شگون

شُگون

مروا یا مرغوا ( به انگلیسی Augury ) یک باور آریایی کهن بنا بر فال و شگون از دیدن پرندگان است .

واژه مروا / مرغوا از دو بخش مرو/مرغ (پرنده . به لاتین AVIS) + وا به معنی دیدن در کل به معنی دیدن مرغان است فال زدن از پرندگان است دیدن پرندگان نزد آریان نشان شانس نیک یا بد بود. در پشتو شانس خوب را نیک مرغه میگویند.

آگوری یک عمل مذهبی یونانی-رومی برای مشاهده رفتار پرندگان برای دریافت فال بود. وقتی فردی که به عنوان augur شناخته می‌شد، این علائم را می‌خواند، به آن "گرفتن فال" گفته می‌شد. «پیشگویی» (لاتین: auspicium) به معنای «نگاه کردن به پرندگان» است. «پیشگویی» که کلمه دیگری برای «پیشگویی» است، می‌تواند به «کسی که به پرندگان نگاه می‌کند» ترجمه شود. بسته به پرندگان، پیشگویی‌های خدایان می‌توانستند مطلوب یا نامطلوب (خوش‌یمن یا نامساعد) باشند. گاهی اوقات پیشگویان با انگیزه‌های سیاسی، پیشگویی‌های نامطلوبی را جعل می‌کردند تا برخی از وظایف دولتی مانند انتخابات را به تأخیر بیندازند. پلینی بزرگ، اختراع پیشگویی را به تیرسیاس، پیشگوی تبس، نسبت می‌دهد.

با توسعه امپراتوری روم، تعریف پیشگویی گسترش یافت و شامل اشکال دیگر پیشگویی نیز شد. پیشگویی - بررسی امعا و احشاء حیوانات - از اتروسک‌ها آموخته شد. روش اتروسک‌ها در مشاهده رعد و برق نیز اقتباس شد. در زمان سیسرو، پیشگویان عمدتاً از استفاده از پرواز پرندگان به پیشگویی برای پیشگویی عمومی روی آورده بودند.

این نوع فالگیری در دوران یونان باستان قدمتی هزار ساله داشت: در مکاتبات دیپلماتیک قرن چهاردهم پیش از میلاد که در مصر به نام مکاتبات عمارنه حفظ شده است، این عمل برای پادشاه آلاسیا در قبرس که به یک "پیشگوی عقاب" از مصر نیاز داشت، آشنا بود. این عمل بومی و قدیمی‌تر پیشگویی با نشانه‌های پرنده، که در شخصیت کالخاس، پیشگوی پرنده آگاممنون، که رهبری ارتش را بر عهده داشت (ایلیاد اول.۶۹)، آشنا بود، تا حد زیادی با پیشگویی قربانی از طریق بررسی کبد قربانی - هاروسپیس - در دوره شرقی شدن فرهنگ باستانی یونان جایگزین شد. افلاطون خاطرنشان می‌کند که هپاتوسکوپی از طالع‌بینی با استفاده از پرندگان اعتبار بیشتری دارد.

شگون به معنای؟! خجستگی، برکت، یُمن، میمنت، بخت خوش، خوش‌شانسی و خوبی داشتن است، یعنی زمانی که گفته می‌شود کاری شگون دارد یا ندارد بدین معنی است که از انجام آن کار خوبی حاصل می‌شود یا حاصل نمی‌شود.

شگون می‌تواند همچنین معنی فال بدهد. نتیجه خوب یک فال را شگون خوب و نتیجه منفی آن را شگون بد می‌نامند. در خرافات عوام، امور بسیاری را آورنده شگون بد یعنی نحس و آورنده رویدادها و امور ناگوار می‌دانند. برای نمونه برخی شکستن آینه، گذشتن گربه سیاه از مسیر اشخاص، حرف از طلاق، گفتن واژه جن، حضور زن مطلّقه سر سفره هفت‌سین و جز اینها. همچنین در باور مردم عدد سیزده عددی بی‌شگون است یعنی احتمال رویداد امور ناگوار با عدد سیزده مرتبط دانسته می‌شود. در برخی فرهنگها جغد و در برخی دیگر کلاغ را جانورانی بدشگون می‌دانند. همچنین برخی امور را خوش‌شگون یعنی آورنده نیکی می‌دانند مانند پوشیدن جامه نو در نوروز. روز نوروز را روز شگون نیز نامیده‌اند. بنابر روایت ابوریحان بیرونی در مهرگان مردم با روغن بدن خود را مرطوب می‌کردند که هم شگون و هم نتایج طبی و بهداشتی داشت.

شگون‌آوری

برخی از خانواده‌های روستایی ایران به ویژه در مازندران به هنگام نوروز سفره عید نوروز را چند ساعت پیش از تحویل سال می‌چینند و در اشتیاق تحویل سال منتظر کسی می‌شوند که خود برای خود شگون‌آور قرار داده‌اند تا در نخستین ساعت‌های سال نو به خانه شان بیاید و برایشان شگون بیاورد. هر یک از خانوادهای روستا، یکی از همسایه‌ها یا یکی از منسوبان به خود را برای خانه خود شگون‌آور می‌دانند و او را باصطلاح خودشان «سال‌مِج» می‌نامند. سال مج هر خانه‌ای، اولین کسی است که پس از تحویل سال به آن خانه وارد می‌شود. او با خوشروئی و نشاط با ظرفی آب به خانه می‌آید. آب را در حیاط خانه می‌پاشند و سال نو را به اهل خانه تبریک می‌گوید. افراد خانه، با سرور و شادمانی باستقبال سال مج خود می‌روند و او را به کنار سفره عید و سینی دعوت می‌کنند. آن‌ها از سال مج با کلوچه‌ها و حلواها و نان و عسل و آجیل و میوه به گرمی پذیرائی می‌کنند و اعتقاد دارند که از یمن حضور سال مج و از شگون این پذیرائی، سفره شان در سال جدید همیشه پربرکت خواهد بود. به این مراسم، شگون‌آوری گفته می‌شود.

جستارهای وابسته

• شگون‌نما