The Armenian genocide (1st ed.). New York: Rosen Pub. Group. p. 42. ISBN 978-1-4042-1825-3. 
  4. Charny, Israel W.; Tutu, editor in chief; forewords by Archbishop Desmond; Wiesenthal, Simon (2000). Encyclopedia of genocide (Repr. ed.). Oxford: ABC-Clio. ISBN 0-87436-928-2. 
  5. Eminian, Sarkis J. (2004). West of Malatia: The Boys of '26. Bloomington, IN: AuthorHouse. p. 3. ISBN 978-1-4184-1262-3. 
  6. Newton, Michael (2014). Famous Assassinations in World History: An Encyclopedia [2 volumes]. ABC-CLIO. pp. 269–70. ISBN 1-61069-286-1. 
  7. Turkey must reconcile herself not only to the fact of the Armenian Genocide, but also to all of her 700-year history
  8. ГЕНОЦИД АРМЯН В ОСМАНСКОЙ ИМПЕРИИ. Массовая резня армян младотурками, 1909 - 1918. Информация о судебном процессе над лидерами младотурок в 1919 г. (روسی)
  9. Yair Auron, The Banality of Indifference: Zionism and the Armenian Genocide. New Brunswick, N.J. , 2000, pp. 181, 183
  10. Cleveland, William: A History of the Modern Middle East. Boulder: Westview Press, 2004. «World War I and the End of the Ottoman Order» , 146-167. (انگلیسی)
  • اسناد سخن می‌گویند، نویسنده:آودیس پاپازیان، ترجمه:گارون سرکسیان، نشر: کتاب سیامک (۰۸ اسفند، ۱۳۸۸)، شابک:۲–۶۱–۶۱۴۱–۹۶۴
  • نژادکشی ارمنیان. نگاهی به نژادکشی ارمنیان؛ و محاکمه طلعت پاشا؛ و دادگاه سوقومون تهلیریان. ترجمه، تألیف، سخن آغاز و پیشگفتار: ادیک باغداساریان، چاپ نخست، انتشارات لویس