امین‌الشریعه سبزواری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
امین الشریعه سبزواری
زادروز ۱۲۴۷ خورشیدی - ۱۳۱۸
سبزوار
آرامگاه امامزاده عبداللهگرگان
محل زندگی سبزوار، گرگان
ملیت ایرانی
نقش‌های برجسته مبارزه به نفع مشروطیت
لقب امین الشریعه
مذهب شیعه
آثار اخلاق امینی، سبعه امینی، کشکول امینی
فرزندان سید علینقی امین

میر سید حسن امین‌الشریعه سبزواری (سبزوار ۱۲۴۷ – گرگان ۱۳۱۸ ش) از مشاهیر، علما و فضلا و ادبای شیعی در اواخر قاجاریه، پدرش میر سید محمد امین الحکماء از شاگردان حاج ملاهادی سبزواری بود. امین‌الشریعه مقدمات و ادبیات را نزد پدر خود و فقه و اصول و حکمت را از حاج میرزا حسین سبزواری و افتخار الحکماء طالقانی که هر دو از شاگردان حاج ملاهادی سبزواری بودند، استفاده کرد. آن‌گاه به حوزهٔ علمیهٔ مشهد رفت و پس از تکمیل تحصیلات نزد استادان آن حوزه مانند آقازاده (فرزند آخوند خراسانی) و حاج فاضل و دیگران، از طرف مظفرالدین شاه قاجار «امین الشریعه» لقب یافت. وی بعدها از مراجع بزرگ مانند سید ابوالحسن اصفهانی «اصفهانی، سید ابوالحسن»، آقا ضیاء الدین عراقی و غیرهما نیز به اخذ اجازهٔ اجتهاد و حدیث نائل گردید.[۱]

شاگردان امین‌الشریعه[ویرایش]

امین‌الشریعه مدت‌ها به تدریس ادبیات و سطح فقه و حکمت در مدرسهٔ فصیحیهٔ سبزوار و بعدها در مدرسهٔ سردار گرگان اشتغال داشت. از معروف‌ترین شاگردان وی دکتر قاسم غنی (حافظ‌شناس معروف)، سید عبدالله برهان، شیخ تقی بهلول (واعظ و شاعر)، سید یحیی نظام‌زاده، سید ابوالفضل کمالی سبزواری (واعظ و عارف)، سید محمدباقر عربشاهی سبزواری (استاد دانشگاه تهران) و امثال آنان بودند. وی علاوه بر معارف عقلی و نقلی و حدیث و تفسیر و ادبیات در علم اعداد، احضار ارواح و موسیقی نیز در عصر خود کم‌نظیر بود. وی طبع شعر نیز داشت و به دلیل علاقه به موسیقی آوازی «بلبل» تخلص می‌نمود.[۲]

تالیفات[ویرایش]

تألیفات وی عبارتند از: اخلاق امینی که با مقدمه و تعلیقات سید حسن امین به چاپ رسیده‌است و دیگر کتاب‌های او: مصاحب الصالحین، دیوان اشعار، سبعهٔ امینی، کشکول امینی و حواشی بر منظومهٔ حاج ملاهادی سبزواری‌اند. قسمتی از سبعهٔ امینی یعنی داستان سلامان و آبسال در کتاب سلامان و آبسال در چهارده روایت و قسمت دیگر آن یعنی یوسف و زلیخا در ادبیات معاصر ایران به چاپ رسیده‌اند. ارزش عمدهٔ اخلاق امینی در نشان دادن جوّ فرهنگی عصر قاجار از یک سو و تأکید مؤلف بر لزوم آموزش و پرورش دوشیزگان و بانوان از سوی دیگر است.[۳]

خدمات سیاسی امین‌الشریعه[ویرایش]

امین‌الشریعه در صحنهٔ سیاسی و اجتماعی نیز در عصر خود فعال بود. در انقلاب مشروطیت به آزادی‌خواهان پیوست[۴] و در ۱۳۲۶ ق به دستور محمدعلی شاه قاجار به سرخنکلاته استرآباد که مرکز دسته‌جات سوار مقصودلو بود، تبعید گردید و در آن‌جا نیز ساکت ننشسته و به مبارزات خود علیه شاه مخلوع ادامه می‌داد.[۵]

دیگر از خدمات سیاسی امین‌الشریعه، مخالفت او با قرارداد ۱۹۱۹ بود که بر اثر سخنرانی‌های مکرر در گرگان در معرض دستگیری بود که ناچار به مشهد رفت (۱۲۹۸ ش). دیگر از فعالیت‌های سیاسی امین‌الشریعه، حمایت او از حرکت کلنل محمدتقی خان پسیان بود و سرانجام پس از قتل کلنل پسیان به بیرجند رفت و در آنجا امیر شوکه الملک را به تأسیس اولین مدرسهٔ دخترانه در خراسان (مدرسهٔ شوکتیه نسوان) واداشت (۱۳۰۰ ش).[۶] امین‌الشریعه در طول حیات خود با رجال علمی و ادبی مختلف در ارتباط بود و به همین دلیل وحید دستگردی در ۱۳۰۵ ش اخوانیه‌ای برای او ساخته‌است.[۷]

امین الشریعه عاقبت در گرگان بدرود حیات گفت و در بقعهٔ امامزاده عبدالله آن شهر به خاک سپرده شد. بهترین ماده تاریخ او به حساب حروف ابجد، مصرع (حب علی امید امین الشریعه‌هاست)، اثر طبع نظمی تبریزی است که مجموع مصرع ۱۳۵۸ می‌شود و به تقویم قمری است.[۸]

پانویس[ویرایش]

  1. دائرةالمعارف تشیع، ج ۹، صص ۶۸–۶۹
  2. اخلاق امینی، انتشارات وحید، 125-127
  3. زندگی‌نامهٔ رجال و مشاهیر ایران، مرسلوند، ۴/۱۸، ۵/۲۶
  4. «امین الشریعه؛ مردی که در دفاع از مشروطه تبعید شد». پایگاه خبری نمانامه، ۱۷ آذر ۱۳۹۳. بازبینی‌شده در ۲۷ اوت ۲۰۱۸. 
  5. فهرست مستند مشاهیر و مؤلفان، مولوی، ۱/۲۱۷
  6. تذکرهٔ سخنوران بیهق، مروجی، ۸۰ به بعد
  7. دیوان وحید دستگردی، ۷۰۶
  8. کلیات اشعار فارسی حاج ملاهادی سبزواری، مقدمهٔ سید حسن امین، اکثر صفحات

منابع[ویرایش]

دائرةالمعارف تشیع، ج ۹، صص ۶۸–۶۹، زندگی‌نامهٔ رجال و مشاهیر ایران، مرسلوند، ۴/۱۸، ۵/۲۶؛ فهرست مستند مشاهیر و مؤلفان، مولوی، ۱/۲۱۷؛ تذکرهٔ سخنوران بیهق، مروجی، ۸۰ به بعد؛ سالگشت مشروطیت: غزلی از عارف قزوینی به خط امین الشریعه سبزواری، سید حسن امین، کلک، ش ۱۰۶، برگی از تاریخ ادبیات معاصر ایران، سید حسن امین، ۵۴؛ امین الشریعه سبزواری، سید علینقی امین، وحید، سال سیزدهم، شمارهٔ ۳، اخلاق امینی، امین‌الشریعه، غالب صفحات؛ کتاب آبی، احمد بشیری، ۵۳۰؛ شهر دانشوران بیدار، محمود بیهقی، ۱۶۵ به بعد؛ بزرگان سبزوار، حسن جوادی، اطلاعات هفتگی، شمارهٔ ۱۲۸۷، تیرماه ۱۳۴۵، حکیم سبزواری، رضانژاد، ۱۳۷؛ حکمت‌نامه، همو، ۱ / سی؛ دیوان وحید دستگردی، ۷۰۶، یادنامه استاد سید علینقی امین، نیکوهمت، ۳۳ به بعد، کلیات اشعار فارسی حاج ملاهادی سبزواری، مقدمهٔ سید حسن امین، اکثر صفحات، نگین سخن، عبدالرفیع حقیقت، ج ۱۲