شاخص اچ

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از شناسه اچ)
پرش به: ناوبری، جستجو
نمونه‌ای از اچ ایندکس روی محور xها و yها

اچ ایندکس h-index شاخصی عددی است که می‌کوشد بهره‌وری و تاثیرگذاری علمی دانشمندان را به صورت کمی نمایش دهد. این شاخص با در نظر گرفتن تعداد مقالات پر استناد افراد و تعداد دفعات استناد شدن آن مقالات توسط دیگران محاسبه می‌شود. از این شاخص می‌توان برای تاثیر گذاری علمی گروهی از دانشمندان نیز بهره برد، مثلا ایندکس اچ برای محاسبه تاثیرگذاری علمی دانشگاه‌ها و دانشمندان یک کشور نیز قابل استفاده است. این ایندکس در سال ۱۳۸۴ (۲۰۰۵ میلادی) توسط فیزیک‌دانی به نام Jorge E. Hirsch پیشنهاد شد [۱] و از این رو گاهی با نام‌های هیرش ایندکس یا مقدار هیرش شناخته شده است.

تعریف و هدف[ویرایش]

اج ایندکس شاخصی است که می توان به وسیله آن محققان تاثیر گذار را از آنهایی که صرفا تعداد زیادی مقاله منتشر کرده اند متمایز نمود. این شاخص همچنین برای مقایسه محققانی که دریک حوزه کاری یکسان فعالیت می کنند کاربرد دارد. محاسبه اچ ایندکس توسط پایگاه های اسکوپوس ، آی اس آی و گوگل اسکالر برای مقالات انگلیسی زبان و نیز پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) برای مقالات فارسی امکان پذیر شده است .محاسبه ایندکس اچ بر پایه توزیع استنادات داده شده به آثار منتشره یک فرد یا گروهی از افراد صورت می‌گیرد.

به زبان دقیق‌تر، وقتی اچ-ایندکس برای شخصی به میزان h است، یعنی تعداد h مورد اثر انتشاراتی (مثل مقاله) دارد که به هر کدام از آن‌هادست‌کم h بار استناد شده است. مثلا اگر می‌گوییم ایندکس تاثیرگذاری علمی فردی از طریق ایندکس اچ به میزان 5 محاسبه شده است، منظورمان این است که این شخص 5 اثر انتشاراتی، مثل مقاله، دارد که به هر کدام از این 5 مقاله، دست‌کم 5 بار استناد شده است.

اگر بخواهیم ایندکس اچ را روی محور نشان دهیم، در محور افقی(x) که از صفر درجه بندی می‌شود، هر عدد نشانگر تعداد مقالاتی است که توسط دیگران n بار مورد استناد قرار گرفته است. مثلا عدد 3 روی محور xها به این معنا است که 3 مقاله از این فرد وجود دارد که n بار مورد استناد قرار گرفته است. در محور عمودی یا همان محور yها، تعداد دفعات استناد شدن وجود دارد. این محور نیز از صفر درجه بندی می‌شود. نقطه h روی این محور آن‌جایی است که مقدار روی محور xها و yها مساوی هم بشود. مثلا 10 مقاله وجود دارد(محور xها) که 10 بار مورد استنادقرار گرفته است(محور yها). در این‌جا ایندکس فرد یا گروه مورد بررسی 10 است.

این ضریب تاثیر کم کم دارد جای خیلی از ضریب تاثیرهای دیگر را در این زمینه می گیرد. از آنجای که فقط مقالاتی تعیین کننده ضریب اچ هستند که تعداد یادکرد بالایی بدارند، براورد این نوع ضریب تاثیر بسیار آسان است. Hirsch نشان داد که شناسه اچ تاثیر زیادی در پشیگویی افرادی دارد که بعدا نشان های افتخار می گیرند از جمله جایزه نوبل. او نشان داد که فیزیکدانان دارای شناسه اچ 12 می توانند دانشیار دانشگاه باشند و با شناسه 18 می توانند استاد تمام باشند و با 15 تا 20 می توانند عضو انجمن فیزیک آمریکا باشند و با بیش از 45 می توانند عضو آکادمی ملی علوم در آمریکا باشند.

محاسبه[ویرایش]

این شناسه می تواند دستی محاسبه شود یا با استفاده از پایگاه های داده ای که مقالات را نمایه زنی می کنند مثل اسکوپوس یا ISI web of knowledge. در سال 2011 گوگل هم ابزاری را به طور آزمایشی قرار داده است که این شناسه را برای نویسندگان به طور اتوماتیک محاسبه می کند.


پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیای انگلیسی، [۱]، برداشت شده در ۲۲ ژانویه ۲۰۱۲.