پروشات

برای دیگر کاربردها، پروشات (ابهام‌زدایی) را ببینید.

برای پروشات، دختر اردشیر سوم هخامنشی و آتوسا به پروشات دختر اردشیر سوم مراجعه کنید

پروشات یا پریشاد یا پریزاتس یا پریزاد یا‌‌ پریسا یکی از ملکه‌های پرآوازه دوران هخامنشیان بود. پروشات دختر اردشیر یکم (اردشیر درازدست)و آندیا شاهزاده بابلی بود و به همسری داریوش دوم هخامنشی درآمد و شهبانوی بزرگ دربار شد. پریشاد به سیاست‌پردازی و کاردانی، و سخت‌دلی و خشونت با دشمنانش معروف است. پریشاد نخستین همسر داریوش دوم هخامنشی (۴۲۴ تا ۴۰۴ پ.م) و بانوی اول دربار بود و قدرت واقعی در دربار از آن وی بود چنانکه خودش برای کتزیاس طبیب و مورخ یونانی نقل کرده بود سیزده فرزند برای شاه بدنیا آورده بود اما از آنهمه که اکثراً در کودکی مرده بودند فقط اردشیر و کوروش کوچک و اوستانوس و دخترش به نام آمستریس زنده مانده بودند. از جمله اردشیر دوم و کوروش کوچک. شاه (داریوش دوم) اردشیر را به عنوان جانشین خود انتخاب کرده بود اما پروشات با انتخاب کوروش کوچک موافق بود. به همین دلیل هنگامی که داریوش بیمار بود و قصد داشت پادشاهی را به اردشیر واگذار کند، پروشات کوروش را که فرماندار لیدیه بود به دربار فراخواند تا مانع از جانشینی اردشیر شود. کوروش کوچک دیر رسید و مراسم در حال اجرا بود پس چنان به هیجان آمد که به اردشیر به قصد کشت حمله کرد. این حمله ناموفق بود و کوروش نیز به دستور شاه دستگیر شده و فورا محکوم به اعدام شد. پروشات توانست با تمهیدی جان کوروش را نجات دهد: درست پیش از اجرای حکم اعدام، کوروش را چنان محکم در آغوش گرفت که در صورت اقدام جلاد، خودش نیز کشته می‌شد. او توانست فرمان عفو کوروش کوچک را از شاه داریوش بگیرد و وی را به لیدیه بازگرداند. بعدا کوروش در لیدیه در مقابل اردشیر دوم شورش کرد و در پی آن جنگ‌های سختی بین این دو برادر درگرفت که چرخاننده آنها را شهبانو پریشاد می‌دانند. کوروش سرانجام در این جنگ‌ها کشته شد اما پروشات انتقام وی را از قاتلینش گرفت و یکی از رقبایش به نام استاتیرا را که از همسران محبوب پسرش اردشیر دوم بود نیز با خوراندن زهر از بین برد. دلیل این کار نیز برای گرفتن انتقام از مرگ کوروش کوچک بود چرا که چهرفرن پدر استاتیرا در واقع اردشیر را دو بار از کشته شدن توسط کوروش نجات داد و پس از کوروش به فرمانروایی لیدیه رسید. چهرفرن نیز سرانجام با دسیسه های پروشات کشته شد. پروشات پس از مرگ داریوش دوم قدرت خود را در دربار پادشاهی پسرش، اردشیر دوم حفظ کرد. او حتی در تعیین جانشین اردشیر دوم نقش داشت و ظاهرا سرانجام توسط اردشیر سوم کشته شد. با این اوصاف پروشات حاکم واقعی در دوران داریوش دوم و اردشیر دوم بود و به نظر می رسد همای چهرآزاد که در شاهنامه پس از بهمن یا اردشیر به سلطنت می رسد همو باشد.

سیارک ۸۸۸ به نام ایشان نام گذاری شده است.

اردشیر یکم پنجمین شاهنشاه هخامنشی

داماسپیا ملکه

خشایارشای دوم ششمین شاهنشاه هخامنشی

سغدیانوس هفتمین شاهنشاه هخامنشی

داریوش دوم هشتمین شاهنشاه هخامنشی

پروشات ملکه

استاتیرای یکم ملکه

اردشیر دوم نهمین شاهنشاه هخامنشی

کوروش کوچک مدعی پادشاهی

آمستریس شاهزاده خانم

اوستانوس پدر بزرگ داریوش سوم

منابع

• زرین کوب، عبدالحسین . تاریخ مردم ایران قبل از اسلام. تهران: انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴