داوری همتا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
یک داور همتا در مؤسسه ملی بهداشت آمریکا مقالهٔ پیشنهادی برای گرنت را ارزیابی می‌کند.

داوری همتا، بازنگری با دقت یا داوری دقیق (به انگلیسی: Peer review)، به روند بازنگری همه‌جانبهٔ مقاله‌های علمی توسط متخصصان همان رشته گفته می‌شود. متخصصان آن رشته، پژوهش‌های دریافت شده را تجزیه تحلیل و یافته‌های آنرا بررسی می‌نمایند و به پرسش‌های ویژه‌ای که دیگر صاحب‌نظران، اعم از مسئولین مجله (معمولاً سر دبیران) و خوانندگان متخصص مطرح می‌کنند، پاسخ می‌دهند. سپس داوران همتا، نکته‌های مفیدی در مورد میزان اهمیت و نو آوری و طرز ارائه نتایج و اعتبار آنها، رعایت اصول اخلاقی و سایر ویژگی‌های مقاله‌هایی که داوری می‌نمایند، مطرح می‌کنند.[۱] تا سالهای دهه نود، داوری همتا دقیقاً مورد مطالعه قرار نگرفته بود[۲]

برای اولین بار در ایران، میرزایی و همکاران (۱۳۸۵) واژه همترازخوانی را بعنوان معادل آن به کار بردند.[۳]

روند داوری همتا[ویرایش]

کس یا کسانی که بعنوان داور همتراز انتخاب می‌شوند، باید تا حد ممکن در زمینه علمی مربوطه توانا و مجرب باشند و فاقد هرگونه تعارض منافع شناخته شده در زمینه مقاله مورد داوری باشند.[۴] در داوری همتا، داور باید به نقاط قوت و ضعف مقاله توجه کند و در صورت امکان راهکارهایی را برای رفع اشکالات موجود توصیه نماید.[۴] داوران همتا ، انتظار دارند که مقاله ارائه شده مهم، دست اول و غیر تکراری بوده و به خوانندگانی که مجله را می‌خوانند مربوط و در عمل کاربردی باشد؛ همچنین راستگویی نویسنده، ساده و واضح نوشته شدن مقاله و جلب توجه خواننده هم از موارد مورد انتظار از مقاله‌است.[۲] داوری همتا هم شامل داوری گروه داوران مجله‌های معتبر علمی است (داوری درونی) و هم شامل داوری جامعه متخصصین آن علم (داوری بیرونی).[۲] داوران و نویسندگان تحقیق باید از برقراری ارتباط با یکدیگر (در رابطه با داوری) در طول فرایند داوری، بدون کسب اجازه از سردبیر مجله امتناع کنند.[۴] مجله‌های معتبرتر، از داوران نمی‌خواهند که در مورد مقاله اظهار نظر کنند، بلکه تنها سؤال می‌کنند که این مقاله را منتشر بکنند یا خیر.[۲]

اشکالات داوری همتا[ویرایش]

این روند، وقتگیر، پرهزینه و مستعد به اشتباه‌است و ممکن است راه را برای سوءاستفاده باز کند و برای اینکه حدود معقولی از استناد پذیری وجود داشته باشد، حداقل شش داور همنظر مورد احتیاج هستند.[۲]

انواع داوری همتا[ویرایش]

بصورت کلی سه دسته داوری همتا یا بازنگری دقیق وجود دارد که عبارتند از:[۵]

  • Single blind
  • Double blind
  • Open review

پانویس[ویرایش]

  1. Fiona Godlee and Tom Jefferson. Peer Review in Health Sciences. Wiley-Blackwell، October 6, 2003.  ISBN 0-7279-1685-8 و صفحه ۷، ۶۶، ۷۱ و ۱۴۸
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ ۲٫۲ ۲٫۳ ۲٫۴ Dr Trish Groves. «Peer reviewer training part I: What do we know about peer review?». BMJ (British Medical Journal)، ۲۰۱۱. بازبینی‌شده در فروردین ۱۳۹۱. 
  3. (میرزایی و همکاران، ۱۳۸۵)
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ دکتر کیارش آرامش و همکاران. «راهنمای کشوری اخلاق در انتشار آثار پژوهشی علوم پزشکی». دانشگاه علوم پزشکی تهران، ۱۳۸۸. بازبینی‌شده در ۱۳۹۱. صفحهٔ ۱۵
  5. “Types of Peer Review | Wiley”. authorservices.wiley.com. Retrieved 2018-04-16. 

منابع[ویرایش]

  • Fiona Godlee and Tom Jefferson. Peer Review in Health Sciences. Wiley-Blackwell، October 6, 2003.  ISBN 0-7279-1685-8
  • سید آیت‌الله میرزایی، محمد ابویی اردکان، معصومه قاراخانی و فاطمه شیخ شعاعی (۱۳۸۵) «همترازخوانی در مجلات علمی: مطالعه موردی مجله جامعه‌شناسی ایران» مجله جامعه‌شناسی ایران، دوره هفتم، شماره ۴ صص: ۱۴۷–۱۷۹.
  • مردانلو، آرمیتا. هم‌تراز داوری 'کارشناسی طرح‌ها و برنامه‌های پژوهش توسط صاحب‌نظران'. مرکز ملی تحقیقات علوم پزشکی کشور، ۰۲/۰۸/۸۳. 
  • Reitz, J. M. (2000) OLDS. Online Dictionary of Library and Information Science. available: WWW.WCSU.edu/Library/odlis.html
  • Provenzale, J M; and stanley, R.J. (2006) A Systematic Guide to Reviewing a Manuscript. Journal of Nuclear Medicine Technology، ۳۴ (۲);Pp: ۹۲–۹۹

پیوند به بیرون[ویرایش]