سواد اطلاعاتی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

سواد اطلاعاتی مجموعه مهارت‌هایی است که فرد را قادر می‌سازد نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص دهد، با شناسایی منابع اطلاعاتی موجود به تدوین روش جستجو دراین منابع پرداخته و پس از انجام جستجو اطلاعات به دست آمده را ارزیابی کرده و به منظور تولید اطلاعات جدید پیوند لازم بین اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود برقرار سازد.

سالهاست که کتابداران تلاش می‌کنند با استفاده از انواع ابزارها و فناوری‌ها به طور مؤثر مفید، برنامه‌های آموزش استفاده از کتابخانه و منابع آن را مطابق با دانش موضوعی و حوزه تخصصی مراجعان عملی سازند. از اواسط دهه ۱۹۸۰ کتابداران دانشگاهی با استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات، برنامه‌های آموزش استفاده‌کنندگان را با عنوان «سواد اطلاعاتی» به جای «سواد کتابخانه‌ای» ارائه کردند.

امروز کاربران‌اینترنت می‌توانند با بهره گیری از منابع موجود در وب‌سایت کتابخانه مهارت‌های سواداطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند و استفاده بهتری از اطلاعات به عمل آوردند. به منظور کاربرد صحیح منابع اطلاعاتی الکترونیکی، محققان باید تا حد امکان سواد رایانه‌ای و سواد اطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند و بهترین ابزار برای‌این کار استفاده از اینترنت می‌باشد.

در تعریف بورچینال سواد اطلاعاتی به سه مهارت مربوط شده است : یافتن ، حل مشکلات و تصمیم گیری. وی نیز همچون زورکوفسکی بر مهارت حل مسئله تاکید کرده است.[۱]

استانداردهای سواد اطلاعاتی[ویرایش]

انجمن کتابخانه های دانشکده‌ای و پژوهشی نیز در ژانویه ۲۰۰۰، استانداردها و شاخصهای عملکرد و بروندادهایی را برای اندازه گیری میزان برخورداری از توانایی مربوط به سواد اطلاعاتی با عنوان «استاندارد قابلیت‌های سواد اطلاعاتی برای آموزش عالی» تصویب و منتشر کرد.

در استاندارد نخست این انجمن تاکید می شود دانشجویی که از سواد اطلاعاتی برخوردار است ماهیت و گستره نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص می دهد.

در استاندارد دوم دانشجوی دارای سواد اطلاعاتی به شیوه ای موثر و کارآمد به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا می کند.

در استاندارد سوم تاکید می شود که دانشجوی دارای سواد اطلاعاتی به روش نقادانه به ارزیابی اطلاعات گردآوری شده می پردازد و اطلاعات گزینش شده را با دانش پیشین خود تلفیق و نظام را ارزیابی می نماید. استاندارد چهارم به این می پردازد که فرد دارای سواد اطلاعاتی چگونه از اطلاعات استفاده موثر می کند .

در استاندارد پنجم به درک دانشجوی دارای سواد اطلاعاتی از محیط اقتصادی قانونی و اجتماعی پرداخته و یادآور شده است که چنین فردی به شیوه ای اخلاقی و قانونی به اطلاعات دسترسی پیدا می کند و از آن استفاده می کند.

پس از تدوین و تصویب این استاندارد، بخش های گوناگون انجمن کتابخانه های دانشکده ای و پژوهشی در سال های بعد استاداردهایی را در عرصة سواد اطلاعاتی برای رشته های گوناگون تدوین و منتشر کردند که متن فارسی آنها نیز قابل دسترسی است:

استانداردهای سواد اطلاعاتی برای رشته‌های علوم و فنی/ مهندسی.

رهنمودهای مربوط به قابلیت‌های پژوهشی برای رشته‌های ادبیات انگلیسی.

استاندارد قابلیت‌های سواد اطلاعاتی برای دانشجویان مردمشناسی و جامعه‌شناسی.

رهنمودهای مربوط به قابلیت‌های پژوهشی در علوم سیاسی.

استانداردهای سواد اطلاعاتی برای روانشناسی.

رهنمودهایی برای برنامه‌های آموزشی در کتابخانه‌های دانشکده‌ای.

عوامل موثر بر اهمیت سواد اطلاعاتی[ویرایش]

  1. گسترش روز افزون فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و پیوند مستمر آن با زندگی روز مره افراد
  2. توسعه آموزش عالی بویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی و تنوع دانشجویان و دوره های آموزشی
  3. تخصصی تر شدن زمینه های مطالعاتی و تحقیقاتی در همه رشته های علمی
  4. انفجار اطلاعات، آلودگی اطلاعات و ضرورت استخراج مناسب منابع معتبر

منابع[ویرایش]

پانویس[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف کتابداری و اطلاع رسانی، ج2، 1080، 1385